Πρωτοβουλία Αυτόνομων Κέρκυρας

συγκέντρωση για το Θ. Ηλιόπουλο

2009-08-20T23:33:00.005+03:00

Την ερχόμενη δευτέρα, 24 Αυγούστου, ημέρα συντονισμού των κατά τόπους σχετικών κινητοποιήσεων, καλούμε σε συγκέντρωση στις 20:30 στην πλατεία Γεωργάκη, ζητώντας την άμεση απελευθέρωση του Θοδωρή Ηλιόπουλου, του οποίου η συνεχιζόμενη για 8ο μήνα προφυλάκιση, όντας απόρροια της σε βάρος του απόδοσης κατηγοριών ανυπόστατων, επιφέρει καίριο πλήγμα σε θεμελιώδεις ελευθερίες, συνιστώντας, μεταξύ άλλων, κατάφωρη παραβίαση του τεκμηρίου της αθωότητας.

Η σχετική προκήρυξη μας

Πετάει, πετάει ο γάιδαρος…

2009-08-17T20:01:00.008+03:00

Δεν χαρίζεται...

Άλλοτε οι πολιτικοί άνδρες, κοπτόμενοι ακόμη για την υστεροφημία τους, μεριμνούσαν ούτως ώστε να ταυτίζουν το πρόσωπό τους με έργα που θα άντεχαν στο χρόνο. Έργα και ημέρες. Ύστερα, και αφού κανείς, ούτε οι ίδιοι, πλέον δεν διέθετε την απαραίτητη φρόνηση, προκειμένου να προνοεί για το τι έμελλε να ξημερώσει, αρκέστηκαν στο να πασχίζουν να κρατήσουν λίγο ακόμη, να επιβραδύνουν την έλευση της διαφαινόμενης ολοκληρωτικής κατάρρευσης. Αυτή πια ήταν προδιαγεγραμμένη και μόνον ο ακριβής χρόνος εκδήλωσης της παρέμενε άγνωστος. Οι επαγγελματίες της πολιτικής ελπίζουν, λοιπόν, να «αγοράσουν χρόνο», εξαγγέλλοντας χρονοδιαγράμματα τέλεσης «μνημειωδών» έργων, που κάθε άλλο παρά τέτοια, δηλαδή μνημειώδη, είναι, για τον ίδιο λόγο όπου, εν τέλει, ποσώς ενδιαφέρει η αποπεράτωση τους ή μη. Κανείς πια δεν ποθεί το όνομα του να γραφεί στην ιστορία. Η επιζητούμενη καταγραφή των «δημοσίων προσώπων» στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων και τη ροή των τηλεοπτικών δελτίων καταμαρτυρεί ότι η επιτυχία της «real politik» θα κριθεί όχι από τη διαχρονικότητα, αλλά από την παράδοση στη λήθη. Οι δημοσκόποι είναι οι μάντεις της τράπουλας ταρώ· οι περίφημες παρουσιαζόμενες κάρτες τους είναι πάντοτε το δυσοίωνο φύλλο του θανάτου. Το τέλος τοποθετείται στο χρόνο διεξαγωγής της επόμενης –πρόωρης– εκλογικής αναμέτρησης.

Έτσι, ουδόλως φαίνεται να απασχολεί το εάν, όπως πολλοί ισχυρίζονται, η κατασκευή διεθνούς αερολιμένος στην περιοχή της Λευκίμης συνιστά για μια σειρά από λόγους –της απουσίας πόρων συμπεριλαμβανομένης– προοπτική εξωπραγματική. Αν η «προμελέτη», η οποία τελευταίως παρουσιάστηκε εν μέσω τυμπανοκρουσιών, διερευνώντας το εν λόγω ενδεχόμενο, υπήρξε όντως, για να το πούμε απλά, μια μπαρούφα, διάσπαρτη από ασυγχώρητες ανακρίβειες και εξόφθαλμες παραλείψεις, έχοντας, συν τοις άλλοις, εκπονηθεί από ένα φορέα αναρμόδιο, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο [1]. Γιατί μέλημα εν προκειμένω δεν αποτελεί η απογείωση αεροπλάνων από την περιοχή του Νότου, αλλά η ανύψωση της δημοφιλίας του υπ. Δικαιοσύνης κου Ν. Δένδια, ο οποίος έχει ανάγει το όλο εγχείρημα σε «προσωπικό στοίχημα», προσβλέποντας στην εξασφάλιση της αμφίβολης επανεκλογής του. Και μοιάζει να διαθέτει πιθανότητες να το κερδίσει, καθώς οι κάτοικοι της Λευκίμης, γνωστοί στο πανελλήνιο για τις οικολογικές τους ευαισθησίες, περιέργως τάσσονται στην πλειονότητα τους υπέρ της κατασκευής του «αναπτυξιακού έργου». Αψηφώντας ότι αυτή θα σημάνει την τσιμεντοποίηση μιας τεράστιας παράκτιας έκτασης, συμπεριλαμβανομένου τμήματος της περιοχής των αλυκών, σημαντικού υδροβιότοπου, βρισκόμενου υπό την προστασία του προγράμματος Natura 2000· αδιαφορώντας για την προβλεπόμενη από την προαναφερθείσα προμελέτη εκτροπή ή υπογειοποίηση του ποταμού της Λευκίμης, την ενδεχόμενη μετατροπή του σε αγωγό λυμάτων· παραβλέποντας την αποκοπή ολόκληρου του οικισμού της Λευκίμης από την ακτή· τους κινδύνους που η συνεχής κίνηση των αεροσκαφών εγκυμονεί, επιφέροντας τη διατάραξη της ισορροπίας του υδροβιότοπου της λιμνοθάλασσας Κορισσίων.

Οι Λευκιμιώτες, εμφορούμενοι από το γνώριμο κουτοπόνηρο τοπικισμό, ονειρεύονται να παραλάβουν τα σκήπτρα της ανάπτυξης από τη «Χώρα». Στη χώρα την ίδια ώρα, στις συνοικίες που γειτνιάζουν με το παλαιό λιμάνι, τα τριξίματα των γερανών –δουλεύουν αδιάκοπα–, ηχώντας σαν κραυγές βασανιζόμενων ζώων, διανθίζουν τα μεσημέρια του καλοκαιριού – ακόμα και αυτά των Κυριακών. Πρόκειται για το εργοτάξιο του «καταφυγίου τουριστικών σκαφών». Το ύψος του κυματοθραύστη θα ανέρχεται στα 3 μέτρα, αποτρέποντας τη θέα προς την θάλασσα. Παρά το ύψος αυτό, παρά το δυσθεώρητο ύψος, στο οποίο τα αεροσκάφη θα ίπτανται πάνω από το Νότο, σκίζοντας τους αιθέρες, εμείς –επειδή, ασφαλώς, είμαστε αιθεροβάμονες– κρίνουμε ότι ο πήχης των προσδοκιών τίθεται εξαιρετικά χαμηλά. Ίσως επειδή δεν θα μπορούσε να ήταν αλλιώς, όταν το ύψος αυτό καθορίζεται από τις αποφάσεις προσώπων υψηλά ιστάμενων που αναδεικνύονται, καταλαμβάνουν θέσεις περιωπής, στεκόμενοι επάνω σε όσους κείτονται πολύ χαμηλά· στηριζόμενοι, βέβαια, από όσους αποτελούν τη βάση μιας κοινωνίας γραφειοκρατικής.

Προαπαιτούμενο για τη λειτουργία αεροδρομίου στη Λευκίμη συνιστά η κατασκευή κλειστού αυτοκινητόδρομου που θα φέρνει εγγύτερα το Βορά με το Νότο του νησιού, απομακρύνοντας έτι περαιτέρω τους κατοίκους αμφότερων από το φυσικό περιβάλλον· συμβάλλοντας στην εξάλειψη κάθε πιθαμής γης που έχει μείνει ανέπαφη, «αναξιοποίητη», στο νησί. Λίγες μόλις δεκαετίες νωρίτερα, προτού ακόμη διανοιχθεί αυτοκινητόδρομος, στον Κοντό Γιαλό οι γιαγιάδες οδηγούσαν τα απογεύματα του καλοκαιριού τα παιδιά στην παραλία με το γαϊδουράκι, διερχόμενες από κακοτράχαλα μονοπάτια. Εκεί τότε κανείς μπορούσε να συναντήσει μερικούς hippies και κάποιους γυμνιστές. Η έλευση του δρόμου –απότομα κατηφορικός αυτός– σήμανε τον εκτοπισμό τους· σήμανε όμως κυρίως την απομάκρυνση του ίδιου του γιαλού. Το τεράστιο πλήθος των λουομένων θα συναντήσει να ξεφυτρώνουν σε όλη την πλαγιά, απειλώντας να ξεχυθούν βίαια ως εκεί που σκάει το κύμα, ξενοδοχειακές μονάδες, ενοικιαζόμενα δωμάτια, café-bars, εστιατόρια· όλα έτοιμα να υποδεχτούν τον επισκέπτη. Ο δρόμος δεν οδηγεί πουθενά αλλού· όποια άλλη αναζήτηση, είναι σίγουρο, θα αποβεί άκαρπη. Ο δρόμος αυτός είναι στοιχειωμένος, όπως το μονοπάτι από τη γνωστή παραλογή, όπου ο διαβάτης βαδίζει αδιάκοπα, μόνο για να μείνει ακινητοποιημένος στο ίδιο σημείο, ως τιμωρία για την κοπή ενός πεύκου – ο τουρισμός, η τέχνη του να μετακινείσαι διαρκώς, δίχως ποτέ να φτάνεις πουθενά. Εδώ τα χαμένα δέντρα υπήρξαν κατά τι περισσότερα· ο βασιλιάς έχει αυτιά γαϊδάρου… Η δε λαϊκή κουλτούρα, εκριζωμένη, εξέλειπε.

Η θάλασσα παραμένει απρόσιτη. Τους γυμνιστές διαδέχεται η γύμνια – ο βασιλιάς είναι, για ακόμη μια φορά, γυμνός…. Μια κοινωνία που χαράσσει ακατάπαυστα «οδικούς άξονες», τείνοντας να μετατραπεί σε ένα συνονθύλευμα από άτομα περιστρεφόμενα γύρω από τον άξονα τους, επιβαίνοντας κατά προτίμηση σε ένα ερμητικά κλειστό τροχοφόρο – κλειστό σαν στρείδι, όπως αυτά που κανείς άλλοτε έβρισκε στα βράχια. Οι ρόδες επίσης γυρνούν αδιάκοπα, ακούραστα, αλλά οι δρόμοι, είπαμε, δεν οδηγούν πουθενά. Οι επιβάτες μάταια χαίρονται, μετά την προβολή της γνωστής διαφήμισης, όπου εξαφανίζει τους λουόμενους από μια κατάμεστη παραλία, υποσχόμενη των αποδεκατισμό τους από πλειάδα δεινών –των τροχαίων δυστυχημάτων συμπεριλαμβανομένων–, διακατεχόμενοι από την προσδοκία ότι θα βρουν ελεύθερη ξαπλώστρα στην παραλία. Αν αυτή η κοινωνία πλέκει ετούτο το μπερδεμένο κουβάρι από δρόμους είναι για να ταφεί κάτω από την άσφαλτο η δυσβάστακτη αλήθεια· είναι ακριβώς επειδή στερείται οποιουδήποτε –θερινού ή άλλου– προορισμού.

Αληθινή ιστορία: σε κάποιο χωριό της βόρειας Κέρκυρας μια γριά γυναίκα είχε ένα γάιδαρο, τον οποίο υπεραγαπούσε. Λόγω της προχωρημένης της ηλικίας η φροντίδα του εξίσου γηραλέου ζώου είχε ανατεθεί στον εγγονό της γυναίκας, ο οποίος δυσανασχετούσε γι’ αυτό το καθήκον που έβλεπε ως αγγαρεία. Ο γάιδαρος ήταν άχρηστος. Απεφασίσθη να πωληθεί. Θα γινόταν σκυλοτροφή – και ίσως από ένα παιχνίδι της τύχης κάποιο από τα σκυλιά τα οποία συναντούν το φθινόπωρο, εγκαταλελειμμένα σε μια από τις παραλίες του νησιού, να γεύτηκε αυτό που άλλοτε υπήρξε η σάρκα του. Στη γριά είπαν ότι το ζώο εκλάπη και εκείνη δεν έπαψε να το αναζητεί μάταια, έως ότου πέθανε μαραζωμένη. Τα ζώα που άλλοτε συνεισέφεραν ανυπολόγιστα στην καθημερινή ζωή, στην εργασία των ανθρώπων της υπαίθρου. Σε αυτά, στις πλάτες των γαϊδουριών, των μουλαριών, των αλόγων, μετατίθεντο τα βάρη της επιβίωσης. Σήμερα κανείς μπορεί να αντικρίσει τα ελάχιστα εναπομείναντα άλογα ζεμένα στα αμαξάκια, των οποίων οι οδηγοί παρέχουν, έναντι αδράς αμοιβής, ανακριβείς πληροφορίες στους επιβαίνοντες τουρίστες. Αλλά είπαμε: καμιά σημασία πια δεν έχει το τί είναι πού. Αρκεί κανείς να πληρώνει τα ναύλα.

Αν οι σημερινοί Κερκυραίοι, γινόμενοι τρόπον τινά οι ίδιοι «υποζύγια», βιώνουν τη ματαίωση, τη διάψευση των προσδοκιών για μια «καλύτερη ζωή» που συνόδευσαν την εγκόλπωση εδώ και λίγες δεκαετίες του φαντασιακού της ανάπτυξης, δεν οφείλεται αυτό στην ανέχεια ή την ανισοκατανομή του παραγόμενου πλούτου. Όσοι επανδρώνουν την τουριστική βιομηχανία ζουν, περιστοιχισμένοι από το τσιμέντο που κατακλύζει, παραγεμίζει τα πάντα, μια κενότητα απαράμιλλη· μια μονοτονία η οποία ξεπερνά κατά πολύ αυτήν που δοκιμάζουν όσοι καταδικάζονται να σπάνε πέτρες. Γιατί έχουμε εδώ να κάνουμε με έναν άλλο θρυμματισμό· αυτόν του χρόνου. Αν άλλοτε οι Μαρξ και Έγκελς καταφέρονταν εναντίον εκείνου που υποτιμητικά αποκαλούσαν «ιδιωτεία της αγροτικής ζωής», στηλίτευαν έναν τρόπο ζωής καθοριζόμενο από την αλληλοδιαδοχή των εποχών, την περιοδικότητα των αγροτικών εργασιών που από αυτήν υπαγορευόταν, αρκεί μια ματιά στα ερημωμένα τοπία των τουριστικών θερέτρων κατά τη διάρκεια του Χειμώνα, στην πόλη της Κέρκυρας, όπου μετά το Σεπτέμβριο η ζωή μοιάζει να έχει σταματήσει, ώστε να διαπιστώσει κανείς πως αυτός ο ψευδοκυκλικός χρόνος εξακολουθεί εδώ να κρατά τα ηνία. Το ρυθμό τώρα δίνει η εναλλαγή των τουριστικών «σαιζόν».

Ο χρόνος αυτού του τόπου και των κατοίκων του καλείται να εναρμονιστεί με τον «ελεύθερο χρόνο» των επισκεπτών. Τη στιγμή όπου οι τουριστικοί πράκτορες εγγυούνταν την ταχύτατη μεταφορά –μεταφορά σε χρόνο μηδέν!– των παραθεριστών, ο χρόνος καταλυόταν. Κατακερματίζεται έκτοτε και ανασυστήνεται, υποβαθμιζόμενος σε ένα παράταιρο πάζλ, ένα αυθαίρετο άθροισμα από 10ήμερα – όσοι επιλέγουν ως «καλοκαιρινό προορισμό» την Κέρκυρα, σύμφωνα με σχετικές μετρήσεις, παραμένουν στο νησί για οκτώ ημέρες κατά μέσο όρο, διάστημα που, για να στεφθεί με μεγαλύτερη λάμψη η θριαμβεύουσα στατιστική, αντιστοιχεί πάνω-κάτω στη συχνότητα εμφάνισης πυροτεχνημάτων υπό τη σκέπη του έναστρου καλοκαιρινού κερκυραϊκού ουρανού. Ο χρόνος καλείται να υπακούσει στους κώδικες της διαφήμισης με την αίσθηση του ανικανοποίητου που οι υποσχέσεις της αφήνουν στο θεατή. Παραπέμπει στη συγκοπτόμενη σεξουαλική πράξη· μοιάζει με ταινία του Χόλυγουντ: Ο θεατής παρακολουθεί ηδονοβλεπτικά το ζευγάρι των πρωταγωνιστών να ερωτοτροπεί, αλλά η δράση διακόπτεται, προτού προχωρήσουν στη συνουσία. Το χρονόμετρο μηδενίζεται ανά τακτά διαστήματα κ’ ύστερα ξανά τα ίδια απ’ την αρχή. Ένας χρόνος «stop-start», όπως ο ρυθμός της τζαζ· περιπαικτικός ηχεί κάποιο βράδυ στα «Ionian concerts», την τουριστική ατραξιόν του Ιονίου Πανεπιστημίου. Οι υπεύθυνοι καλούν από τηλεοράσεως τους αυτόχθονες να περάσουν έστω από το χώρο των εκδηλώσεων· να παρακολουθήσουν έστω για λίγο. Να διαθέσουν ένα μέρος του χρόνου τους… Ο χρόνος των διακοπών δεν θα μπορούσε παρά να είναι χρόνος διακεκομμένος.

Αν από την «ιδιωτεία της αγροτικής ζωής» αφαιρέσουμε το στοιχείο της κοινότητας, αν, όπως στα αλλοτινά ελαιοτριβεία, ο καρπός συνθλιβεί, για να αφαιρεθεί το κουκούτσι, ο πυρήνας, η ικανότητα μιας κοινωνίας να συγκροτεί έναν πολιτισμό της καθημερινής ζωής εξαχθεί, τότε αυτό με το οποίο απομένουμε είναι ένα απόσταγμα καθαρής βλακείας· βλακείας εξευγενισμένης, «ορθολογικής». Αυτής της «ορθολογικότητας», η οποία τίθεται στην υπηρεσία της ατέρμονης ανάπτυξης, διερευνά τις προοπτικές προσέλκυσης όλο και μεγαλύτερων ορδών τουριστών, την εισροή κεφαλαίων, την αποκόμιση ολοένα αυξανόμενου χρηματικού οφέλους. Δίχως οι ολέθριες συνέπειες όλων αυτών –συνέπειες περιβαλλοντικές, αλλά κυρίως κοινωνιολογικές, ανθρωπολογικές, πολιτισμικές, «υπαρξιακές»– ποτέ να προσμετρώνται· διότι, απλούστατα, αυτές δεν είναι «μετρήσιμες». Αντίθετα έργα όπως αυτά του «καταφυγίου» ή του αερολιμένα, συνεπαγόμενα το σφιχταγκάλιασμα της ακτογραμμής από το σκυρόδεμα, συνιστώντας μέρος μιας κοπιώδους προσπάθειας να εξαλειφθεί το ακανόνιστο –και γι’ αυτό εξοβελιστέο– ανάγλυφο αυτού που σε κάποιο τουριστικό οδηγό ίσως θα αποκαλείτο περιπαικτικά «δαντελένιες ακτές», επιφέροντας τον «τετραγωνισμό» του περιγράμματος του νησιού, συμβάλουν τα μέγιστα στον ακριβέστερο, με μεγαλύτερη ευχέρεια, υπολογισμό του εμβαδού του. Έτσι, διευκολύνουν την αποτίμηση της αξίας της γης – της χρηματικής της αξίας, είναι αυτή η μόνη μετρήσιμη. Τετράγωνη λογική…

Η λογική των αριθμών. Αδιαμφισβήτητη… είδαμε πρόσφατα σε τοπικό μέσο να παρουσιάζεται «ποιοτική έρευνα», όπου διενεργήθη προκειμένου να ανιχνευθούν, διαμέσου των απαντήσεων τουριστών σε σχετικό ερωτηματολόγιο, τα προτερήματα και τα τρωτά σημεία του προσφερόμενου τουριστικού προϊόντος. Μάθαμε ότι οι προσκεκλημένοι μας –εμάς βέβαια μη μας κοιτάτε, εμείς δεν καλέσαμε κανέναν– δυσαρεστούνται από την «έλλειψη υποδομών». Οπότε και ο παρουσιαστής του τηλεοπτικού magazinο παρατηρεί: «Ε καλά! Αυτό το ξέρουμε»· μονάχα για να λάβει την, ομολογουμένως αφοπλιστική, απάντηση, δια στόματος του εκπροσώπου του φορέα, για λογαριασμού του οποίο παραγγέλθηκε η έρευνα, κάποιου κου Δενδρινού: «Ναι, αλλά τώρα τεκμηριώνεται επιστημονικά. Αν κάποιος στο δρόμο (σ.σ. μάλλον θα εννοεί τον κλειστό αυτοκινητόδρομο Βορά-Νότου, ο οποίος δεν οδηγεί στο Βορά ή στο Νότο ή οπουδήποτε αλλού και όπου κανείς δεν μπορεί να συναντήσει κανέναν, πόσω μάλλον να πει οτιδήποτε) έρθει και μου πει ότι είμαι βλάκας, θα πρέπει και να μου το αποδείξει επιστημονικά!» (sic). Καλούμαστε επομένως να συμπεράνουμε πως αν οι Κερκυραίοι ρωτούν τους αριθμούς τι να κάνουν με τις ζωές τους δεν είναι ίσως –δεν είναι μόνον– επειδή δεν ξέρουν τι θέλουν ή και δεν θέλουν τίποτα, αλλά επειδή θέλουν να καταστήσουν κάτι έξω από τους ίδιους κοινωνό της αυτοκαταστροφικής τους ορμής. Φιλοδοξούν να αφεθούν στις ορέξεις των τουριστών, να κάνουν ότι εκείνοι θέλουν, όπως ο Μαζόχ παραιτήθηκε κάθε δικαιώματος επάνω στο σώμα του, εκχωρώντας τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων για τη ζωή και το θάνατο του στη γυναίκα του, δια συμβολαίου. Όσο για το σώμα του νησιού, καθώς τα συμβόλαια με τις τεχνικές εταιρείες υπογράφονται το ένα μετά το άλλο, ο συνεχιζόμενος άθλος της ταρίχευσης του τείνει να αποπερατωθεί. Αυτό το λείψανο, είναι πια βέβαιο, θα παραμείνει πετρωμένο στους αιώνες. Καθώς κάθε ορμίσκος, κάθε κρηπίδωμα, παραγεμίζεται με τσιμέντο, οι Κερκυραίοι, επιτέλους, φαίνεται πως παίρνουν εκείνο που ζητούσαν· όπως ο Κράσσος, ο Ρωμαίος στρατηγός. Αναζητώντας αυτός, ο πλουσιότερος κατά πολλούς άνδρας στη Ρώμη, δόξα και πλούτη στην ανατολή, συνάντησε τελικά το θάνατο, καταδικαζόμενος να πιεί ένα κύπελλο γεμάτο λιωμένο χρυσάφι.

Το μπετόν ως ταφόπλακα. Καθώς η Κέρκυρα μοιάζει να εκφράζει επεκτατικές βλέψεις προς δυσμάς και ανατολάς, κάνοντας, κατά πως φαίνεται, τεχνητά, με το τσιμέντο, αυτό που σε ένα άλλο νησί, τη μακρινή ηφαιστιογενή Ισλανδία επιτυγχάνεται χάρη στη λάβα που καυτή χύνεται στη θάλασσα και στερεοποιείται, εύλογα διερωτάται κανείς έως που θα φτάσει αυτή η ανάπτυξη. Τα όρια της διεφάνησαν μερικώς μόνο στο νησί των πάγων με την πρόσφατη κατάρρευση του εκεί «οικονομικού θαύματος». Ας παρατηρήσουμε μόνο ότι ο καρκίνος είναι εκείνος που αναπτύσσεται απεριόριστα και αυτός έως το θάνατο· και πως οι μάζες του σκυροδέματος φέρνουν στο μυαλό –μεταφορικά…– καρκινικούς όγκους. Ας μπούμε τώρα στον πειρασμό να συγκρίνουμε αυτούς τους συμπαγείς όγκους με τα επιβλητικά μνημεία της πραγματικής Νήσου του Πάσχα, αυτής στον Ειρηνικό Ωκεανό. Τα ογκώδη πέτρινα κεφάλια ρίχνουν βαριά τη σκιά τους στους σύγχρονους κατοίκους της νήσου· το βλέμμα των προγόνων είναι βλοσυρό, αυστηρό, επικριτικό. Είναι τέτοια η φύση του τουρισμού, όπου αυτά τα πρόσωπα, υπόμνηση της ύβρεως, ταυτισμένα με την αυτοκαταστροφή ενός πολιτισμού που ξεπέρασε τα όρια –οι αυτόχθονες κάτοικοι, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, εξάντλησαν το περιβάλλον του νησιού από την αλόγιστη υπερεκμετάλλευση, οδηγούμενοι στην αλληλοεξόντωση– καθίστανται τουριστικά αξιοθέατα. Εκεί, στους λόφους όπου το άγρυπνο βλέμμα των ερινυών πλανάται, οι τουρίστες βολοδέρνουν, κάνοντας site-seeing… Εδώ δεν έχουμε το φόβο ότι οι προπάτορες μας μάς παρακολουθούν. Και βέβαια το πάζλ της ανιστορικότητας συμπληρώνεται με την πρωτόφαντη απουσία μέριμνας για το μέλλον. Τα μνημεία του δικού μας κερκυραϊκού πολιτισμού θα είναι κατά τι πιο άχαρα: Μερικά στρέμματα τσιμέντο μέσα στη θάλασσα.

Κάστρα στην άμμο. Τεχνητά νησιά από τσιμέντο. Στα Αραβικά Εμιράτα τέτοια νησιά λαμβάνουν το σχήμα λογότυπων εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών. Και η Κέρκυρα ασφαλώς έχει πλέον καταστεί ένα ανάλογο «logo»· σήμα κατατεθέν, κοινώς trademark· ο νάρθηκας από μπετόν κατά μήκος της ακτογραμμής συμβάλει στην κατοχύρωση του. Από απόσταση φαντάζει αρκούντως θελκτικό – τελευταίως η «Athens voice» προέτρεπε τους τζάμπα αναγνώστες της να σπεύσουν στην «υπέροχη παραλία» των Γουβιών και στα καθάρια νερά της Δασιάς(!). Αλλά ο βούρκος φαίνεται όταν κανείς πλησιάσει, όπως –εικονική πραγματικότητα– τα pixels σε μια οθόνη με χαμηλή ανάλυση. Είπαμε το νησί έχει τεραγωνισθεί. Το σχήμα του, το άμοιρο περίγραμμά του, κοσμεί πλήθος προϊόντων: μπλουζάκια –δεν κρύβουν τη γύμνια–, ρακέτες –παίζουμε πινγκ-πονγκ, αποποιούμενοι τις ευθύνες για την οικτρή μας κατάσταση–, ρολόγια τοίχου – σταματημένα. Και ίσως σε κάποιο τοίχο, στην κουζίνα ενός σπιτιού, μια σανίδα από αυτές όπου πάνω τους κόβουν λαχανικά. I luv Corfu! Η Κέρκυρα· ένα νησί τουριστικό, μια λωρίδα γης. Ένα σώμα κατατεμαχισμένο· καλούνται όσοι πιστοί να μεταλάβουν. Λοιπόν, μην κοιτάτε το γάιδαρο στα δόντια… Όταν τα φιλέτα τελειώσουν θα μας έχει μείνει ακόμα ο κανιβαλισμός.

[1] Παραθέτουμε εδώ το πρόσφατο σχετικό άρθρο του Σπύρου Σαλβάνου, όπου μπορεί κανείς να ανατρέξει για μια πληρέστερη ενημέρωση.

Ο πολιτικός χρόνος τρέχει…

2009-07-31T23:08:00.017+03:00

Το απόγευμα της 18ης του περασμένου Δεκεμβρίου ο Θοδωρής Ηλιόπουλος, βρισκόμενος στο κέντρο της Αθήνας, κοντά στον χώρο όπου την ίδια στιγμή επεισόδια εκτυλίσσονται, ανάμεσα σε πλήθος ανθρώπων, οι οποίοι παρακολουθούν τα όσα διαδραματίζονται, συλλαμβάνεται από τις αστυνομικές δυνάμεις. Εν μέσω των διαμαρτυριών του συγκεντρωμένου πλήθους, αλλά και δημοσιογράφων που κάλυπταν τα γεγονότα –ενδεικτική η περίπτωση ρεπόρτερ του «ΣΚΑΪ», κατά τη διάρκεια ζωντανής αναμετάδοσης–, οι οποίοι επεσήμαιναν ότι ουδεμία συμμετοχή είχε στις μαινόμενες συγκρούσεις, ο Θ. Ηλιόπουλος πέφτει θύμα της βαναυσότητας των ανδρών των ΜΑΤ. Οδηγείται στη Γενική αστυνομική Διεύθυνση, όπου έκπληκτος βλέπει να του προσάπτεται πληθώρα σοβαρών κατηγοριών. Σύντομα κρίνεται προφυλακιστέος· παραμένει έκτοτε έγκλειστος στις φυλακές. Είναι πλέον ο μόνος που εξακολουθεί να κρατείται για τα γεγονότα του Δεκεμβρίου, αφού τελευταίως οι αρμόδιοι έκριναν πως η κράτηση του θα πρέπει να παραταθεί για ένα ακόμη εξάμηνο· αιτιολόγησαν δε την απόφαση τους, υπογραμμίζοντας ότι ο κατηγορούμενος –για τον οποίον σημειώνουν πως με τις ενέργειες του «τραυμάτισε τη Δημοκρατία»– δεν επέδειξε μεταμέλεια.

Και, όντως, ο Θ. Ηλιόπουλος ουδέποτε δήλωσε τη μεταμέλεια του, απλά επειδή ουδέποτε απεδέχθη τα όσα του καταμαρτυρούν· αλλά αντίθετα εξαρχής διακήρυττε την αθωότητα του, γεγονός, προφανώς, ανεπίτρεπτο που, σύμφωνα πάντοτε με την ακατανίκητη λογική των αξιότιμων δικαστών, ισοδυναμεί με «απουσία μεταμέλειας» – μίλησε κανείς για το τεκμήριο της αθωότητας; Ο κατηγορούμενος αποδεικνύεται αδίστακτος, τολμά και αμφισβητεί τις καταθέσεις των αστυνομικών οργάνων! Συνιστούν αυτές, άλλωστε, το μόνο επιβαρυντικό στοιχείο εναντίον του, παρότι τα όργανα τις τάξεως δεν κατόρθωσαν ενώπιον της ανακρίτριας, και προτού αυτή τους υποδείξει τον «ένοχο», να ανακαλέσουν στη μνήμη τους το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο της εμφάνισης του, τη μακριά γενειάδα και το κοτσιδάκι όπου ήταν πιασμένα τα μαλλιά του – στοιχείο που, εδώ που τα λέμε, είναι, ευλόγως, από μόνο του ενοχοποιητικό, όταν η Δικαιοσύνη ασχολείται με τρίχες, εκτός βέβαια και αν ο κατηγορούμενος συν τοις άλλοις φορά και ιερατικά άμφια. Επρόκειτο για το ίδιο πρόσωπο που, με το πρόσωπο ακάλυπτο, φέρεται να εκτόξευε εναντίον τους παντός είδους αντικείμενα, πρωτοστατώντας στα επεισόδια, για ώρες συνεχόμενες – πρόκειται για τις ίδιες ώρες, όπου μάρτυρες καταθέτουν ότι ο κατηγορούμενος βρισκόταν αλλού.

Αλλά βέβαια οι καταθέσεις των αστυνομικών διέπονται από μεγαλύτερη φερεγγυότητα εν συγκρίσει με τις μαρτυρίες των κοινών θνητών και δεν είναι η πρώτη φορά όπου κάποιος διώκεται με μόνες αυτές ως «πειστήριο». Τέτοιες περιπτώσεις με κατηγορητήρια που θεμελιώνονται εξ ολοκλήρου σε χαλκευμένα στοιχεία έχουμε επανειλημμένως δει να καταρρέουν στο παρελθόν κατά την εκδίκαση των σχετικών υποθέσεων. Ας αναφέρουμε ενδεικτικά την περίπτωση του Simon Chapman, ο οποίος χρειάστηκε να παραμείνει προφυλακισμένος για 6 μήνες, προτού οι δικαστές κατορθώσουν να διακρίνουν, αυτό που οι απλοί άνθρωποι είχαν προ πολλού δει σε σχετικό βίντεο της ΕΤ3, όπου οι άνδρες των ΜΑΤ εμφανίζονται να συγκεντρώνουν πλήθος από τσάντες με μολότωφ που περισυλλέγουν από το θέατρο των επεισοδίων, και να τις «φορτώνουν» στον εμβρόντητο, χτυπημένο από τα γκλομπ τους, διαδηλωτή· ή πιο πρόσφατα εκείνη την περίφημη του φοιτητή με τα «πράσινα παπούτσια». Και για κάθε υπόθεση που τυχαίνει να δει το φως της δημοσιότητας υπάρχουν ποιος ξέρει πόσες παρόμοιες, όπου όσοι, άθελα τους, καθίστανται πρωταγωνιστές δεν συλλαμβάνονται από το φακό – συλλαμβάνονται όμως από τις δυνάμεις της τάξεως.

Ζητάμε την αποφυλάκιση του Θ. Ηλιόπουλου, έχοντας πειστεί για την αθωότητα του. Αλλά αφού συνιστά σύνηθες φαινόμενο διάφορες περιθωριακές, εντός ή εκτός εισαγωγικών, ομάδες να αιτούνται της απελευθέρωσης κρατουμένων, θα είναι αρκετοί όσοι στα λεγόμενα μας θα αντιτείνουν: «Kι εμάς τι μας νοιάζει για το φίλο σας; Τα έχουμε ξανακούσει». Στο ερώτημα αυτό θα επιχειρήσουμε να απαντήσουμε στη συνέχεια, έχοντας ήδη έως το τρέχον σημείο παραθέσει, νομίζουμε, ορισμένα επιχειρήματα, ευελπιστώντας ότι θα καταδειχθεί πως η αλληλεγγύη που εκφράζουμε δεν είναι «ελεημοσύνη», πρόκειται εδώ για μια κίνηση πολιτική· για μια υπόθεση πολιτική, για μια υπόθεση, δηλαδή, που αφορά τον καθένα. Αλλά ας αρχίσουμε προασπιζόμενοι τη στοιχειώδη λογική: Οι κινητοποιήσεις των φυλακισμένων του περσινού Νοεμβρίου έληξαν με τις εξαγγελίες του τότε υπουργού δικαιοσύνης Χατζηγάκη, ο οποίος δεσμευόταν για τη λήψη μέτρων, υποσχόμενος την αποσυμφόρηση των φυλακών, τη βελτίωση των άθλιων συνθηκών κράτησης. Ο Διάδοχός του βουλευτής Κέρκυρας κος Δένδιας τι έχει πράξει ως προς την υλοποίηση των εν λόγω εξαγγελιών; Ο Θοδωρής Ηλιόπουλος προφυλακίστηκε με την αιτιολογία ότι είναι ύποπτος τέλεσης νέων αδικημάτων, παρότι διατηρεί λευκό ποινικό μητρώο· παρόλο που είναι γνωστός ο τόπος διαμονής του. Θα μπορούσε κάλλιστα να αφεθεί ελεύθερος έως την τέλεση της δίκης, προκειμένου, συν τοις άλλοις, να μην επιδεινώνεται περεταίρω το πρόβλημα του συνωστισμού στα κατ’ ευφημισμόν αποκαλούμενα «σωφρονιστικά καταστήματα», όπου οι κρατούμενοι στοιβάζονται σε συνθήκες ανεπίτρεπτες. Αντ’ αυτού παράτυπα κρατείται, γιατί άραγε; Επειδή «τραυμάτισε τη Δημοκρατία», ισχυρίζονται όσοι συστηματικά, κατ’ εξακολούθησιν, «τραυματίζουν» τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Όσοι υπηρετούν πιστά το παρόν ολιγαρχικό καθεστώς, υπεραμύνονται αυτού και ταυτοχρόνως των δικών τους προνομίων που από αυτό απορρέουν, μεριμνούν, ούτως ώστε να μένει η δημοκρατία στο απυρόβλητο, αλώβητη. Κανείς, ούτε και οι ίδιοι, δεν μπορεί να την πλήξει· αφού ουδείς δύναται να «τραυματίσει» κάτι που απλά δεν υφίσταται.

Ο Θ. Ηλιόπουλος ήδη μετρά 8 μήνες έγκλειστος. Όταν με την εκδίκαση της υπόθεσης φανεί η σαθρότητα του κατηγορητηρίου, αυτό καταρρεύσει εξαιτίας της παντελούς απουσίας στοιχείων, θα λάβει ο αθωωθέντας κάποια «αποζημίωση»; Θεωρείται το διάστημα των 8 μηνών μεγάλο ή μικρό; Θα έχουν άραγε εντός των επομένων 8 μηνών διεξαχθεί πρόωρες εκλογές; Ο Θ. Ηλιόπουλος τη στιγμή που οι γραμμές αυτές γράφονται συμπληρώνει 20 ημέρες απεργίας πείνας. Είναι 20 μέρες πολλές ή λίγες; Πόσο μετράνε σε «πολιτικό χρόνο»; Ο κος Νίκος Δένδιας, καθ’ ύλην αρμόδιος υπουργός για υποθέσεις, όπως αυτή του Θ. Ηλιόπουλου, σε διάστημα λίγων ημερών –ας πούμε 20– προσέθεσε στο ενεργητικό του μια σειρά σπουδαίων επιτευγμάτων. Προσφάτως παρουσιάστηκε στην Κέρκυρα η προμελέτη για την κατασκευή αερολιμένος στην περιοχή της Λευκίμης, υπόθεση την οποία ο υπουργός έχει ταυτίσει με το άσπιλο πρόσωπό του – πρόκειται για ένα έργο-αναπτυξιακό δώρο στους ιθαγενείς της περιοχής, οι οποίοι στην πλειονότητα τους φαίνεται να το αποδέχονται ασμένως, και που πολλοί ισχυρίζονται ότι είναι αδύνατο να γίνει, ενώ αν γίνει είναι πρόδηλο ότι θα σημάνει μιαν ασύλληπτη οικολογική καταστροφή για το σύνολο του νησιού. Επίσης ο κος Ν. Δένδιας πέρασε στη βουλή το περιβόητο νομοσχέδιο για τις κουκούλες· και ακόμη προωθούνται οι γνωστές ρυθμίσεις για την απρόσκοπτη συνεχή χρήση των καμερών σε δημόσιους χώρους, τη συλλογή και διατήρηση από τις διωκτικές αρχές του DNA πολιτών κλπ. Ο κος Ν. Δένδιας κινδυνεύει από δήμαρχος να γίνει κλητήρας, κατά το κοινώς λεγόμενο. Σημαντικό τμήμα του ακροατηρίου της νέας δημοκρατίας τείνει ευήκοον ους προς το ΛΑΟΣ. Ο εσωκομματικός αντίπαλος του κου Ν. Δένδια, του οποίου στην εκλογική αναμέτρηση του 2007 είχε επικρατήσει με βραχεία κεφαλή, κος Στέφανος Γκίκας, μέχρι πρότινος εκπρόσωπος τύπου του υπουργείου εθνικής άμυνας, πρώην αρχιπλοίαρχος του πολεμικού ναυτικού και με έτοιμη εκλογική πελατεία, προίκα από τον πρώην υπουργό της κυβέρνησης Μητσοτάκη, και επίσης στρατιωτικό, πατέρα του, φαντάζει ως μια ιδιαιτέρως θελκτική επιλογή για το εν λόγω ακροατήριο.

Αλίμονο, όμως, ας είμαστε σοβαροί. Ο Θ. Ηλιόπουλος δεν είναι πια και τόσο σημαντικός. Η απελευθέρωση του ή μη δεν θα κρίνει την επανεκλογή ή μη του κου Ν. Δένδια, του οποίου η απελευθέρωση από τα δεσμά των εσωκομματικών ισορροπιών δεν αναμένεται. Ο κος Ν. Δένδιας είναι ένας πραγματιστής πολιτικός· γεγονός που δεν μπορεί παρά να σημαίνει ότι αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως πράγματα. Αλλά, τέλος πάντων, ο Θ. Ηλιόπουλος είναι σημαντικός για εμάς. Μεταξύ άλλων λόγων επειδή η περίπτωση του δεν αφορά μόνο τον ίδιο, επειδή στη θέση του θα μπορούσαμε να βρεθούμε εμείς, να βρεθεί σχεδόν ο οποιοσδήποτε. Βέβαια κατανοούμε ότι σε μια κοινωνία που αναδεικνύει ως αντιπροσώπους της ανθρώπους που συγχέουν τα κοινά με το προσωπικό όφελος, την –ειρωνεία! –«πολιτική» τους επιβίωση, το να θέτεις τον εαυτό σου στη θέση του άλλου δυσχεραίνεται. Αλλά, για να παραθέσουμε εδώ μια αποστροφή από την πρώτη επιστολή του Θ. Ηλιόπουλου μέσα από τη φυλακή, «το να «παίρνεις θέση», να μην κλείνεσαι στο εγώ σου, να βγαίνεις από την ατομική σου περίπτωση, είναι η υπεύθυνη στάση ενός συνειδητοποιημένου πολίτη». Κάνουμε, λοιπόν, έκκληση, απευθυνόμενη προς όλους, να το ξανασκεφτούν· και απαιτούμε…

…την άμεση αποφυλάκιση του άδικα προφυλακισμένου Θοδωρή Ηλιόπουλου, βρισκόμενου σε απεργία πείνας από τις 10/7

ηλεκτρονική συλλογή υπογραφών

Το ύψος των λύτρων στα 2 ευρώ

2009-06-25T21:38:00.007+03:00

Υπήρξε άλλοτε μια εποχή όπου οι «πολιτικοί ταγοί», σύμφωνα με τους ισχυρισμούς ορισμένων, φέροντο ως εβρισκόμενοι εις θέσιν να καυχηθούν ότι παρέμεναν αυστηρώς αμετακίνητοι στις θέσεις τους. Ύστερα οι θέσεις εγκαταλείφθηκαν έξαφνα και ως επακόλουθο αυτής τους της απελευθέρωσης, της αποτίναξης των δεσμών τους, οι επαγγελματίες της πολιτικής επιδόθηκαν –και εξακολουθούν, δίχως φειδώ, να αποδύονται έκτοτε– σε μια ατέρμονη μετακίνηση. Όπως οι ήρωες του Λουί Μπουνιουέλ στην ταινία «Η κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας», άσκοπα περιφέρονται από δεξίωση σε επίσημο δείπνο, παρακάθονται σε πληθώρα γευμάτων, ενώ στο διάστημα που εναπομένει ανάμεσα σε όλα αυτά οι συνδαιτυμόνες συλλαμβάνονται να βαδίζουν αποκαμωμένοι, ολομόναχοι, στον ίδιο ερημικό δρόμο· δίχως ποτέ να φτάνουν οπουδήποτε. Η απαίτηση κανείς να βρίσκεται παντού ταυτοχρόνως, η απορρέουσα από την προηγηθείσα μεταμόρφωση του σε τηλεοπτική εικόνα, αποδεικνύεται συνώνυμη του να μην είναι ποτέ πουθενά. Και είναι, ίσως, ακριβώς η επίγνωση αυτής της συνθήκης της οποίας η απώθηση μάταια επιζητείται, όταν οι επιβάτες, μεταφερόμενοι αεροπορικώς από τον ένα διεθνή αερολιμένα στον επόμενο, περιοδεύοντας ανά τα τουριστικά θέρετρα της υφηλίου, μεταβαίνοντας από το αεροδρόμιο στην υπερπολυτελή ξενοδοχειακή μονάδα, ερίζουν ενίοτε για το τοπωνύμιο –το όνομα «Μακεδονία»– όπου ένα αεροσκάφος φέρει στο φτερό του. Ως ενοχλητική υπόμνηση της ανεστιότητας τους, η επίμονη αίσθηση του τζετ λαγκ, ελάχιστη παρενέργεια της εκμηδένισης των αποστάσεων, δηλαδή της απώλειας της σημασίας του τι είναι πού, συνιστά το έτερο πράγμα που συνοδεύει τους εκδρομείς σε κάθε ασταθές βήμα τους, μετά την αυστηρή φρούρηση. Και θα μπορούσε, ας μην παραλείψουμε να το πούμε, να υποθέσει κανείς ότι η παρουσία αυτής της τελευταίας αποσκοπεί ακριβώς στη διαφύλαξη του φοβερού μυστικού· αποβλέπει στην αποτροπή των αδιάκριτων βλεμμάτων. Θα μπορούσε να διατυπωθεί ο εν λόγω ισχυρισμός, εφόσον βέβαια, σε πλήρη εναρμόνιση με τα όσα λαμβάνουν χώρα στη χώρα του παραμυθιού, οι θεατές, εθελοτυφλώντας, δεν ήταν απολύτως πρόθυμοι να συμβάλλουν στη συγκάλυψη. Με τη μόνη διαφορά να συνίσταται στο ότι εδώ δεν είναι τα καινούρια ρούχα του αυτοκράτορα εκείνα τα οποία λείπουν· πίσω από αυτά έχουμε την απουσία του υποκείμενου καθεαυτού.

Έτσι η έκφραση «συμμετέχουν στη σύνοδο», που κατά κόρον χρησιμοποιείται, προκειμένου να δηλωθεί ότι οι ηγέτες παρακάθονται σε ένα ακόμη γεύμα, συνιστά σαφέστατα ευφημισμό – έναν ακόμη· διότι η σύνοδος απαιτεί τη διάνυση μιας σταθερής τροχιάς, όπως επίσης να διαθέτεις βαρύτητα, την οποία, δυστυχώς, τα διαστημικά σκουπίδια, τα επιπλέοντα στο αχανές διάστημα υπολείμματα των ψυχροπολεμικών δορυφόρων, στερούνται. Η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη· μεγάλη εύνοια για τα ερωτικά σας – και όλως τυχαίως ή κατά δαιμονική σύμπτωση είθισται η συμβουλές των άστρων να παρουσιάζονται εμβόλιμες στις σελίδες των οικονομικών ενθέτων των εφημερίδων… Το φαινόμενο, λοιπόν, του οποίου η εκδήλωση επίκειται θα ήταν δυνατό να παραλληλιστεί ακριβέστερα με μια βροχή μετεωριτών· σημειώνεται υπακούοντας στις επιταγές μιας κάποιας περιοδικότητας, όντας ορατή κάθε φορά από άλλο σημείο του πλανήτη Γη. Θα προσελκύσει το ενδιαφέρον όσων εναλλακτικά θα μπορούσαν να επιδίδονται στο κυνήγι κυκλώνων – όπως κάθε κυκλώνας, άλλωστε, έτσι και η σύνοδος θα περιστραφεί γύρω από τον εαυτό της.

Η επιλογή της νήσου Κέρκυρας ως τόπου τέλεσης της άτυπης συνόδου των υπουργών εξωτερικών των χωρών-μελών του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, προϊόν δαιμονικής έμπνευσης ή όχι, υπήρξε, οφείλουμε, κατόπιν όλων αυτών, να ομολογήσουμε, η πλέον κατάλληλη· η ιδανική θα τολμούσαμε να ειπούμε· δίχως περιθώρια σφάλματος… Ασφάλεια· «α» στερητικό + «σφάλω». Η απουσία σφάλματος που προϋποθέτει την απουσία. Η παράδοση στην αδράνεια, η πλήρης απραξία, συνιστά την μόνη επιλογή που διασφαλίζει ότι κανένα σφάλμα δεν θα διαπραχθεί. Είναι γι’ αυτό που η στασιμότητα, η οποία συνοδεύεται από την προαναφερθείσα υπερκινητικότητα –η κίνηση σε τροχιά αδράνειας– ως αντιπερισπασμό, εκδηλώνεται. Eίπαμε· φέρνουν στο νου όσοι φέρονται να κρατούν τις τύχες τις ανθρωπότητος στα χέρια τους τους αστούς του Μπουνιουέλ. Στον «Άγγελο εξολοθρευτή» ένα ζευγάρι τέτοιων δεξιώνεται πλήθος ομοίων τους, εκπροσώπων της υψηλής κοινωνίας. Μετά το πέρας της βραδιάς, για λόγο άγνωστο, κανείς μα κανείς από το συγκεντρωμένο πλήθος δεν δύναται να διαβεί το κατώφλι της σάλας· όλοι τους παραμένουν δίχως προφανή αιτία, δίχως εξήγηση, παγιδευμένοι εντός των ορίων του living room, έρμαια μιας μυστηριώδους, ακατανόητης –όσο και ακατανίκητης– δύναμης.

Το στοιχείο του παραλόγου είναι βέβαια διάχυτο στην τέχνη του αμετανόητου σουρεαλιστή Μπουνιουέλ· αλλά εν προκειμένω η πραγματικότητα ίσως και να ξεπερνά την πλέον οργιάζουσα φαντασία, αφού κατ’ εξοχήν παράλογη είναι η επιδίωξη της επιβολής του «ορθολογικού» ελέγχου επάνω στη φύση και τους ανθρώπους. Θα ήλπιζε κανείς ότι οι αξιωματούχοι, καταβεβλημένοι, εξουθενωμένοι από τις προσανατολιζόμενες στην κατεύθυνση αυτή προσπάθειες τους, θα αναγνώριζαν τη ματαιότητα τους, αποφασίζοντας να καταθέσουν τα όπλα. Μόνη η ακλόνητη πίστη των φλογισμένων αντικαπιταλιστών –προορισμένη να περισώσει τις δικές τους αδιαπραγμάτευτες βεβαιότητες– στην ικανότητα μιας χούφτας ραδιούργων να κινούν από τα παρασκήνια τα νήματα θα έμενε να τονώνει το καταρρακωμένο ηθικό των «ιθυνόντων», να διατηρεί κάποια ψήγματα από το κύρος τους που φθίνει, την «αίγλη» τους που τρεμοσβήνει. Έτσι, μεταξύ τύρου και αχλάδου, κρατώντας νωχελικά το ποτό τους, οι «κυρίαρχοι» θα εκμυστηρεύθηκαν, ενδεχομένως, ο ένας στον άλλον πως, δυστυχώς, ο κόσμος δεν μπορεί να κρατηθεί ακινητοποιημένος. Τα πάντα είναι ρευστά· έστω και αν δεν ρέουν επί του παρόντος· αλλά απλά υγροποιούνται. Λιώνουν, όπως τα παγάκια στο αφημένο ποτήρι – μισοάδειο αυτό. Και να! Ετούτο δα τουλάχιστον είναι βέβαιο· οι πάγοι λιώνουν. Η σύνοδος ΝΑΤΟ – Ρωσίας θα διεξαχθεί στις 26 του μηνός. Και ύστερα όλοι μαζί θα πάμε να εξαντλήσουμε τα αποκαλυπτόμενα κοιτάσματα καυσίμων στο Β. Πόλο… Οποία φιλοδοξία!

Η Κέρκυρα, το αλλοτινό σταυροδρόμι πολιτισμών, απετέλεσε ιδανική επιλογή ως τόπος διεξαγωγής της συνόδου, είναι σίγουρο. Λίγες μόλις ημέρες προ της ενάρξεως της μια έκπληξη ανέμενε του περιχαρείς επισκέπτες και εμάς τους Κερκυραίους που μείναμε εμβρόντητοι, αντικρίζοντας τους νεκραναστημένους δόγηδες, το Μεγάλο Προνοητή της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, τους ιερωμένους με τα χρυσοποίκιλτα άμφια. Υπό τον ήχο των τυμπάνων, φρουρούμενοι, περιδιάβηκαν τους δρόμους της παλαιάς πόλης για μια τελευταία φορά. Πικρό μειδίαμα. Διαβάζουμε: «Καλλιτεχνικές παραστάσεις των “figuranti” της ομάδας ιστορικών αναπαραστάσεων CERS, που θα παρουσιάσουν της κλασικές φιγούρες της αντιπροσωπίας της Γαληνοτάτης στα τέλη του 16^ου αιώνα». Υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων και του Δήμου Κερκυραίων. Τα φλας άστραψαν… Και θα αστράψουν ξανά. Η έλευση στην Κέρκυρα του πλήθους των αντιπροσωπιών, η επιτυχής τέλεση της συνόδου, λογίζεται ως μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη διεθνή προβολή του νησιού ως ποιοτικού τουριστικού προορισμού. Οι εξέχουσες προσωπικότητες, κάνοντας διακοπές στην Κέρκυρα, πέφτουν θύματα της ίδιας τους της μηχανής· υποβαθμίζεται η σύσκεψη τους σε τουριστική ατραξιόν – και θα συνιστούσε ευχής έργον αν το ζεύγος Κλίντον, που φέρεται να σχεδιάζει ολιγοήμερες διακοπές στην Κρήτη απ’ όλα τα μέρη, εναρμόνιζε το πρόγραμμα του με αυτό των «Ionian concerts», ούτως ώστε στα πλαίσια αυτών να εντασσόταν ένα ρεσιτάλ σαξοφώνου του άλλοτε προέδρου των ΗΠΑ.

Είναι οι παράνομοι μετανάστες εκείνοι για των οποίων την «εξολόθρευση» οι άγγελοι μεριμνούν – και, καθώς οφείλουμε να ομολογήσουμε, πλήθος περιστατικών συντείνουν στο ότι η συγκεκριμένη λέξη θα μπορούσε να παρατεθεί και εκτός εισαγωγικών. Η ασφάλεια της μονάκριβης Ευρώπης που αποτυπώνεται στη μια εκ των δύο όψεων ενός νομίσματος φέρεται να απειλείται από όσους παίζουν τη ζωή τους κορώνα-γράμματα. Η πάταξη της παράνομης μετανάστευσης καταλαμβάνει προεξάρχουσα θέση στην ατζέντα του προσεχούς weekend και έτσι κατά ειρωνεία της τύχης, οι εκδρομείς, όσοι καταβάλουν φιλότιμες προσπάθειες, προκειμένου να αναγάγουν σε υψηλή τέχνη το να μετακινείσαι διαρκώς, δίχως ποτέ να πηγαίνεις πουθενά αλλού, απεργαζόμενοι τον αφανισμό της λαθραίας μετανάστευσης, –ίσως της μόνης εναπομείνασας μορφής μετακίνησης που υπαγορεύεται από την ανάγκη– φιλοδοξούν να προλειάνουν το έδαφος για την εξάλειψη του ταξιδιού. Ο συμβολισμός είναι προφανής: Στον τόπο αυτό που υπήρξε κάποτε πέρασμα ανάμεσα σε ανατολή και Δύση, ένα άλλο πέρασμα αξιώνεται να συντελεσθεί. Η οριστική μετάβαση από την περιπλάνηση στο παράδερμα· η έκλειψη του ταξιδιού προς μεγάλο όφελος της τουριστικής οικονομίας. Η τέλεση αυτής της «συνάντησης», της «συνόδου», ως φάρσας σε αυτό το τέως θέατρο συνάντησης πολιτισμών έρχεται απλά ως επαλήθευση της διάχυτης αίσθησης ότι εδώ καμιά συνάντηση δεν είναι πια εφικτή.

Στην περιοχή της Σπηλιάς την ίδια ώρα, στο υπό κατασκευήν καταφύγιο τουριστικών σκαφών –έτσι είναι, το καταφύγιο παρέχεται μονάχα σε όσους δεν το έχουν ανάγκη– η ανέγερση κυματοθραύστη ύψους 3 μέτρων προβλέπεται, προκειμένου ένα κύμα άλλο από αυτό της μετανάστευσης να περιοριστεί. Η μαρίνα αυτή, όπου τα πλεούμενα όσων εκ του ασφαλούς υποδύονται τους θαλασσοπόρους θα ελλιμενίζονται με ασφάλεια, ασφαλώς συνιστά ένα κάποιο ανάλογο για τις χίμαιρες που ορισμένοι κυνηγούν· το «ομοίωμα», τη μικρογραφία ενός πλανήτη λιμνάζοντος. Τα μέτρα προφύλαξης λογίζονται ως αναγκαία· μια ριπή ανέμου είναι αρκετή για να μεταδοθεί η επιδημία. Μάσκα προστασίας· αποστείρωση· καραντίνα, απομόνωση των φορέων. Να προσέχεις στο δρόμο μη σε σκουντήξουν οι βρώμικοι. Αν τα μέτρα, βέβαια, είχαν ληφθεί εγκαίρως όλα θα προλαμβάνονταν· η απαγωγή θα είχε αποτραπεί. Ο ξένιος Δίας-ταύρος θα είχε κρατηθεί σε κέντρο φιλοξενίας προσφύγων –άλλωστε κατά των Ηρόδοτο οι Έλληνες δανείστηκαν τους θεούς τους από τους Βαρβάρους. Η Ευρώπη θα ήτο ασφαλής…

Το προαναφερθέν «τείχος» εν μέσω της θάλασσας, κρύβοντας τη θέα προς αυτήν, θα μπορούσε να ιδωθεί ως μια μεταφορά για τη «διορατικότητα» των ηγετών –κυρίως, όμως, για τη διορατικότητα των κοινωνιών– που προκρίνουν τη «μεταφορά» –εδώ όχι με έννοια μεταφορική, τις μαζικές μεταφορές– έναντι του ταξιδιού, τη στιγμή όπου η εγκατάλειψη του τέλματος, στο οποίο έχουν περιέλθει, καθίσταται προδήλως επιτακτική. Ο «πλούτος», η υλική ευμάρεια της οποίας προαμύνονται· το γεγονός ότι η μετανάστευση αναγνωρίζεται ως αναγκαία για τη διεύρυνση της, για την περεταίρω συνέχιση της «ανάπτυξης» – η συνέχιση που προκρίνεται έναντι της αλλαγής της αυτοαλλοίωσης· όλα τους συμβαδίζουν με μια δίχως προηγούμενο φαντασιακή ένδυα, απόρροια της καταβαράθρωσης της κοινότητας που με τη σειρά της συνιστά αποτέλεσμα ακριβώς της επέλασης της προαναφερθείσας «ανάπτυξης», μιας και αναπτύσσεται αυτή ως παράσιτο, απομυζώντας την κοινωνία-ξενιστή. Αν οι μετανάστες έχουν να προσκομίσουν κάποιο πλούτο είναι αυτός η κοινότητα που ως ένα βαθμό επιβιώνει στις εν πολλοίς παραδοσιακές, «υπανάπτυκτες», κοινωνίες προέλευσης τους. Είναι, λοιπόν, η πιθανή μετάδοση ετούτης της νέας γρίπης από τους μετανάστες η οποία προξενεί τον τρόμο. Η επαφή με τους «ξένους» φέρνει αλγεινές μνήμες στην επιφάνεια από την επαφή με τους διπλανούς που, σε μια κοινωνία μαστιζόμενη από την ιδιωτικοποίηση που αποτελεί παρελκόμενο της υπερίσχυσης του οικονομικού κινήτρου έναντι παντός άλλου, έχει καταστεί απευκταία. Ο συνωστισμός, οι στενές επαφές, καλόν είναι να αποφεύγονται…

Έτσι η σύνοδος των υπουργών εξωτερικών θα λάβει χώρα –τι ειρωνεία!– εντός ενός προστατευόμενου θόλου. Είναι επόμενο· η θεσμισμένη εξουσία δεν θα μπορούσε παρά να είναι διαχωρισμένη σε έναν κόσμο θρυμματισμένο, όπου οι «κόκκινες ζώνες» που είθισται να χαράσσονται στις συνόδους των διαφόρων διακρατικών οργανισμών, αποτελώντας ενίοτε το «κόκκινο πανί» –για τον ταύρο, όμως, μιλήσαμε νωρίτερα– για τους πολέμιους της παγκοσμιοποίησης, δεν συνιστούν το μείζον, ωχριούν ενώπιον άλλων. Ο κόσμος αυτός, σε πείσμα των κραυγών περί της τελευταίας, φαίνεται να «αυτοανατέμνεται», να κατακερματίζεται σε πλήθος ζωνών, ίσως επειδή έτσι πρέπει να συμβαίνει με τους πάγους που λιώνουν. Αναρίθμητα παγόβουνα πλέουν ανά την υφήλιο – οι θεσμικοί άρχοντες δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Αναρίθμητα μικρότερα και μεγαλύτερα παγωμένα πλωτά νησιά, απότοκα της τήξεως της πάλαι ποτέ μεγάλης παγωμένης ερήμου. Από το τουριστικό νησί της Κέρκυρας –μια ζώνη παραθερισμού άραγε να λιώνει γρηγορότερα;– ως τις «νησίδες αντίστασης στην εξουσία/στον καπιταλισμό», όπου οι παγιωμένες θέσεις των πολικών αρκούδων που ισορροπούν μόνες στην άκρη, δεν αρκούν για να αποκρυφθεί ότι το έδαφος, αργά αλλά σταθερά, υποχωρεί κάτω από τα πόδια τους – ή μήπως πρόκειται για μαμούθ κατεψυγμένα μέσα στους παγετώνες; Με τα νύχια τους συνεισφέρουν και αυτές όσο μπορούν στην κατακρεούργηση του αστικού σώματος –έχουμε εν προκειμένω να κάνουμε με ζώνες γκρίζες– που εδώ στην Κέρκυρα έχει επισημοποιηθεί με τον εγκλεισμό της παλαιάς πόλης εντός της «ζώνης προστασίας» της unesco, ως μνημείο παγωμένης –όπως τα μαμούθ στα παγόβουνα έτσι και αυτή πρέπει να φυλάσσεται στους -30C– πολικής κληρονομιάς – στην Κέρκυρα ετούτος ο Ιούνιος ήταν πολύ κρύος…

Αλλά κυρίως, όπως επιχειρήσαμε να δείξουμε, είναι τα μικρά κουβούκλια, οι ασφυκτικοί θύλακες, που τείνουν να κατακλύσουν τον κόσμο. Απειλούν αυτοί να γίνουν τόσοι, όσοι και όλοι εμείς. Άρτια λαξευμένες παγοκολόνες, όπως αυτές όπου ο Ντόναλντ Ντακ παγιδεύεται, έχοντας προηγούμενα πέσει στην παγωμένη λίμνη, αφού το λεπτό στρώμα πάγου έξαφνα υποχώρησε. Skating on thin ice. Κρακ! – και κουααάκ! Ας μην κάνουμε την πάπια. Είναι η παγωμάρα της εποχής της μετανεωτερικότητας. Γι’ αυτό το να καταλύσουμε τις ζώνες από τις οποίες αποκλειόμεθα ίσως προϋποθέτει να εξέλθουμε από αυτές στις οποίες είμαστε μέσα· ενίοτε οικειοθελώς. Λαμβανομένων τούτων υπ’ όψιν, δηλώνουμε κατηγορηματικώς ότι εφόσον τελικά αποφασίσουμε να μετάσχουμε στις προγραμματισμένες κινητοποιήσεις εναντίον της συνόδου –θα εξαρτηθεί αυτό από την έγκαιρη ή μη απόψυξή μας, μείνατε συντονισμένοι όσοι κόπτεσθε στο blog της Αυτόνομης Θέρμανσης Κέρκυρας– θα το πράξουμε ως μια ακόμα στιγμή στη διαρκή προσπάθεια να συμβάλουμε στη διάρρηξη των προαναφερθεισών αδιόρατων ζωνών· όχι θεωρώντας τη συμμετοχή μας ως ένα γεγονός ξέχωρο, αποσπασμένο, διαχωρισμένο, αποδίδοντας στη σύνοδο «εξέχουσα» σημασία. Θα το κάνουμε έχοντας ως μέλημα να απευθυνθούμε στους παρακείμενους διαβάτες, όχι στους ΥΠΕΞ-(υπερ)κείμενους «επιβάτες». Οι μάχες χαρακωμάτων μας απωθούν, ο χωρισμός σε στρατόπεδα μας ξενίζει. Πόσω μάλλον όταν ο κόσμος χωρίζεται από πληθώρα χαρακιών – ο χάρακας, ο «κανόνας»· η «κανονικότητα» του υποδεκάμετρου. Ξέρουμε πως όλα αυτά δεν θα ηχούν διόλου «ανταγωνιστικά». Αλλά, πάλι, ίσως να είναι καιρός –στην Κέρκυρα αυτός ο Ιούνιος υπήρξε βροχερός– να αποδώσουμε τα του καίσαρος το καίσαρι· το μονοπώλιο του ανταγωνισμού στον καπιταλισμό.

Πώς να υπολογίσετε την ηλικία του κόσμου

2009-05-11T17:44:00.010+03:00

Μια απόπειρα ερμηνείας των γεγονότων του Δεκεμβρίου του 2008 και διερεύνησης των διαγραφόμενων προοπτικών (σ.σ. κείμενο του οποίου επίκειται η κυκλοφορία υπό τη μορφή μπροσούρας)

Είναι περίοπτη η θέση που επιφυλάσσεται για τους νέους στη σύγχρονη κοινωνία – όπου την πλέον εξέχουσα θέση καταλαμβάνει η οικονομία. Για να το διαπιστώσει αυτό κανείς αρκεί μια φευγαλέα ματιά στις τηλεοπτικές ζώνες του prime time, τις απευθυνόμενες σε αυτούς πρωτίστως. Να λάβει ως κριτήριο τις αγωνιώδεις προσπάθειες που όλοι καταβάλουν, προκειμένου να διατηρήσουν τη νεότητα τους «αναλλοίωτη». Και είναι ο εν λόγω χιμαιρικός πόθος καθόλα συμβατός με το χρόνο της καπιταλιστικής κοινωνίας. Με την εξύμνηση του «νέου» που, παραταύτα, συνήθως αναδύεται ως κατά το μάλλον ή ήττον διαφοροποιημένη εκδοχή του ιδίου σε μια διαδικασία ανάλογη της περιοδικής εναλλαγής των «τάσεων» της μόδας. Brand new… Παραπέμπει η αξίωση να απαλειφθούν τα σημάδια του χρόνου –όπου, προφανώς, γίνεται αντιληπτός εν προκειμένω μονάχα ως φθορά– χειρουργικά, διαμέσου των επιτευγμάτων της κοσμετικής ιατρικής –η ιατρική που εδώ τίθεται στην υπηρεσία της νοσηρότητας– στην επιδιωκόμενη από κοινωνίες αλλοτινές συγκάλυψη του γεγονότος της αυτοαλλοίωσης τους· συντελείτο, όμως, η τελευταία, ακόμη και στις περιπτώσεις εκείνες όπου φαινομενικά επικρατούσε η καθολική ακινησία, η απόλυτη στασιμότητα. Στις μέρες μας ο αφορισμός των γηρατειών, προδίδοντας τον τρόμο ενώπιον του επικείμενου θανάτου, δεν είναι δυνατό να αποκρύψει, αλλά μόνο να υπογραμμίσει τη ραγδαία γήρανση της υφιστάμενης κοινωνικής θέσμισης. Το γήρας δεν είναι το μόνο που βάλλεται· ο πόλεμος που έχει κηρυχθεί είναι ολοκληρωτικός· τα εξαπολυόμενα πυρά στρέφονται εναντίον του ανθρώπου καθεαυτού· σε όλες του τις ηλικίες.

Το εγκώμιο που πλέκεται για την «παιδικότητα» έχει την όψη που αρμόζει σε νεκρώσιμο στέφανο. Καλούμαστε να «μείνουμε πάντα παιδιά». Το «παιδί μέσα μας» φέρνει στο νου τη μοναδική στα ιατρικά χρονικά περίπτωση ενός Αιγυπτίου, του οποίου οι έντονοι πόνοι στην κοιλιακή χώρα στάθηκαν αφορμή, για να διαπιστωθεί πως «κυοφορούσε» το δίδυμο αδερφό του. Η άλλη περίπτωση, όπου κανείς φέρει το δυσβάστακτο φορτίο ενός άταφου νεκρού παιδιού εντός του, είναι σαφώς πιο συνήθης. Τα παιδιά-ενήλικες διακατέχονται από τη συναισθηματική ανωριμότητα, η οποία αρμόζει στην καταναλωτική κοινωνία. Η καθήλωση απορρέει στο σχηματισμό της νεύρωσης. Η ακρωτηριασμένη, απονεκρωμένη φαντασία συνιστά το έτερο γνώρισμα που καθιστά εξόφθαλμη τη διάκριση ανάμεσα στην παιδικότητα και τον παλιμπαιδισμό. Οι εύθραυστες ισορροπίες που διέπουν το ψυχισμό των «παιδιών» υπαγορεύουν την έντεχνη αποφυγή ορισμένων ζητημάτων. Οι ερωτήσεις που αφορούν ζητήματα-ταμπού δεν χρήζουν απάντησης· παρακάμπτονται απλά. Οι άνθρωποι, για παράδειγμα, δεν πεθαίνουν, αλλά φεύγουν σε ταξίδι… Η απουσία, πάλι, δεν συμπορεύεται με το πένθος· ταξιδεύει μόνη της…

Η συνθήκη της θνητότητας, για λόγους η προσέγγιση των οποίων θα μας απασχολήσει εν συνεχεία, αγνοείται από τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες επιδεικτικά. Η ιστορική τους καινοτομία έγκειται ακριβώς στο ότι, όπως θα δούμε, αδυνατούν να παράσχουν οποιαδήποτε απάντηση για την ανθρώπινη συνθήκη· για το αναπόδραστο του θανάτου. Αρκούμεθα, λοιπόν, στο να προσποιούμαστε ότι το ζήτημα δεν υπάρχει. Να το παραχώνουμε κάτω από το χαλί. Έτσι, αρκεί για κάποιο τυχαίο λόγο η μουσική σε ένα κατάμεστο κέντρο διασκεδάσεως –της οποίας η ένταση είναι ικανή να καταστήσει σαφές πως ο πιθανός ισχυρισμός, σύμφωνα με τον οποίο κανείς αδυνατεί να ακούσει την ίδια τη σκέψη του, οφείλει να εκληφθεί κυριολεκτικά– έξαφνα να σταματήσει, προκειμένου η αποκαλυπτόμενη εκκωφαντική σιωπή παγερή να καταμαρτυρήσει ότι μπορεί κανείς κάλλιστα να είναι παντελώς μόνος, όντας ταυτοχρόνως περιστοιχισμένος από το μεγαλύτερο πλήθος. Ισχυριζόμαστε πως το γεγονός της δολοφονίας του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου απετέλεσε μια στιγμή αντίστοιχη. Οι σφαίρες διέτρησαν μια φανταχτερή βιτρίνα, αφήνοντας πρόσκαιρα να φανεί η ευτέλεια και η ρηχότητα του πραγματικού της περιεχομένου· ή πιο σωστά θυμίζοντας αυτό που όλοι, δίχως να θέλουν να το παραδεχτούν, ήδη γνώριζαν. Υποστηρίζουμε πως το γεγονός της δολοφονίας υπήρξε καταλυτικό, επειδή απετέλεσε μια υπόμνηση της θνητότητας. Μιας θνητότητας που μένει χωρίς «αποζημίωση»· για την οποία δεν παρέχεται κανένα φαντασιακά θεσμισμένο αντιστάθμισμα.

Ως υποκατάστατο για την κρίση της διαδικασίας εκκοινωνισμού, την κρίση της διαδικασίας ταύτισης, για το απλό γεγονός ότι στους νέους ανθρώπους δεν προσφέρεται από τις αποσαθρωμένες δυτικές κοινωνίες κανένας τρόπος θετικής κοινωνικοποίησης, προβάλλεται η καταφυγή στις νεολαιίστικες υποκουλτούρες. Οι αποξενωμένοι, «δυσπροσαρμοστικοί» νέοι, που μάταια αναζητούν εκεί να αναπληρώσουν την αίσθηση ότι ανήκουν σε μια κοινότητα, είναι σαφώς πιο δεκτικοί, κατά τι πιο «ευαίσθητοι» απέναντι στην προαναφερθείσα «υπόμνηση». Ο νεκρός είναι ένας από αυτούς. Ένας από όσους λογίζονται ως απειλή, καθότι με την ύπαρξη τους θυμίζουν στους μεγαλύτερους εκείνο όπου καταβάλουν κοπιώδεις προσπάθειες να απαλείψουν από τη συνείδηση τους· ότι το πέρασμα τους από αυτόν τον κόσμο είναι εξαιρετικά σύντομο· εφήμερο. Ορίστε για εσάς μια άλλη ερμηνεία για το «φαινόμενο της υπογεννητικότητας». Αντιμετωπίζονται για το λόγο αυτό οι νέοι με τη δέουσα καχυποψία που αποτυπώνεται στο απολογητικό υπόμνημα του Επαμεινώνδα Κορκονέα. Ίσως και να τολμήσουν να αμφισβητήσουν την αξίωση της παρούσας κοινωνικής θέσμισης να διαιωνίζεται αναλλοίωτη, έχοντας ως μόνη αιτιολόγηση το ότι απλά συμβαίνει να υπάρχει. Αιτιολόγηση που γεννά ένα ακόμη ερώτημα, το οποίο έρχεται να προστεθεί στις σωρευμένες ενοχλητικές αναπάντητες ερωτήσεις. Είναι και αυτές εδώ. Πάντοτε ήταν. Όταν οι 16χρονοι ήρθαν αντιμέτωποι με το θάνατο η πρόσκρουση –θα έπρεπε να– αναμενόταν σφοδρότατη· εκρηκτική. Δεν ήταν τόσο που τα παιδιά είχαν την ευκαιρία μιας θέας στο που «ταξιδεύουν», που πάνε οι νεκροί· που σκέφτηκαν ότι θα πεθάνουν. Ήταν που διαισθάνθηκαν πως δεν ζουν.

Το ερώτημα ανακύπτει αμείλικτο: «Σε πιο βαθμό και μέσω τίνος μπορούν τα άτομα να αποδεχθούν τους εαυτούς τους ως θνητούς δίχως θεσμισμένο φαντασιακό αντιστάθμισμα;». Θα τολμήσουμε να θεωρήσουμε ότι το εν λόγω ερώτημα που διατυπώνεται από τον Κορνήλιο Καστοριάδη είναι ρητορικό. Είναι επίσης ηλίου φαεινότερον πως στα σημερινά παιδιά, ακριβώς επειδή «τα έχουν όλα», όπως όλοι σπεύδουν να καταμαρτυρήσουν, δεν παρέχεται τίποτα, μιας και δεν τους αναγνωρίζεται το δικαίωμα να θέλουν κάτι άλλο· άλλο από αυτό που τους «προσφέρεται». Σήμερα κανείς δεν έχει τίποτα και γι’ αυτό όλοι θέλουν να έχουν όλο και περισσότερα και, επομένως, όλοι δεν μπορούν να έχουν τίποτα. Ή αλλιώς, όπως δεν παύουμε να υποστηρίζουμε, με τον κίνδυνο να επαναλαμβανόμαστε να ελλοχεύει, προκειμένου να συλλάβουμε τη δεδομένη κοινωνικο-ιστορική συγκυρία οφείλουμε να λάβουμε υπόψιν τη διαβρωτική δράση του καπιταλισμού. Την ιστορική καινοτομία του εν λόγω καθεστώτος, η οποία έγκειται στην αυτονόμηση της οικονομίας, στη θέση της στο επίκεντρο της κοινωνικής ζωής· στη μετατροπή της από εργαλείο που θα υπηρετεί την ανθρώπινη ζωή σε δυνάστη, ενώπιον του οποίου η ζωή, κάθε άλλη πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας, θα υποκλίνεται, στερούμενη τη σημασία της. Η απαξίωση των θεσμών, στην οποία η θεσμοποιημένη κοινοτυπία εντοπίζει τα αίτια της «δυσαρέσκειας», της αποτράβηξης των ανθρώπων από τη δημόσια σφαίρα, δεν είναι παρά ένα σύμπτωμα. Δεν είναι οι θεσμοί που φθείρονται, είναι οι ίδιες οι σημασίες που θα μπορούσαν να τους εμψυχώσουν που εκλείπουν. Είναι ο ίδιος ο άνθρωπος που πλήττεται. Οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες αδυνατούν να δώσουν στον εαυτό τους νόημα, όπως θα όφειλαν. Αδυνατούν, αποδεικνύονται ανίκανες να νοηματοδοτήσουν τη ζωή και το θάνατο των ανθρώπων, να ανταποκριθούν στη θεμελιώδη ανάγκη της ψυχής για νόημα.

Υπό αυτές τις συνθήκες, όπου τίποτα δεν προσφέρεται προς επένδυση με νόημα, αυτή, η επένδυση, προσλαμβάνει άλλο «νόημα». Bits και bytes «επενδύονται». «second life»· «avatars». Γνωρίζαμε την «πραγμοποίηση». Η τάση του καπιταλισμού να αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως εξάρτημα μιας μηχανής, η ενδεικτική του παραλογισμού του. Η επίτευξη του στόχου θα συνεπαγόταν την κατάρρευση, αφού η ανθρώπινη δημιουργικότητα είναι ζωτικής σημασίας για το καθεστώς. Η τάση προς κυριάρχηση επάνω τους συναντούσε τη σθεναρή αντίσταση των ανθρώπων. Όλα αυτά είναι παλιά, όπως παλιός είναι αυτός ο κόσμος: Η ανταλλαγή της δημιουργικής δύναμης του εργαζομένου με τη δυνατότητα απόκτησης εμπορευμάτων· το πανεπιστήμιο, η μόνη επιχείρηση όπου ο πελάτης είναι ταυτόχρονα εργαζόμενος, αλλά και το προϊόν. Αξιοσημείωτα βήματα προόδου έχουν σημειωθεί· από την «πραγμοποίση» μεταβαίνουμε στη ψηφιοποίηση. Ο περιορισμός της συμμετοχής των ανθρώπων υπήρξε αρκετά επιτυχής, ώστε από την απομάκρυνση από τα κοινά να οδηγηθούμε στην «αποστασιοποίηση» από την πραγματικότητα.

Ο Ιβάν Ίλιτς στο βιβλίο του «Κοινωνία χωρίς σχολεία», όπου μιλάει για την εκσυγχρονισμένη εξαθλίωση, την εξάρτηση των κοινωνιών από θεσμούς αυτονομημένους που προκύπτει ως απόρροια της αποδιάρθρωσης της κοινότητας, ισχυρίζεται τα κάτωθι: Οι φτωχοί στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο, ελπίζοντας πως θα μάθουν όσα μαθαίνουν εκεί τα παιδιά των πλουσίων. Οι τελευταίοι στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο, προσδοκώντας πως έτσι δεν θα μάθουν όσα μαθαίνουν τα παιδιά των φτωχών στο δρόμο. Σήμερα όλοι ανεξαιρέτως στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολειό για να μη μάθουν τίποτα – και είναι αυτό μια ακόμη απόδειξη της κατάρρευσης των τάξεων, αλλά σε αυτό θα επανέλθουμε. Τα παιδιά από τη μεριά τους, έως πρότινος, έναντι του ποδοσφαίρου στις αλάνες εξέφραζαν έμπρακτα την προτίμηση τους στο pro. Οι δρόμοι, άλλωστε, δεν οδηγούσαν πουθενά, παρά μόνο σε εμπορικά κέντρα. Σε αυτούς τους δρόμους, όπου δεν υπάρχουν άλλα σταυροδρόμια από τα Carrefours, κανείς δεν μπορεί να μάθει τίποτα, επειδή κανείς ποτέ δεν μπορεί να συναντήσει κανέναν, να διασταυρώσει τα βήματα του με αυτά κανενός άλλου. Είναι γι’ αυτό όπου τα παιδιά, πασχίζοντας να ανακαλύψουν τι μάθαιναν –και τώρα αγωνίζονται να καταχωνιάσουν– οι γονείς τους στο δρόμο, υπερβάλουν κατά τι στο δικό τους πετροπόλεμο – είναι το μόνο που τους επετράπη ως τώρα να έχουν δικό τους.

Είναι πασίδηλο πως εν μέσω της γενικής κατάρρευσης το μέλημα για την παράδοση «ενός καλύτερου κόσμου στις επόμενες γενεές» συμπαρασύρεται μέσα στον ορμητικό χείμαρρο που παροχετεύεται στο μεγάλο ωκεανό, το διάσπαρτο από συντρίμμια ναυαγίων. Τα κουφάρια τους κείτονται στην άβυσσο του βυθού του. Η ευρέως διαδεδομένη παραδοχή κατά την οποία «η επόμενη γενιά θα είναι η πρώτη που θα ζήσει χειρότερα από την προηγούμενη», πάλι, παραδόξως διακρίνεται από ασύλληπτη ρηχότητα, καθότι μοιάζει να συνυπολογίζει μονάχα την επιφάνεια –Επιφάνια είπατε;– των χρηματοοικονομικών δεικτών, όπου οι φελλοί και τα νούμερα μπορούν να επιπλέουν και για αυτό τους αποδίδουν εξέχουσα βαρύτητα. Αλλά είναι η φαντασιακή ένδυα, η οποία δεν προσμετράται στις στατιστικές έρευνες, δεν χωρά στους δείκτες οικονομικών μεγεθών, εκείνη οπού προξενεί την τρικυμία.

Ως καλοί ναυτίλοι, βέβαια, θα πρέπει να συλλάβουμε στην πυξίδα μας πως, παρότι δευτερεύουσα εν συγκρίσει με την κληροδοτούμενη οικολογική κρίση και την επαπειλούμενη καταστροφή, πόσω μάλλον με την καταστροφή των σημασιών, η κάμψη του βιοτικού επιπέδου οφείλει να ληφθεί σοβαρά υπόψιν, αφού είναι ενδεικτική του εύρους της συντελούμενης διάβρωσης, η οποία πλέον πλήττει τον ίδιο το φαντασιακά θεσμισμένο χρόνο του καπιταλισμού. Οι καπιταλιστικές αξίες της «προόδου», της «ανάπτυξης» φαίνεται ότι φθίνουν. Η τρώση που επιφέρεται στο φαντασιακό χρόνο του καπιταλισμού –και το ότι προβαίνουμε σε αυτήν τη διαπίστωση δεν συνεπάγεται, όπως θα φανεί στη συνέχεια, πως τελούμε υπό το καθεστώς «επαναστατικής» ονείρωξης– προδίδει ότι ο καπιταλισμός, ως έχει, δεν έχει πολύ χρόνο. Οι δείκτες του ρολογιού κόλλησαν…

Ο αδυσώπητος πόλεμος ενάντια στο χρόνο κηρύττεται και πάλι. Πόλεμος ενάντια στο κοινωνικό-ιστορικό ως πεδίο ανάδυσης της ριζικής ετερότητας, δημιουργιών ολοκληρωτικά νέων. Η κάθε εποχή έχει τη νεύρωση της και η νεύρωση που αντανακλάται στα λιμνάζοντα, ελώδη ύδατα της δικής μας είναι νεύρωση ναρκισσιστική. Μιλήσαμε ήδη για την καταστροφή όλων εκείνων, όπου θα μπορούσαν οι άνθρωποι να επενδύσουν με νόημα. Η libido, μη μπορώντας να μετουσιωθεί, ενδοστρέφεται· επιστρέφει στο πρωταρχικό της αντικείμενο· το εγώ. Ο Φρόϋντ είχε επισημάνει τη σχέση ανάμεσα στην τέχνη, την πολιτική και τις νευρώσεις μεταβιβάσεως. Διαμέσου της ενασχόλησης με την πολιτική, τη δημιουργία έργων τέχνης επιδιωκόταν η «αθανασία», οι άνθρωποι επιζητούσαν να αφήσουν το στίγμα τους στην ιστορία. Σήμερα ο γιγαντωμένος εγωισμός που συνυπάρχει με τη μηδαμινότητα, ο τρόμος απέναντι στο θάνατο όσων υπήρξαν ανέκαθεν νεκροί, δίχως να το ξέρουν, η απροθυμία, η αδυναμία τους να συμβιβαστούν με το γεγονός ότι ο κόσμος θα εξακολουθήσει να υπάρχει, η ζωή θα συνεχίζεται και δίχως αυτούς, συνθέτουν από κοινού τον λανθάνοντα, ενδόμυχο πόθο για αφανισμό των πάντων. Ο κακός στις ταινίες δράσης, γέρνοντας στην άκρη του βαράθρου, γαντζώνεται και συμπαρασύρει τον ήρωα. You’re coming with me. Στις ταινίες ο καλός σώζεται. Οι γονείς, όμως, αγαπούν τόσο τα παιδιά τους που δεν θα αφήσουν ούτε το θάνατο να τους χωρίσει…

Η επιστήμη είναι θρησκεία και το πρόσφατο επίτευγμα της απετέλεσε οιωνό. Το σώμα μιας νεκρής εγκυμονούσας γυναίκας διατηρήθηκε με μηχανική υποστήριξη στη ζωή ως κουκούλι, προκειμένου να έρθει στον κόσμο το παιδί που κυοφορούσε. Η εξέγερση του Δεκέμβρη υπήρξε η εξέγερση των ορφανών. Είναι τα παιδιά που γεννήθηκαν από γονείς νεκρούς. Όπως οι άρτι εκκολαφθείσες θαλάσσιες χελώνες, οφείλουν μόνα τους να βρουν το δρόμο προς τη θάλασσα. Τα παιδιά στερούνται της καθοδήγησης του ενστίκτου και γι’ αυτό η σωτηρία τους θα είναι δυσκολότερη. Και αυτά συγκαταλέγονται στα απειλούμενα με αφανισμό είδη. Το πλήθος των τελευταίων, καθώς εξατμίζεται, συνθέτει τη βαριά περιρρέουσα ατμόσφαιρα την ανάλογη εκείνης που επικρατεί μετά την καταστροφή και σκιαγραφείται στην τριλογία ταινιών του Mad Max. Είναι σε ένα από τα μέρη της, όπου ο ήρωας, περιπλανώμενος στην αχανή έρημο, συναντά μια «φυλή» άγριων παιδιών που στην πορεία αποδεικνύεται πως επέζησαν της συντριβής αεροσκάφους τη νύχτα του πυρηνικού ολέθρου. Το κουφάρι του αεροσκάφους είναι το σπίτι τους, σε μια όαση βρισκόμενη σε μια χαράδρα καταμεσής της ερήμου. Αναμένουν τον πιλότο-Μεσσία που θα τους οδηγήσει πίσω στη «Morro-morro land». Αναγνωρίζουν το σωτήρα στο πρόσωπο του περιπλανώμενου τυχοδιώκτη. Tomorrow· η χώρα του αύριο – η σβησμένη από το χάρτη μητρόπολη. Στη μητρόπολη οι φυλές του youth tribalism, της «όασης» της υποκουλτούρας που, μπορούμε γι’ αυτό να είμαστε βέβαιοι, είναι ανύπαρκτη, όπως κάθε άλλη οφθαλμαπάτη, έχουν την άβυσσο να ανοίγεται μπροστά τους. Η επιστροφή είναι αδύνατη· στρέφοντας το κεφάλι αντικρίζουμε τα επιπλέοντα συντρίμμια του ναυαγίου. Είναι αυτά τα κατάλοιπα προγενέστερων κοινωνικο-ιστορικών θεσμίσεων· οι παρωχημένες, χρεωκοπημένες αξίες, πρόχειρες σανίδες πρόσκαιρης σωτηρίας. Έχουμε μπροστά μας ένα τιτάνιο έργο: να γεφυρώσουμε, να γεμίσουμε το κενό. Θα φέρουμε εις πέρας το τιτάνιο έργο μας ως άνθρωποι.

***

Είναι, λοιπόν, ο τρόμος ενώπιον της αβεβαιότητας, του κενού νοήματος που, όντας συνέπεια της διαβρωτικής δράσης του καπιταλισμού και της συνακόλουθης αδυναμίας δημιουργίας νέων σημασιών, ικανών να αναδυθούν στη θέση εκείνων το κύρος των οποίων έχει υποστεί καίριο πλήγμα, που ωθεί σε προσπάθειες απέλπιδες. Στην απόπειρα νεκρανάστασης αυτών των ίδιων, παρωχημένων, εκπορνευμένων αξιών. Φαντάσματα του εαυτού τους, είναι οι σκελετοί στη ντουλάπα που μετετράπησαν σε ζόμπι για να αποτελέσουν ένα άκρως αναποτελεσματικό παυσίλυπο. Προκειμένου να κατανοήσουμε τις συνθήκες, υπό τις οποίες το ξέσπασμα του Δεκέμβρη πυροδοτήθηκε, είναι αναγκαίο να μην παραγνωρίσουμε τη συμβολή της «ελληνικής ιδιαιτερότητας», εξαιτίας της οποίας το φαινόμενο που μόλις πιο πάνω θίξαμε εκδηλώνεται στον ελλαδικό χώρο με ιδιαίτερα αυξημένη ένταση. Οφείλουμε να θεωρήσουμε την Ελλάδα ως μια χώρα όχι αμιγώς δυτική· μια χώρα που έχει «δυτικοποιηθεί» από τα πάνω, εκ των υστέρων. Που δεν έχει γνωρίσει το Διαφωτισμό, δεν είχε αστική τάξη, εργατική τάξη, μεταξύ άλλων πραγμάτων. Πρόκειται, επομένως, για μια χώρα κατά τι παραπάνω ευάλωτη εν μέσω της παρακμής της Δύσης, την οποία, έτσι, βιώνει με εξαιρετικά δυσμενείς συνέπειες, καθότι απέναντι στις πηγές της δεν έχει να αντιτάξει μια χειραφετητική παράδοση.

Είναι η χρονική συγκυρία της όψιμης προσάρτησης της στο άρμα της Δύσης που «φιλοδώρησε» την Ελλάδα με το ατυχές προνόμιο να έρθει σε επαφή κυρίως με τη μια εκ των δύο αντινομικών πτυχών της δυτικής παράδοσης που έτεινε ήδη να επικρατήσει σε βάρος της έτερης· σε βάρος του απελευθερωτικού στοιχείου. Είναι η πτυχή της δυτικής παράδοσης που εκφράζει την τάση για κυριάρχηση, εκείνη όπου οδηγεί στον αφανισμό του μόνου πράγματος που αυτός ο τόπος είχε να επιδείξει: της κοινότητας, της συλλογικότητας, που μοιραία καταρρακώνεται με την υιοθέτηση του αιτήματος της «απεριόριστης ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αφού δεν συνάδει με την προώθηση του ανταγωνισμού και του ατομικισμού που η επέλαση της ανάπτυξης προαπαιτεί. Η μοίρα της ελληνικής κοινωνίας δεν είναι ξένη προς αυτήν κάθε παραδοσιακής κοινωνίας που συγκρούεται με την υπερταχεία της ανάπτυξης, μένοντας καθηλωμένη, υπνωτισμένη, όπως ο λαγός μπροστά στο φως των προβολέων. Η απόλυτη διάλυση ευθύνεται για την καθολική απελπισία. Υιοθετείται η στάση του εμβρύου. Επιζητείται διακαώς η επιστροφή στη μήτρα των παραδόσεων. Ή έστω στην παιδική ηλικία. Το τρίπτυχο «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια» επανέρχεται φθαρμένο σαν στενή, σκοροφαγωμένη φορεσιά, για να εμπνεύσει την αισθητική, την πειθαρχεία την «ασφάλεια» που παραπέμπει σε σχολικό εορτασμό εθνικής επετείου. Αν αποτολμήσουμε ένα βήμα κινδυνεύουμε με ένα χρατς! να αποκαλύψουμε τη γύμνια μας. Είμαστε καταδικασμένοι! Θα πεθάνουμε ή από ασφυξία ή από ντροπή…

Μετεωριζόμενοι στον κενό χώρο ανάμεσα στη στολή παραλλαγής, στα ιερατικά άμφια από τη μια και τα καινούρια ρούχα του βασιλιά των τελευταίων τάσεων της μόδας από την άλλη, οι νέοι στην Ελλάδα συναντούν, κατά την αμφιταλάντευση τους, τους νέους των παρισινών προαστίων. Αμφότεροι ταλανίζονται από την απουσία της αίσθησης του ανήκειν. Οι μετανάστες 2ης ή 3ης γενιάς είναι οι απόβλητοι της ευρωπαϊκής μητρόπολης· τα μιάσματα, τα «αποβράσματα» που, επιπροσθέτως, εν αντιθέσει με τους γονείς τους, αδυνατούν να συνδεθούν με τα ήθη και τις παραδόσεις της κοινότητας τους, τα οποία ως κόρη οφθαλμού, ενίοτε, εκείνοι διαφυλάττουν, μιας και δεν είναι δικά τους· τους είναι ξένα από τη στιγμή που δεν διαθέτουν τα αντίστοιχα βιώματα. Τα εν λόγω σκουριασμένα σκάφανδρα είναι από εκείνα, όπου μια σωλήνα παροχής οξυγόνου τα συνδέει με το σκάφος που πρόσκαιρα εγκαταλείπεται για τον αφιλόξενο βυθό. Εδώ ο ομφάλιος λώρος έχει προ πολλού κοπεί. Οι απόγονοι όσων «λαθραίων» γλίτωσαν τον πνιγμό καταδικάζονται να πιάνονται από τα μαλλιά τους εφ όρου ζωής. Τα «banlieus» είναι οι θάλαμοι αποσυμπίεσης όσων υποφέρουν χρόνια από τη νόσο των δυτών.

Έστω και αν έχουν να κάνουν με το βυθό του bikini, αν η σιωπή του βυθού καλύπτεται από τη muzak που εκπέμπεται από τα ηχεία των εμπορικών κέντρων, οι νέοι στην Ελλάδα δεν παύουν να είναι επίσης καταποντισμένοι. Εφόσον δεν αρκεστούν στις σαπουνόφουσκες, στις φυσαλίδες της μετανεωτερικότητας, θα πρέπει να προσαρμοσθούν στον εγκλεισμό στο γυάλινο θόλο, εντός του οποίου οι γεννήτορες τους επιλέγουν να διαμένουν. Ανεξαρτήτως του πόσο βολικό ενδέχεται να είναι για τα μεγάλα ψάρια το να ζουν σε μια μικρή γυάλα, η ζωή στο ενυδρείο απαιτεί να διαθέτεις μνήμη χρυσόψαρου, προκειμένου όσα άλλοτε αποτελούσαν βιωμένη εμπειρία να αποσπασθούν από τα συμφραζόμενα τους και να καταλήξουν να μοιάζουν στη σφαίρα με το χιόνι του πολίτη Κέιν. Σε κάθε περίπτωση οι νέοι δεν μπορούν να επενδύσουν στα χρεωκοπημένα συντρίμμια του παρελθόντος, για τα οποία μιλήσαμε προηγούμενα. Ενώ οι γονείς τους έλκονται από εγχώριες γλυκερές κινηματογραφικές παραγωγές του τύπου «Peppermint», «Πολίτικη κουζίνα» κλπ, κατακυριευμένοι από την παστεριωμένη «παιδικότητα» –κάθε άλλη παιδικότητα, όπως είδαμε, απαγορεύεται– που αυτές εκλύουν μαζί με τη μυρωδιά των μπαχαρικών. Η κανέλα χρησιμοποιείτο στην ταρίχευση ήδη στην αρχαία Αίγυπτο. Το γεγονός ότι οι νέοι το Δεκέμβρη έμειναν σχεδόν ολοκληρωτικά απομονωμένοι, λοιδορήθηκαν, κατασυκοφαντήθηκαν, συνάντησαν την καχυποψία και γνώρισαν την εκδικητικότητα απλούστατα υπενθυμίζει εκείνο που ήδη γνωρίζαμε: Τα περί αγάπης των γονέων προς τα παιδιά τους είναι κουραφέξαλα. Το ότι οι ενδοοικογενειακές σχέσεις είναι εξαιρετικά πιο περίπλοκες οι αρχαίοι Έλληνες το γνώριζαν ήδη και το αποτύπωσαν στους ωραίους μύθους τους. Ο Κρόνος που τρώει τα παιδιά του… Κρόνος και Κορκονέας. Η παρήχηση είναι τυχαία. Εξίσου τυχαία, προϊόν της μυθοπλασίας είναι οποιαδήποτε ομοιότητα ανάμεσα στους αρχαίους Έλληνες και τους σύγχρονους προγονόπληκτους, μαστιζόμενους από σύμπλεγμα ανωτερότητας-κατωτερότητας. Οι μεν με τους δε ουδεμία σχέση έχουν. Απλή συνωνυμία.

***

Οφείλουμε να διευκρινίσουμε ότι, εισηγούμενοι τον προηγούμενο παραλληλισμό, τη συσχέτιση ανάμεσα στους νέους των γαλλικών προαστίων που ξεσηκώθηκαν το Νοέμβριο του 2005 και τους νέους στην Ελλάδα, δεν επιχειρούμε κανενός είδους ταύτιση ανόμοιων μεταξύ τους, κατά τα λοιπά, καταστάσεων. Αντίθετα, δυσανασχετούμε με το πλήθος των προσπαθειών να «εξηγηθούν» τα γεγονότα του Δεκέμβρη, διαμέσου της εμμονικής προσφυγής στο παρελθόν, οι οποίες είναι δηλωτικές της αδυναμίας των εμπνευστών τους να συλλάβουν την ιδιαιτερότητα τους. Η ιστορία για πολλοστή φορά εκλαμβάνεται ως ατέρμονη επανάληψη. Η εξάρνηση της ως πεδίο ανάδυσης της ριζικής ετερότητας αποδεικνύεται εξαιρετικά βολική, για όσους επιλέγουν να παραμένουν προσκολλημένοι σε βεβαιότητες, επαναπαυμένοι σε ευκολίες, μη όντας διατεθειμένοι να απολέσουν τη μακαριότητα τους που θα διαταρασσόταν από την εγρήγορση, η οποία απαιτείται προκειμένου να επιχειρεί κανείς να συλλάβει το εκάστοτε ιστορικά καινούριο. Εκείνο όπου δεν συνάγεται εξ όσων έχουν προϋπάρξει και που γι’ αυτό καταλήγει να συγκαλύπτεται. Είναι σημαντικό να επιδιώκει κανείς να κατανοήσει το τι συνέβη το ’90-’91, στο Πολυτεχνείο, στην περίοδο της μεταπολίτευσης, στην Ιταλία της δεκαετίας του ’70, στο Μάη του ’68 κ.ο.κ. Το να επιχειρεί να εγκαθιδρύσει ακατάλυτες σχέσεις αιτιότητας ή, ακόμα χειρότερα, –και, όσο και αν φαντάζει παιδαριώδες, γίνεται εμμέσως ή αμέσως– το να ξεκινάει λέγοντας «τότε συνέβη εκείνο και το ίδιο συμβαίνει σήμερα» προδίδει πως, αναπόφευκτα, οι όποιες απόπειρες του απέβησαν άκαρπες. Και συνιστά εγγύηση για το ότι δεν πρόκειται να στεφθούν με επιτυχία.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για την προαναφερθείσα ντετερμινιστική προσέγγιση μπορεί να αντληθεί από την υποδοχή που επιφυλάχθηκε από σημαντικό μέρος των συμμετεχόντων στα γεγονότα του Δεκέμβρη στις τρομοκρατικές ενέργειες που ακολούθησαν, τις οποίες έσπευσαν να αποδώσουν στη δράση μυστικών υπηρεσιών, με αναφορές διανθιζόμενες με την παράθεση μαρτυριών από τα διαδραματισθέντα στην Ιταλία των «χρόνων του μολυβιού» με τη «στρατηγική της έντασης» κλπ. Η δράση αυτή δεν μπορεί να αποκλεισθεί. Ούτε, όμως, μπορεί και να θεωρηθεί δεδομένη. Είναι σαφές πως κάθε συζήτηση βασιζόμενη σε εικασίες στηρίζεται σε σαθρά θεμέλια, όντας καταδικασμένη να καταλήξει στην εικοτολογία. Αλλά δεν χρειάζεται, ας το επισημάνουμε, να είναι πράκτορες όσοι κρύβονται πίσω από τις εν λόγω ενέργειες, για να είναι αυτές απόλυτα κατακριτέες. Από μόνο του το γεγονός ότι όσοι δρουν κατ’ αυτόν τον τρόπο, δρουν συνωμοτικά, κρύβονται, όπως είπαμε, –επομένως, θα πρέπει ο κοινότυπος ισχυρισμός, σύμφωνα με τον οποίο οι δράστες «αναλαμβάνουν την ευθύνη», μην έχοντας ουσιαστικό αντίκρισμα, μιας και κανείς ανώνυμος δεν δύναται να αναλάβει την ευθύνη, να λογοδοτήσει για οτιδήποτε, να ιδωθεί ενταγμένος στα πλαίσια της ασυνάρτητης δημοσιογραφικής μεταγλώσσας– αρκεί – θα έπρεπε να αρκεί– για να συναντήσουν την αβίαστη καταδίκη και οι αιτίες όπου ο «α/α χώρος» αισθάνεται την ανάγκη να καταφύγει στην πρακτορολογία, προτού τις καταδικάσει θα μας απασχολήσουν παρακάτω. Η δε ανάγκη την οποία ο «επαναστατικός αγώνας» και η «σέχτα επαναστατών» προφανώς αισθάνονται να διακηρύξουν διαμέσου των, ομολογουμένως ιδιαιτέρως διασκεδαστικών, επωνυμιών τους, την «επαναστατικότητα» τους, είναι, ας μην παραλείψουμε να το πούμε, άκρως αποκαλυπτική, επαληθεύοντας το ότι κάθε τι άλλο εκτός αυτής τους χαρακτηρίζει.

Δεν θα επεκταθούμε εδώ, παραθέτοντας την πλειάδα των λόγων που καθιστούν αδιαπραγμάτευτη από πλευράς μας την απόρριψη «πρωτοποριακών» πρακτικών, αντίστοιχων των προαναφερθεισών, καθότι το έχουμε κάνει αλλού. Ερχόμενοι στο προκείμενο, δεν μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε πως η –ορθή– διαπίστωση ότι οι συγκεκριμένες ενέργειες υπέσκαψαν περεταίρω την κινητοποίηση που σημειώθηκε νωρίτερα δεν αποτελεί αποδεικτικό τεκμήριο για την εκπόρευση τους από μυστικά κέντρα. Κάθε ανάλογη θεώρηση θέτει την προϋπόθεση της «ορθολογικής» δράσης των ιστορικών υποκειμένων· αξιώνει αυτά να ενεργούν, αφού πρώτα συνυπολογίσουν όλα τα «δεδομένα», επιστρατεύοντας τα ενδεδειγμένα μέσα για την επίτευξη του σκοπού. Είναι προφανές ότι το ιστορικό πράττειν δεν υπόκειται σε τέτοιους «νόμους». Κάθε άλλο. Όπως έχουμε στο παρελθόν επιχειρήσει να δείξουμε, πολύ συχνά τα αποτελέσματα των πράξεων των ανθρώπων είναι απολύτως αναντίστοιχα με τα ποθούμενα. Έτσι, στην περίπτωση που μας απασχολεί, οι συνωμοσιολόγοι φίλοι μας επιλέγουν να παραβλέψουν μια δύναμη που κατά πολλούς είναι ανίκητη, ανυπέρβλητη. Αυτήν της ανθρώπινης βλακείας.

Δεν παραλείπουμε, όποτε μας δίδεται η ευκαιρία, να τονίζουμε πως η συνωμοσιολογία συνιστά ιδιαιτέρως πρόσφορο μέσο, όταν μεταξύ των στόχων συμπεριλαμβάνεται η αποποίηση, η μετάθεση ευθυνών. Αρκετοί εξ όσων σήμερα καταγγέλλουν τους παρακρατικούς δεν είναι άλλοι από εκείνους που συστηματικά εκτρέφουν λογικές, οι οποίες κάθε άλλο παρά αντίκεινται στην ένοπλη βία. Είναι ο φετιχισμός της βίας που ως παρεπόμενο έχει την άνευ όρων, αβίαστη αποδοχή «κάθε έκφανσης της εξέγερσης». Η απουσία άσκησης κριτικής, η δικαιολόγηση κάθε βίαιης εκδήλωσης, στην οποία έσπευσαν να προβούν πλείστες όσες ομαδοποιήσεις του «α/α χώρου» με την προβολή της αιτίασης ότι στις εξεγέρσεις η παρεκτροπή, η υπέρβαση των ορίων της βίας είναι δεδομένη, μπορεί να ερμηνευθεί μόνο ως εξής: ως σάστισμα απέναντι στα γεγονότα από τα οποία έχουν ξεπεραστεί· ως ατολμία να λάβουν θέση και να προτείνουν, να πουν τι είναι τελικά αυτό που θέλουν. Εν μέσω όλης αυτής της μεταμοντέρνας ασάφειας, της απουσίας προτάγματος η οποία συνάδει με την ασυνάρτητη πεποίθηση ότι κάθε συνολικό πρόταγμα είναι «αυταρχικό», νομίζουμε νομιμοποιούμεθα, κρίνοντας από τα αξιοποιούμενα μέσα, να συμπεράνουμε πως η ίδια η βία εδραιώνεται ως αυτοσκοπός. Αλλά ίσως το πλέον αδυσώπητο ερώτημα δεν αφορά το τι θέλουν οι «α/α». Καθίσταται μάλλον αμφίβολο το κατά πόσο θέλουν κάτι άλλο από αυτό που υπάρχει. Η απάντηση που εμείς δίνουμε είναι αρνητική, αφού δεν μας αφήνονται άλλα περιθώρια από την εξόφθαλμη αντίφαση, η οποία παρουσιάζεται αμείλικτη, όταν εκείνοι που καμώνονται πως επιζητούν να αλλάξουν το ρου της ιστορίας αποφαίνονται πως «έτσι είναι η εξέγερση», παραιτούμενοι από κάθε προσπάθεια να συμβάλλουν στο να προσλάβει προσανατολισμό, επειδή, προφανώς, κάποιος αόρατος νους κινεί τα πιόνια στη σκακιέρα. Φαίνεται ότι οι εξεγερμένοι είναι τέτοια, ενεργούμενα της ιστορίας, όχι ιστορικά υποκείμενα· διεκπεραιωτές του σχεδίου της ιστορίας που μέλει να εκδιπλωθεί πάραυτα. Οποία ριζοσπαστικότις! Υπό αυτές τις συνθήκες η επανάσταση θα πρέπει να ξεκινήσει από τα βασικά. Ας πούμε από τη διατύπωση ενός συλλογισμού, διακρινόμενου από στοιχειώδη λογική συνοχή, ο οποίος δεν θα καταρρέει υπό το βάρος των ίδιων του των αντιφάσεων.

Μιας και μιλάμε για αντιφάσεις, βλέπουμε εδώ να επιβιώνει λανθάνουσα η παραδοσιακή επαναστατική θεωρία – έχουμε έτσι την πρώτη αντίφαση, δεδομένης της συνύπαρξης της παράδοσης με την «επανάσταση». Η μαρξιστική θέση περί υποτιθέμενης «αντίφασης» ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις, την ατέρμονη, νομοτελειακή ανάπτυξη τους και τις «ασύμβατες», παρωχημένες σχέσεις παραγωγής. Σε αυτήν την εξίσωση το προλεταριάτο, το «επαναστατικό υποκείμενο», όντας η ίδια η παραγωγή ενσαρκωμένη, είναι επιφορτισμένο με ένα καθήκον απέναντι στην «Ιστορία». Θέλοντας και μη, είναι «επαναστατική τάξη» που, προφανώς, δεν μπορεί να επαναστατήσει απέναντι στο πεπρωμένο της… Θα «φέρει» την επανάσταση, όπως ένας μοχλός που, θέτοντας σε κίνηση τον κατάλληλο μηχανισμό, θα κάνει να «πέσει» ένα νέο σκηνικό σε θεατρική παράσταση. Το δε σενάριο είναι ήδη γραμμένο. Αν οι «ταξικές αναλύσεις», ο εργατισμός, απροκάλυπτος η συγκαλυμμένος, επιβιώνουν· αν τα γεγονότα προσαρμόζονται στην προκρούστρια κλίνη της ιδεολογίας, είναι επειδή διαμέσου αυτού του ακρωτηριασμού της πραγματικότητας επιτελείται η ίδια διαδικασία που συναντήσαμε προηγούμενα. Όποιο χρώμα και αν φέρουν τα λάβαρα, η λιτάνευση τους πάντοτε αποσκοπεί στην εμπέδωση της ψευδαίσθησης ότι ο χρόνος απλά ανακυκλώνεται. Και έχουμε έναν ακόμη επιτάφιο να παρελαύνει ενώπιον μας, όπου τα κουρελιασμένα σύμβολα θρηνούν για το δίχως ανάπαυση θάνατο τους.

Η επίκληση της εργατικής τάξης συνιστά οξύμωρο, όντας σύμπτωμα ενός αθεράπευτου ιδεαλισμού· προϊόν της ρομαντικής ενατένισης μιας εποχής κατά την οποία αντίστοιχοι όροι όπως ιδεαλισμός και υλισμός δύναντο να εκφράζουν την αξίωση να διαθέτουν αντίκρισμα. Η εποχή αυτή αναπολείται από όσους δεν την έζησαν, μεταξύ άλλων επειδή ποτέ δεν υπήρξε παρά μόνο στη φαντασία τους. Είναι η μυθική Αρκαδία, όπου τα πάντα είναι «απλά»· όπου είμαστε «αυτοί κι εμείς». Για άλλη μια φορά τα κακοπαθημένα υπολείμματα του παρελθόντος επιστρατεύονται, προκειμένου να εξορκισθεί η αβεβαιότητα, να διασκεδασθεί ο φόβος απέναντι στο καινούριο, το δυσερμήνευτο, που καλείται να υποταχθεί στις χρεωκοπημένες, διαψευσμένες κατηγορίες, να θυσιαθεί προς χάριν της δικής τους διάσωσης. Μονάχα που εδώ –και αυτό είναι το πλέον θλιβερό και δυσοίωνο– έχουμε το χώρο της «αμφισβήτησης» που οχυρώνεται, επιζητώντας «σιγουριά», που αρνείται να διαπραγματευθεί όσα ζητήματα επιτάσσουν το «ξεβόλεμα» του, την εγκατάλειψη προαιώνιων παραδοχών. Όσοι εξακολουθούν να αναφέρονται στην εργατική τάξη, φέρνουν στο νου την ταινία «Ghost dog – the way of the samurai» του Τζιμ Τζάρμους. Ο ομώνυμος χαρακτήρας, τον οποίο υποδύεται ο Φόρεστ Γουάιτακερ, εν μέσω μιας ατμόσφαιρας παρακμής, ενώ όλα γύρω του μοιάζουν να καταρρέουν, εμμένει στην πιστή εφαρμογή ενός αρχαίου κώδικα τιμής. Ο τελευταίος έχει αξία μόνο για τον ίδιο. Η αναφορά στις συλλογικές αξίες του κλασσικού εργατικού κινήματος μετατρέπεται στο άλλοθι μιας ακόμη υποκουλτούρας. Καθώς ο σαμουράι περιδιαβαίνει τους σκοτεινούς νυχτερινούς δρόμους της μητρόπολης, κάποιος στην ταράτσα της πολυκατοικίας ετοιμάζει μια κιβωτό. «Nothing makes sense anymore…».

Με ή χωρίς κατακλυσμό δεν είναι ποτέ καλός καιρός για χαρακίρι. Ακόμα και εβρισκόμενοι στο πυκνό σκοτάδι, οφείλουμε, έστω ψηλαφητά, να προχωρήσουμε ανοίγοντας δίοδο. Η άλλη επιλογή είναι να περιμένουμε και τα μάτια μας θα συνηθίσουν. Όσοι έχουν τυφλωθεί από την έπαρση τη σύμφυτη με την πλάνη υπό το καθεστώς της οποίας τελούν, πιστεύοντας ότι ανεκάλυψαν το κλειδί που ανοίγει όλες τις πόρτες, ότι κατέχουν τους «νόμους της ιστορίας», αρκούνται στη μονότονη επανάληψη των ίδιων πάντα, «δοκιμασμένων» κινήσεων που υπαγορεύονται από αυτούς. Οι καθημερινές τους διαδρομές, οι ρουτίνες διασφαλίζουν την επιβίωση τους, παρέχοντας τους την επιζητούμενη ασφάλεια. Γι’ αυτούς η εργατική τάξη εξακολουθεί να υφίσταται, επειδή λογίζεται ως μεταβλητή· εξαιτίας της θεώρησης τους του κοινωνικοϊστορικού υπό το πρίσμα του οικονομισμού. Μόνο που οι τάξεις δεν προσδιορίζονται βάσει οικονομικών μεγεθών. Η εργατική τάξη υπήρξε πολλά περισσότερα από τους «εκμεταλλευόμενους». Ήταν τα κίνητρα, οι συμπεριφορές, οι αξίες, η κουλτούρα που έκανε να αναδυθούν, εκείνα που την έκαναν να είναι. Η εργατική τάξη παύει να υπάρχει μαζί με τις κοινωνικές και ανθρωπολογικές συνθήκες, εν μέσω των οποίων κατέστη δυνατή η αυτοδημιουργία της ως τέτοιας. Η αλληλεγγύη, η συλλογικότητα που, όπως είδαμε, συνθλίβονται ακριβώς ως συνέπεια της επικράτησης των οικονομικών κριτηρίων. Η εργατική τάξη δεν υπάρχει πια –όπως δεν υπάρχει η αστική τάξη– και θα είχε, ίσως, ήδη καταλάβει τη θέση της στον παράδεισο, εφόσον το φάντασμα της δεν αναγκαζόταν να περιφέρεται άδικα από όσους εξακολουθούν να το επικαλούνται, –να το καλούν, όπως οι μάντεις τα πνεύματα των νεκρών, προσδοκώντας να τους αποκαλύψουν τα μελλούμενα–, μην αφήνοντας το να βρει ανάπαυση. Τόσο η εργατική κουλτούρα, όσο και η αστική, έχουν εκλείψει. Τη θέση τους καταλαμβάνει η μαζική κουλτούρα. Είναι υπό την αιγίδα αυτής, όπου η φιγούρα του εργάτη συναντά το αντίστοιχό της στους αγρότες που μας εγγυώνται ότι καταναλώνουμε καλό παρθένο ελαιόλαδο στις διαφημίσεις. Ο τρόπος με τον οποίο σε αυτές απεικονίζεται η ύπαιθρος είναι εξίσου αυθεντικός με τη εικόνα που όσοι εμμένουν στο δόγμα αποκομίζουν από την κοινωνική κίνηση. Το πεδίο μάχης όπου διεξάγεται η πάλη των τάξεων βρίσκει την αναλογία του στο ειδυλλιακό, βουκολικό τοπίο, το προοριζόμενο να εμπνεύσει στους καταναλωτές ασφάλεια, θαλπωρή. Το σλόγκαν θα μπορούσε να είναι: «μερικά πράγματα είναι καλό να μένουν πάντα ίδια».

Όσοι αδημονούν να γευθούν τους αστούς βραστούς ας περιμένουν. Η πολυποίκιλη, ανομοιογενής σύνθεση του πλήθους των –κυρίως νέων– ανθρώπων που κινητοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των γεγονότων του Δεκέμβρη, το φάσμα της κοινωνικής προέλευσης των οποίων εκτεινόταν από εξαθλιωμένους μετανάστες έως μαθητές-γόνους οικονομικά εύρωστων οικογενειών, δυσκολεύει έτι περεταίρω το έργο, όσων μάταια πασχίζουν να ερμηνεύσουν όσα εκτυλίχθηκαν, εκκινούμενοι από μια οπτική που προσδίδει προεξάρχουσα σημασία στους ταξικούς ανταγωνισμούς. Εμείς από τη μεριά μας έχουμε ήδη αποπειραθεί να καταδείξουμε πως το πρόβλημα των σημερινών κοινωνιών συνίσταται στην απουσία νοήματος που τις χαρακτηρίζει. Από την άποψη αυτή όλοι βράζουμε στο ίδιο καζάνι…

Αξίζει να γίνει ιδιαίτερη μνεία στο φαινόμενο των λεηλασιών που έλαβαν χώρα κατά την εκδήλωση των γεγονότων. Είδαμε η εν λόγω πρακτική να δικαιολογείται, ακόμη και να εξυμνείται, ως… αμφισβήτηση της ιδιοκτησίας. Ασφαλώς το ζητούμενο δεν είναι η «καταδίκη» και η περίσταση χρήζει της επίδειξης κατανόησης. Αλλά ακόμη και στις περιπτώσεις εκείνες, όπου στις εν λόγω ενέργειες προέβαιναν άνθρωποι όντως υποκινούμενοι από την ανάγκη –κάτι που δεν ίσχυσε πάντοτε– δεν μπορούμε να αποδεχθούμε τις αιτιάσεις διαμέσου των οποίων, άτεχνα, άτσαλα επιχειρείται αγωνιωδώς –και πάντοτε ανεπιτυχώς– να τεκμηριωθεί η ταξική προσέγγιση των γεγονότων και να νομιμοποιηθούν οι απορρέουσες εξ αυτής ενέργειες. Ούτε είναι δυνατό να εθελοτυφλούμε ενώπιον όσων ανησυχητικών η επίδοση τις λεηλασίες αποκαλύπτει. Γιατί είναι το φαινόμενο ενδεικτικό του εύρους της κοινωνικής αποσάθρωσης· της διάβρωσης που έχει σημειωθεί με την επέλαση του ατομικισμού. Αν το κλασσικό εργατικό κίνημα θεμελιωνόταν στην από κοινού εναντίωση στην καθεστηκυία τάξη, στο συλλογικό αγώνα όσων αισθάνονταν πως απαρτίζουν μια κοινότητα, εδώ καθίσταται σαφές ότι καμία συλλογική προοπτική δεν μοιάζει πειστική. Δεν είναι η αίσθηση ότι είμαστε μαζί μέσα σε αυτό και μαζί κινούμαστε και προσδοκούμε να πάμε κάπου αλλού, ή, έστω, διεκδικούμε κάτι από κοινού, εκείνη που αναδύεται. Κάθε άλλο. Ο καθένας για τον εαυτό του. Και είναι άλλο να επιδιώκει κανείς να καταλάβει το γιατί αυτό συμβαίνει και άλλο να δικαιολογεί. Σε αυτήν τη δεύτερη περίπτωση έχουμε είτε απόλυτη τύφλωση, είτε υστερόβουλη συγκάλυψη. Οι λεηλασίες δεν συνιστούν αμφισβήτηση της ιδιοκτησίας. Είναι η επιβεβαίωση της παντοκρατορίας της.

Η κρίση της κοινότητας υπήρξε αισθητή σε αρκετές από τις συναθροίσεις, τις συνελεύσεις του Δεκεμβρίου, όπως είχαμε την τύχη να διαπιστώσουμε συμμετέχοντας, είτε να πληροφορηθούμε μέσω επαφών μας. Σε πλήθος περιπτώσεων η αδυναμία –ή και απροθυμία– των συμμετεχόντων σε αυτές να συγκροτήσουν ένα σώμα, να αποτελέσουν μια συλλογικότητα ήταν έκδηλη. Οι συναντήσεις αυτές δεν υπήρξαν τέτοιες, καθότι οι παρευρισκόμενοι δεν κατέστη εφικτό να συναντηθούν ποτέ. Επρόκειτο για συναθροίσεις ατομικοτήτων. Η ελευθερία που ευαγγελίζονταν δεν επρόκειτο ποτέ να καταφθάσει, ήταν ορατό, αφού δεν ήταν άλλη από αυτήν που φτάνει ως εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου. Είναι η ελευθερία αυτή όπως η σκιά· καθένας έχει τη δική του. Ενίοτε μόνο το σκάει και οι Πήτερ Παν αγωνίζονται για να την ανακτήσουν. Αλλά αρκετά με το να κυνηγάμε την ουρά μας. Αυτή η «ελευθερία» δεν είναι άλλη από αυτή που κάνει τον άλλο να φαντάζει ως ανεπιθύμητος μπελάς που συνιστά εμπόδιο, περιορισμό της «ελευθερίας». Αυτή είναι η ελευθερία του καπιταλισμού που μεταφράζεται στην απρόσκοπτη απόκτηση εμπορευμάτων. Η ελευθερία του οδηγού. Κάθε ένα αμάξι και ένα κράτος με τα δικά του ιερά σύνορα. Αλλά η ατομική ελευθερία δεν περιορίζεται από την κοινωνία, υπάρχει μονάχα χάρη και μέσα σε αυτήν. Γιατί τα άτομα δεν υπάρχουν χωρίς την κοινωνία. Υπάρχουν χάρη σε αυτήν. Είναι η λήθη αυτής της συνθήκης που επιτρέπει στους δημιουργούς «σπονδυλωτών» ταινιών, όπου παρακολουθούμε τις ιστορίες μιας σειράς προσώπων, να ελπίζουν βάσιμα ότι θα προξενηθεί η έκπληξη όταν, καθώς η πλοκή εκτυλίσσεται, οι δρόμοι των τελευταίων θα διασταυρωθούν.

Υπάρχει ένα σκίτσο ή χαλκογραφία που απεικονίζει μια υποθετική συνεύρεση όλων των «μεγάλων» του 19ου αιώνα. Ο Μαρξ, ο Μπακούνιν, ο Προυντόν, ο Έγκελς. Ανάμεσα σε όσους παριστάνονται, ενώ μιλούν και χειρονομούν, απευθυνόμενοι ο ένας στον άλλον, ο Μαξ Στίρνερ στέκεται εκτός του κύκλου με γυρισμένη την πλάτη στους υπολοίπους. Ο μοναδικός μιλάει μόνος και χειρονομεί εντόνως. Στις συναθροίσεις του Δεκεμβρίου όλοι έμοιαζαν να στέκονται πλάτη με πλάτη σαν δεμένοι πισθάγκωνα σε πασσάλους. Τα δεσμά τους ενίοτε αποτελούσαν οι ίδιες οι ιδεοληψίες τους. Σκοπεύουμε εδώ να αναφερθούμε στο παράδειγμα της εμμονικής προσκόλλησης στην αρχή της ομοφωνίας. Ξεκινάμε παραθέτοντας τους λόγους, για τους οποίους αντιτιθέμεθα στην εφαρμογή της τελευταίας. Κατ’ αρχήν έχουμε το ότι είναι πρακτικά ανεφάρμοστη. Είναι μάλλον ανεδαφική η πεποίθηση ότι μπορεί σε κάθε περίπτωση να επιτευχθεί η πλήρης σύγκλιση, η συσπείρωση γύρω από μια και μόνο θέση. Αυτό δεν είναι εφικτό –ούτε θεμιτό, εφόσον κάποιοι πιέζονται να αποκηρύξουν τη διαφωνία τους– στα πλαίσια μιας συλλογικότητας. Πόσω μάλλον στο επίπεδο μιας κοινωνίας. Παρότι όσοι εμφανίζονται άτεγκτοι αναφορικά με το ζήτημα της ομοφωνίας, είθισται να διακρίνονται επίσης από την αποστροφή που τους προξενείται από κάθε νύξη για την αναγκαιότητα της οργάνωσης, την οποία ταυτίζουν με την ιεραρχία, η ομοφωνία οδηγεί στη χειρότερη, την πλέον «πρωτόγονη» μορφή εξουσίας· στην εγκαθίδρυση μιας άρρητης, άτυπης ιεραρχίας, που ως τέτοια δεν μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση, αφού κανείς δεν αποδέχεται την ύπαρξη της. Είμαστε αντιεξουσιασταί, τι να κάνουμε; που θα έλεγε και ο σύντροφος Λένιν. Ως εκ τούτου εκμηδενίζεται η πιθανότητα έκφρασης ενστάσεων, διαφωνιών και μαζί με αυτήν παγιώνεται η προσκόλληση στην αναζήτηση της «απόλυτης αλήθειας». Της μιας και μόνης. Η αυτολογοκρισία ενίοτε επενεργεί. Ή απλά η μύηση στη διαδικασία έχει υπάρξει εξαιρετικά επιτυχής, αποκλείοντας την ανάδυση άστοχων αποριών. Η πλέον σιδηρά πειθαρχία επιτυγχάνεται προς τέρψιν των υπερήφανων αναρχομπαμπάδων. Όλα αυτά παραπέμπουν σε μια πίστη ανάλογη αυτής στον κοινωνικό αυτοματισμό της «αυτορρύθμισης των αγορών». Αντίστοιχα οι άνθρωποι θα «αυτορυθμίζονται», προκειμένου να συγκλίνουν στην «ορθή» άποψη. Προφανώς επειδή οι άνθρωποι είναι «καλοί» από τη φύση τους. Επομένως το ζητούμενο δεν είναι άλλο από την αποκατάσταση μιας φυσικής τάξης. Ξαναερχόμαστε σε όσα εξετάσαμε προηγούμενα. Οι άνθρωποι εμφανίζονται έρμαια της «πανουργίας του λόγου». Η επανάσταση προσλαμβάνει το χαρακτήρα της εκπλήρωσης προφητείας. Η πολιτική δεν είναι το πεδίο της γνώμης, η ιστορία δεν είναι κοινωνική δημιουργία· είναι η εκτύλιξη μιας διαδικασίας με προδιαγεγραμμένο «τέλος». Η ιδανική πραγματικότητα που μας επιφυλάσσεται μας ξεπερνά. Οι αποφάσεις μας είναι όπως εκείνες των βιβλικών προσώπων. Πρέπει να συμβαδίζουν με τη βούληση του Κυρίου.

Η αρχή της ομοφωνίας προκρίθηκε από τις περισσότερες τάσεις του κλασικού αναρχισμού – παρότι θα πρέπει να σημειώσουμε πως στην πλειονότητα των περιπτώσεων ακόμη και οι πλέον ένθερμοι υποστηρικτές της δεχόντουσαν πως δεν είναι ο πλέον ενδεδειγμένος τρόπος λήψης αποφάσεων, όταν το αναρχικό κίνημα δεν έχει ωριμάσει και η επιδίωξη είναι η επίτευξη ευρύτερων κοινωνικών συμμαχιών. Θεωρούμε ότι η προτίμηση που επιδεικνύεται απέναντι της προκύπτει ως απόρροια των καταβολών του αναρχισμού, οι ρίζες του οποίου –όπως και των παραδοσιακών επαναστατικών ρευμάτων εν γένει– οφείλουν να αναζητηθούν στον αρχέγονο χριστιανισμό. Η εκφραζόμενη από πλευράς του αναρχισμού επιδίωξη μιας κοινωνίας δίχως θεσμούς συνάδει με τις διδαχές μιας ακοσμικής θρησκείας –όπως ήταν ο χριστιανισμός, προτού καταστεί επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας– που, εφόσον εφαρμόζονταν, θα καθιστούσαν αδύνατη τη συνέχιση της ύπαρξης της κοινωνίας. Η σημερινή εμμονή στην ομοφωνία, για την οποία μιλήσαμε, θυμίζει το δικαίωμα στο βέτο, το οποίο διατηρούν τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Τα άτομα διατηρούν το δικαίωμα σε αυτό για να μην πληγεί το εγώ τους, όπως τα κράτη της Ε.Ε., μιας οντότητας που δεν ξέρει ακριβώς τι είναι, καταφεύγουν σε αυτό όταν αισθάνονται την εθνική τους κυριαρχία να απειλείται.

Η μοίρα που επιφυλάχθηκε στον αναρχισμό εν πολλοίς ταυτίζεται με εκείνην της οποίας έτυχαν εν μέσω της στειρότητας των σύγχρονων κοινωνιών και άλλα, όπως είδαμε, κατάλοιπα προγενέστερων κοινωνικοϊστορικών θεσμίσεων. Έτσι και το δικό του άμοιρο σαρκίο απετέλεσε το θύλακα εκκόλαψης του μεταμοντέρνου. Μετεβλήθη σε άλλη μια προβιά, με την οποία πασχίζεται μάταια να καλυφθεί μια απαράμιλλη ένδυα. Το ακοσμικό, «ακοινωνικό», «θρησκευτικό» στοιχείο του τον κατέστησε πρόσφορο προς σφετερισμό από ορισμένους εξ όσων, έχοντας προσβληθεί καίρια από το ναρκισσισμό, θα ήθελαν να μην υπάρχει κοινωνία. Αυτοί σήμερα δεν είναι λίγοι. Κάθε άλλο. Ας παραθέσουμε, εξαιρετικά επιγραμματικά, ορισμένες ανθρωπολογικές παραδοχές. Ισχυριζόμαστε ότι το ανθρώπινο ον ερχόμενο στον κόσμο είναι εγκλωβισμένο σε αυτό που θα αποκαλούσαμε πρωταρχική ψυχική στιβάδα, σε μια διαρκή ροή παραστάσεων, όντας ικανοποιημένο εντός αυτής. Η διαδικασία εκκοινωνισμού συνεπάγεται τη «βίαιη» διάρρηξη αυτού του πρωταρχικού ψυχικού πυρήνα. Μαζί με αυτόν τον εγκλεισμό χάνεται η ψευδαίσθηση αιωνιότητας που τον συνόδευε. Ως αποζημίωση στη ψυχή για αυτή τη δυσβάστακτη απώλεια οι θεσμοί της κοινωνίας παρέχουν μια αίσθηση μονιμότητας. Τι συμβαίνει όμως όταν οι θεσμοί καταρρέουν, φθείρονται, όπως σήμερα; Ισχυριζόμαστε πως τότε η libido, που δεν μπορεί πλέον να διοχετευθεί, να στραφεί, μετουσιωνόμενη, προς το εξωτερικό, επαναστρέφεται στο πρωταρχικό της αντικείμενο· εκδηλώνεται η τάση για επιστροφή στον εγκλεισμό, η τάση της ψυχής να καταστρέψει ότι την περιβάλει, την αρχή της πραγματικότητας. Κάθε τι που θέτει περιορισμούς λογίζεται ως εχθρικό. Η αντικοινωνικότητα γίνεται έκδηλη. Ο «α/α χώρος» –του οποίου η βεντέτα με την αστυνομία ως ενσάρκωση των περιορισμών θα πρέπει, νομίζουμε, να ιδωθεί υπό το πρίσμα όσων αναφέρθηκαν–, παραδομένος στη lifestyle υποκουλτούρα, συνιστώντας το χώρο υποδοχής μερίδας «δυσπροσαρμοστικών» νέων, είναι η χώρα του ποτέ, όπου τα χαμένα παιδιά καταφεύγουν, προκειμένου να επιτύχουν εκείνο που, όπως θελήσαμε να δείξουμε από την αρχή του παρόντος κειμένου, είναι, υπό μίαν έννοια, στις ημέρες μας όχι απλά εφικτό, αλλά, θα λέγαμε, επιβεβλημένο για τον καθένα. Να μη μεγαλώσουν ποτέ.

***

Το Δεκέμβρη, λοιπόν, σημειώθηκε μια αντίδραση ενός τμήματος της νεολαίας, κυρίως, απέναντι στην απουσία νοήματος. Όχι στην «απουσία προοπτικής στη νέα γενιά», στις «δυσοίωνες οικονομικές προβλέψεις», στον «αποκλεισμό από την παραγωγή και την κατανάλωση». Έχουμε εδώ, νομίζουμε, έναν «αποκλεισμό» σαφώς ουσιωδέστερο, βαθύτερο. Το ξέσπασμα είχε ως αιτία ακριβώς τη γιγάντωση της τάσης που περιορίζει τη συμμετοχή ασφυκτικά μονάχα στην παραγωγή και την κατανάλωση. Σε μια «συμμετοχή» για την οποία προαπαιτείται η μετατροπή του ανθρώπου σε γρανάζι· σε εμπόρευμα. Τη διαβρωτική επίδραση του καπιταλισμού η οποία έχει προξενήσει πλέον τέτοια διάλυση, όπου οι σημερινές κοινωνίες αποτυγχάνουν να διενεργήσουν την απαιτούμενη «μύηση» των νεότερων μελλών τους. Για πρώτη φορά έχουμε κοινωνίες δίχως κανένα ουσιαστικό «θέλγητρο» για τα άτομα· που αδυνατούν να καλύψουν τις στοιχειώδεις ψυχικές ανάγκες τους. Εξ ου και η αυξημένη «ευαισθησία» των νέων. Η «επαναστατικότητα» που τους αποδίδεται, «εξηγούμενη» ως ίδιον της ηλικίας τους, έχει στην πραγματικότητα ως αφετηρία της το γεγονός ότι από την αποδιάρθρωση πλήττονται αυτοί πρωτίστως.

Όσο για το πλέον ενθαρρυντικό στοιχείο εκείνων των ημερών το εντοπίζουμε στην κινητοποίηση ενός όχι αμελητέου αριθμού ανθρώπων, οι οποίοι δεν είχαν προηγούμενα ενεργή ενασχόληση με την πολιτική και που όμως εξέφρασαν τη διάθεση, τη θέληση να συμβάλουν στην έλευση ριζικών κοινωνικών αλλαγών. Η βούληση αυτή δεν μεταφράστηκε, δυστυχώς, στη δημιουργία νέων θεσμών. Η εν λόγω αδυναμία υπήρξε έκδηλη, εκμηδενίζοντας της ελπίδες η κινητοποίηση του Δεκέμβρη να μην οδηγηθεί σύντομα στον εκφυλισμό, την εκτόνωση, η οποία διαφαινόταν, αφού δεν κατέστη δυνατό η εξέγερση να προσλάβει νέα μορφή. Να σημειωθεί το κρίσιμο βήμα από την άρνηση στην εκδήλωση αποπειρών, έστω, άρθρωσης ενός θετικού προτάγματος, διαμέσου και της συγκρότησης ανάλογων απτών παραδειγμάτων. Τα όποια αντίστοιχα εγχειρήματα υπήρξαν σποραδικά, μειοψηφικά, μεμονωμένα, αν όχι παντελώς απόντα. Ανάμεσα στα αίτια της εν λόγω απογοητευτικής εικόνας θα πρέπει να συμπεριληφθεί και ο κάθε άλλο παρά εποικοδομητικός ρόλος των μιλιταντιστών, των στρατευμένων, των ήδη ενταγμένων στις ποικίλες ομαδοποιήσεις του «χώρου». Οι τελευταίοι περιόρισαν περεταίρω το χώρο τον αναγκαίο για να αναπτυχθεί η κινητικότητα. Η εκδήλωση μιας υπερκινητικότητας που αρμόζει σε ένα παγιδευμένο ζώο ήταν το αποτέλεσμα. Αυτή η επιθετικότητα, που εκφράστηκε εν είδει πατροπαράδοτου ακτιβισμού, ήταν προδιαγεγραμμένο, «μοιραίο», να μην οδηγήσει πουθενά. Πουθενά πέρα από την αυτοκαταστροφή.

Το ότι ο «χώρος» δεν διέθετε στοιχειώδη συναίσθηση των όσων συνέβαιναν, η σημασία τους του διέφευγε και έπραξε ανάλογα –έπραξε όπως πάντα, καθότι ο ψυχαναγκασμός δυσχεραίνει ανυπολόγιστα την εγκατάλειψη των πάγιων συνηθειών– υπήρξε πρόδηλο. Επαληθεύεται όταν ορισμένοι κινούμενοι σε αυτόν απευθύνονται σε εμάς, εκφράζοντας την απορία τους, διερωτώμενοι γιατί αυτή τη φορά «δεν κράζουμε». Λες και τα όσα συνέβησαν τη φορά αυτή ήταν τα ίδια με τις «επιδρομές» των συνωμοτών στα αστυνομικά τμήματα, επί παραδείγματι, που έχουμε στηλιτεύσει σε σχετικό κείμενο μας. Ήταν, βέβαια, ήδη γνωστό ότι η πραγματικότητα διαρκώς τους ξεπερνά. Ξάφνου μπορούσαν να δρέψουν τους καρπούς του αγώνα τους, να απελευθερώσουν την κοινωνία, όντας η πρωτοπορία του κινήματος. Η κοινωνία ήταν στο πλευρό τους. Υπάρχει στην ταινία «Διαλύοντας το Χάρρυ» του Γούντυ Άλλεν ένα σημείο, όπου ο πρωταγωνιστικός χαρακτήρας, τον οποίο υποδύεται ο ίδιος ο σκηνοθέτης, διαπληκτιζόμενος με τη θρησκόληπτη αδελφή του, την οποία επισκέπτεται μετά από καιρό, αφού οι μεταξύ τους σχέσεις έχουν διαρραγεί, απαντά στην εξαπολυόμενη εναντίον του από πλευράς της μομφή ότι παρουσιάζει ως παρανοϊκό το σύζυγό της, ορθόδοξο Εβραίο, δικαιολογούμενος: «δεν είναι παρανοϊκός· είναι το αντίθετο του παρανοϊκού. Πρόκειται για κάποιον που κυκλοφορεί με την παράλογη ιδέα ότι οι άλλοι των συμπαθούν».

Στις θλιβερές συνέπειες που προκύπτουν από το γεγονός ότι ο «α/α χώρος» υποφέρει, όπως όλα καταμαρτυρούν, από το ίδιο σύνδρομο, θα επανέλθουμε εν συνεχεία. Προηγούμενα θα πρέπει να σημειώσουμε ότι το καινούργιο στοιχείο στο Δεκέμβρη δεν το εισέφεραν οι «α/α». κάθε άλλο. Θα λέγαμε ότι, ίσως επειδή οι καινοτομίες, οι αλλαγές, τους «βγάζουν από τα νερά τους», κατέβαλαν φιλότιμες προσπάθειες να το απαλείψουν. Να γίνουν όλα όπως πριν. Να επιστρέψουμε σε αυτά που ξέρουμε, αποφεύγοντας τις προκλήσεις. Με έκπληξη ακούσαμε «α/α» συμμετέχοντα στην «ανοιχτή συνέλευση ΤΗΧΕΙ», σε κατ’ ιδίαν συζήτηση που έλαβε χώρα, αφότου η κατάληψη είχε αρχίσει πλέον να παρουσιάζει έκδηλα σημάδια εκφυλισμού, καθώς ο αριθμός των συμμετεχόντων στη συνέλευση –που αρχικά ανερχόταν στους 70 περίπου– είχε κατέλθει στους 20 μόλις, να εκστομίζει πως τώρα που μείνανε λίγοι θα γίνουν «καλά πράγματα». Επιτρέψατε μας, φίλτατοι αναγνώστες, να θεωρήσουμε πως ο εν λόγω άνθρωπος τη στιγμή εκείνη εξέφραζε τη σκέψη πολλών ακόμη συνοδοιπόρων του.

Και το «ξεσκαρτάρισμα» επετεύχθη. Διαμέσου μιας διαδικασίας εφάμιλλης εκείνης της «φυσικής επιλογής» που περιελάμβανε πλήθος δοκιμασιών, μονάχα οι άξιοι επαναστάτες παρέμειναν. Αυτοί ήσαν όσοι υπέφεραν μεταξύ άλλων τα κάτωθι: Ατέρμονες άνευ αντικειμένου συζητήσεις με κάθε προτροπή σχετιζόμενη με τη θέσπιση μιας διαδικασίας που θα τις διέπει, προκειμένου να αποφεύγεται αυτή η εικόνα, όπως, φερειπέιν, εκκλήσεις για τοποθέτηση ενός συντονιστή, άλλου κάθε φορά, υπόλογου στη συνέλευση και ανά πάσα στιγμή ανακλητού από αυτήν, να αντιμετωπίζεται με τις γνωστές ιδεοληψίες, κραυγές του τύπου «εδώ δεν θα έχουμε μπάτσους» κλπ. Στις ίδιες συζητήσεις τους επαγγελματίες επαναστάτες να φωνασκούν, σε σημείο που κανείς να μην ακούει κανένα, να γελούν σε περιστάσεις όπου άλλοι από αυτούς τύχαινε να πάρουν το λόγο, να διακόπτουν αναφωνώντας «αυτό εννοείται πως δεν το κάνουμε» όταν οι προτάσεις δεν ήταν της αρεσκείας τους. Κι εμείς που νομίζαμε ότι σε μια τέτοια διαδικασία, όπου στόχος είναι η προσέλκυση όσο το δυνατό μεγαλύτερου αριθμού ανθρώπων, κανείς οφείλει να ακούει όλους και να είναι διατεθειμένος να συζητήσει τα πάντα…

Ως συνέπεια αυτής της κατάστασης, που περιγράψαμε εδώ σε εξαιρετικά αδρές γραμμές με ένα απάνθισμα μόνο παραδειγμάτων, όσοι απετέλεσαν το πλέον ελπιδοφόρο στοιχείο των ημερών εκείνων, ο κόσμος που για πρώτη φορά κινητοποιήθηκε, σταδιακά άρχισαν, αποκαρδιωμένοι, να αποστασιοποιούνται, εκδηλώνοντας τη δυσαρέσκεια τους μόνο κατ’ ιδίαν, καθόσον δεν αισθάνονταν, κατόπιν όσων είχαν προηγηθεί, ότι θα εισακούγονταν. Ασφαλώς δεν σκοπεύουμε εδώ να τους απαλλάξουμε από το μερίδιο της ευθύνης που τους αναλογεί και αφορά στο ότι, ενώ αποτελούσαν την πλειοψηφία, δεν υπήρξαν αρκετά μαχητικοί, παραμένοντας αντιθέτως σιωπηλοί, παρά τη διαφωνία τους. Θα ήταν, όμως, περισσότερο ακόμη άδικο να μη λάβουμε υπόψη την απουσία σχετικής προηγούμενης πείρας. Την εύλογη απροθυμία τους να εμπλακούν σε μια στείρα αντιπαράθεση σε υψηλούς τόνους. Το ότι δίστασαν απέναντι στο ισχυρό ενδεχόμενο να γίνουν στόχος αγελαίων επιθέσεων ή αντικείμενο χλευασμού εάν οι απόψεις τους δεν θεωρούνταν αρκούντως «επαναστατικές».

Αναφερθήκαμε μόλις πριν στις κραυγές περί «αυτονόητων» που εξαπολύονταν τακτικά. Εκείνο που εμείς θεωρούμε αυτονόητο είναι ότι σε μια διαδικασία, όπου διακηρύττεται ότι αποσκοπεί στο να συσπειρώσει κόσμο, να αποτελέσει σημείο συντονισμού και παράλληλα παράδειγμα, όσοι την πλαισιώνουν οφείλουν όχι να αποθαρρύνονται, αλλά αντίθετα να ενθαρρύνονται στην έκφραση της γνώμης τους, να νιώθουν προστατευμένοι ως ισότιμα μέλη μιας συλλογικότητας. Είναι απαραίτητη η εμπέδωση της αίσθησης ότι κάθε γνώμη μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα και ότι λαμβάνεται υπόψη με τη δέουσα σοβαρότητα. Στην περίπτωση μας επεκράτησαν οι πιο «ψημένοι». Το ότι κατόρθωσαν να καταστούν επιβεβλημένη αυθεντία, να δοθεί η εντύπωση ότι «αυτοί ξέρουν», δεν είναι «χθεσινοί» –και επομένως πώς θα μπορούσαν όσοι είναι σημερινοί να αντιπαρατεθούν μαζί τους;– γίνεται κωμικοτραγικό, όταν αναλογιστεί κανείς ότι η αυθεντία, για την οποία εδώ πρόκειται, δεν είναι άλλη από την αυθεντία της επαναστατικής γυμναστικής. Όσων φώναζαν «εδώ γίνεται έξω ο χαμός και εμείς θα καθόμαστε και θα μιλάμε;». ρητορικό το ερώτημα τους, προφανώς…

Κατόπιν όσων ειπώθηκαν και όσων έγιναν –ή δεν ειπώθηκαν και δεν έγιναν– κατά τη διάρκεια εκείνου που απετέλεσε ένα ξέσπασμα ενός μειοψηφικού τμήματος της ελληνικής κοινωνίας, το οποίο η «σιωπηρή πλειοψηφία» έμεινε να παρακολουθεί αποσβολωμένη, αμήχανη, σαστισμένη, η «ομαλότητα» έχει αποκατασταθεί. Το γεγονός ότι η ελληνική κοινωνία συμπεριφέρεται σαν τίποτα να μη συνέβη ποτέ δεν αναιρεί τις επιπτώσεις των δονήσεων, οι οποίες θα εκδηλώνονται προοδευτικά. Το μόνο που εγγυάται είναι ότι θα εξακολουθεί να εκπλήσσεται ενώπιον τους, αδυνατώντας να εντοπίσει τα αίτια τους. Παρά την ήττα της η εξέγερση του Δεκέμβρη ασφαλώς δεν θα είναι –πως θα μπορούσε άλλωστε;– δίχως επιπτώσεις. Αλλά, λαμβανομένων υπόψη των κρατουσών συνθηκών, είναι αυξημένες οι πιθανότητες να είναι αυτές δυσμενείς. Ανάμεσα στις διαφαινόμενες προοπτικές συγκαταλέγεται και εκείνη της επίτασης, της επίσπευσης της κατάρρευσης.

Ασφαλώς εφόσον όσοι στελεχώνουν τα διευθυντικά κλιμάκια του καθεστώτος διέθεταν στοιχειώδεις ικανότητες, μια κάποια φρόνηση, ούτως ώστε να αφουγκραστούν τα μηνύματα που εκπέμφθηκαν, θα καθίστατο ενδεχομένως εφικτός ένας μετριασμός των κραδασμών. Αλλά εξ αρχής κατέστη σαφές εκείνο που ήταν ούτως ή άλλως ήδη γνωστό. Η ανθρωπολογική κρίση που χειμάζει την καπιταλιστική κοινωνία εκδηλώνεται με αμείωτη σφοδρότητα σε όλες ανεξαιρέτως τις βαθμίδες της πυραμίδας. Έτσι η φυσική τάξη των πραγμάτων αποκαθίσταται, καθότι κανείς περιμένει οι ένοικοι ενός τέτοιου οικοδομήματος να είναι μούμιες. Αυτές οι τελευταίες αρέσκονται στην ξηρασία της ερήμου. Ούτε λόγος για εγκλιματισμό σε νέες συνθήκες. Έτσι η ιλαρότητα, η ελαφρότητα, με την οποία οι «πολιτικοί ταγοί» από την πρώτη στιγμή αντιμετώπισαν την εξέγερση, η απροθυμία τους να προβούν σε υπαναχωρήσεις, απλά απηχούσε το ποιόν μιας κοινωνίας εξίσου ανίκανης να ανταποκριθεί σε νέα ερεθίσματα, η οποία –τι οξύμωρο!–, παρότι –ή ίσως ακριβώς επειδή– εκθειάζει την «προσαρμοστικότητα», ανάγοντας τη σε πανάκεια, μοιάζει να έχει απολέσει την ικανότητα να προσαρμόζεται. Ο μόνος «μετασχηματισμός», στον οποίο δείχνει να είναι δεκτική, δεν είναι άλλος από την περεταίρω αποσύνθεση.

Το κεντρικό αίτημα που εκφράζουν οι «αναλυτές», διαμαρτυρόμενοι για την «απουσία ενός κεντρικού αιτήματος» από πλευράς των εξεγερθέντων, ουσιαστικά αντιστοιχεί στην αξίωση να προσαρμοσθεί η κοινωνική κίνηση στην αφαίρεση της στατιστικής, των δημοσκοπήσεων, στην οποία ο δικός τους εθισμός, είναι πασίδηλο, είναι απόλυτος. Καμία ερώτηση δεν είναι πιθανή, δίχως προκαθορισμένες πιθανές απαντήσεις. «Multiple choice». Οι «πολλαπλές επιλογές» μας αφήνουν δίχως άλλη επιλογή. Οι «μετρήσεις κοινής γνώμης» σήμαναν την έναρξη της αντίστροφης μέτρησης. Εκτόξευση. Όσα δυσοίωνα πραγματεύεται ο Stanley Kubrick στην ταινία του «2001: A space odyssey» κατά ορισμένους υπήρξαν προφητικά. Στην ταινία η τεχνολογία εξελίσσεται τόσο, ώστε ένας υπολογιστής μπορεί να επιβληθεί στον άνθρωπο. Η διαφορά με την πραγματικότητα, όπου η αυτονόμηση της τεχνοεπιστήμης είναι δεδομένη ως όψη του φαντασιακού της «ορθολογικής κυριαρχίας» επάνω στον άνθρωπο και τη φύση, είναι πως έχουμε εδώ την ανθρώπινη σκέψη που φαίνεται να περιορίζεται, να φτωχαίνει, προκειμένου να εναρμονιστεί με την «ορθολογικότητα». Ο άνθρωπος υποτάσσεται στον υπολογιστή, γινόμενος υπολογιστής ο ίδιος. Το κοινωνικό-ιστορικό παραδίδεται στη σφαίρα επιρροής των «πιθανοτήτων», όπου το καινούριο λογίζεται ως απίθανο. Η «διαφορά» προκρίνεται έναντι της ετερότητας. Ο κάθε αστροναύτης μόνος πλέει στο αχανές, ερεβώδες διάστημα, επιζητώντας τη συνέχιση του μόνο υπό τη μορφή της κλωνοποίησης.

Η δημιουργική σύνθεση αποκλείεται εκ προοιμίου ως ενδεχόμενη έκβαση, μιας και θα προϋπέθετε τη διάθεση προς υπαναχώρηση υπό την πίεση της σύγκρουσης. Αυτή με τη σειρά της φέρει ως προαπαιτούμενο τη στοιχειώδη κατανόηση. Αυτός ο πλανήτης δεν λέει να παρεκκλίνει χιλιοστό από την τροχιά του. Πρόκειται ίσως για μαύρη τρύπα. Είναι οι νέοι που καλούνται να προσαρμοστούν· να «αφομοιωθούν», όπως μόνο μια μηχανή του κιμά μπορεί να τους αφομοιώσει, συνθλίβοντας τους. Για να βρεις τη θέση σου στο θρυμματισμένο κόσμο, οφείλεις να κοπείς σε χίλια κομμάτια. Ο Δεκέμβρης υπήρξε ένας μετεωρίτης που, προσκρούοντας στη στρατόσφαιρα, ανεφλέγη, διαλυόμενος σε αναρίθμητα θραύσματα. Τα χιλιάδες πεφταστέρια, τα μικρά υπολείμματα που θα μπορούσαν κάποτε να αποτελέσουν ένα αστρικό σώμα, καθώς εισέρχονται στη βαριά γήινη ατμόσφαιρα, εκρήγνυνται, προκαλώντας στιγμιαίες εκλάμψεις. Οι ευχές δεν πιάνουν. Όσα δεν εξαϋλωθούν θα υποκύψουν στο νόμο της βαρύτητας.

Ο Δεκέμβριος δεν κατόρθωσε να αφήσει απτή παρακαταθήκη. Η «συνειδητοποίηση», για την οποία ορισμένοι κάνουν λόγο, δίχως θεσμούς για να επενδυθεί, μπορεί το πολύ-πολύ να οδηγήσει σε μια αδιέξοδη ατομική ηθική. Και το φάσμα του προσωπικού αδιεξόδου είναι εκείνο που διαγράφεται απειλητικό. Μια εκ των οδών που καταλήγουν εκεί, διέρχονται από τη στράτευση στις διάφορες ομαδοποιήσεις, οι οποίες είθισται σε ανάλογες συγκυρίες να βλέπουν να πυκνώνουν πρόσκαιρα οι τάξεις τους. Η αφελής ευφορία που τους καταλαμβάνει διογκώνει περεταίρω την απερισκεψία που μεταφράζεται στην παιδαριώδη από μέρους τους πρόκριση των «δυναμικών ενεργειών». Διακατεχόμενοι από τη λογική της πρωτοπορίας, επιδιώκουν να «συνεχίσουν» μόνοι τους. Είναι το «αντίθετο του παρανοϊκού» που λέγαμε προηγούμενα. Οι συγκεκριμένοι άνθρωποι με τις «καταδρομικές» ενέργειες τους, όπως τις χαρακτηρίζουν όσοι εκφέρουν λόγο δημόσια –και οι οποίοι αν κάνουν την τρίχα τριχιά είναι επειδή προσδοκούν, προφανώς, να βρεθεί κάποιος για να κάνει αυτό που οι ίδιοι δειλιάζουν, να τους περάσει τη θηλιά στο λαιμό, ούτως ώστε να τεθεί ένα τέλος σε μια ζωή πνιγμένη στην ασημαντότητα–, είναι επικίνδυνοι κυρίως για τον εαυτό τους. Καλώντας επί της ουσίας να διαλέξουμε πλευρά ανάμεσα σε εκείνους και «το κράτος/το κεφάλαιο» κλπ, αποδεικνύουν ότι διαφέρουν από το «αντίπαλο δέος» τους κυρίως ως προς την αυξημένη αυταρχικότητα και το συνωμοτισμό. Ταυτίζονται δε όσον αφορά στη λογική της ανάθεσης, της αντιπροσώπευσης, της διαμεσολάβησης.

Με ή χωρίς την ενδεχόμενη κλιμάκωση της βίας που εγγυάται τον αφανισμό τους, δεδομένης της υπεροπλίας και της κοινωνικής αποδοχής των κατασταλτικών μηχανισμών, η αυτοκαταστροφή των μιλιταντιστών μπορεί να προκύψει ποικιλοτρόπως, όπως προδίδει μια ματιά στην ιστορία. Αρκεί ακόμη και η παρακολούθηση μερικών ταινιών, αναφερόμενων στα επακόλουθα του Μάη του ’68 φερειπείν. «Η μαμά και η πουτάνα», «πεθαίνοντας στα 30», «Οι συνήθεις εραστές». Η ωραιοποίηση του περιθωρίου δεν είναι καινούριο πράγμα. Τελευταίως δε κανείς μπορούσε να αρρωστήσει, βλέποντας τους «πρωταγωνιστές» του Σ. Θεοδωράκη, τους αφιερωμένους στους «αγίους της πλατείας Εξαρχείων»: Γώγου, Άσιμος, Σιδηρόπουλος. Αλλά ενίοτε ελλοχεύει ο κίνδυνος το ιλουστρασιόν περιτύλιγμα να σκιστεί και η υγρασία του αδιεξόδου να εισχωρήσει. Ρευματώδεις πόνοι στις αρθρώσεις.

Η ροπή προς τον αυτοαποκλεισμό για όσους κινούνται στους χώρους της αμφισβήτησης υπήρξε πάντοτε έκδηλη σε περιόδους ήττας, οπότε και οι χώροι αυτοί καθίστανται γκέττο. Και είναι επόμενο ο ενστερνισμός τη πεποίθησης ότι είσαι «μόνος εναντίον όλων» να αποβαίνει εξαιρετικά ψυχοφθόρος. Η περιχαράκωση, ο ηθελημένος εγκλεισμός εντός «νησίδων αντίστασης», που ακολουθεί την απόφανση πως ό,τι μας περιστοιχίζει είναι εχθρικό, οδηγεί «μοιραία» στην αίσθηση ότι ασφυκτιείς. Στην ατμόσφαιρα διαχέεται η ερμητικότητα των κειμένων των τσαρλατάνων του «κριτικού» μεταμοντερνισμού· η συλλήβδην απόρριψη της δυτικής παράδοσης ως ολοκληρωτικής, πατριαρχικής, εξουσιαστικής. Κρίση ταυτότητας. Η αμφισβήτηση –ή, πιο σωστά, οι επίγονοί της–, καρπός της Δύσης, μαθαίνει να απεχθάνεται τον εαυτό της. Οι αντιεξουσιαστές βρίσκονται στην ίδια θέση με τους νεοέλληνες. Τους Βαλκάνιους που μισούν τον εαυτό τους για αυτό που είναι, θέλοντας να είναι απευθείας απόγονοι του Πλάτωνος. Η φετιχιστική λατρεία της παρανομίας υποδηλώνει επίσης την απαξίωση της απελευθερωτικής παράδοσης της Δύσης, απότοκο της οποίας, των κοινωνικών συγκρούσεων, υπήρξαν οι ελευθερίες· οι ατομικές ελευθερίες, η ελευθερία της έκφρασης. Αντιμετωπίζονται αυτές ως ανάξιες λόγου, η δια νόμου κατοχύρωση τους ως «απάτη», ανούσια παραχώρηση. Όσοι αγωνίστηκαν να της κατακτήσουν διαγράφονται μεμιάς. Το καθεστώς της φιλελεύθερης ολιγαρχίας βαφτίζεται δικτατορικό ή κρίνεται και εφάμιλλο ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος. Ό,τι μας περιτριγυρίζει είναι απόλυτα κακό. Τα πάντα πρέπει να καταστραφούν εκ θεμελίων.

Η ρήση του Μπακούνιν σύμφωνα με την οποία «το πάθος για καταστροφή μπορεί να είναι δημιουργικό πάθος», θα μπορούσε από εμάς να γίνει αποδεκτή ως εξής: Η θεσμίζουσα κοινωνία, βρισκόμενη σε σύγκρουση με τη θεσμισμένη κοινωνία, προχωρά στην καταστροφή του θεσμισμένου, διαμέσου της ταυτόχρονης δημιουργίας νέων θεσμών. Που δεν γίνονται με το τίποτα (cum nihilo) ή μέσα στο τίποτα (in nihilo), αλλά προκύπτουν εκ του μηδενός (ex nihilo), υπό την έννοια ότι δεν συνάγονται εξ όσων συνετέθησαν. Δεν αποτελούν απλό άθροισμα αυτών, αλλά συνιστούν δημιουργίες ολοκληρωτικά νέες. Αντ’ αυτού όσοι φυλακίζονται μόνοι τους –εδράζεται, παρεμπιπτόντως, ίσως εδώ η συνθήκη ταύτισης που υποκινεί τον «α/α χώρο» να εκφράζει μετ’ επιτάσεως την αλληλεγγύη του στου φυλακισμένους– εμμένουν στο σκέλος της καταστροφής. Και επειδή το zeitgeist ή το matrix είναι πανίσχυρα ο αυτοεγκλωβισμός οδηγεί στην αυτοκαταστροφή. Ως «εκδίκηση» οι «λυσσασμένοι» επιδίδονται στην καταστροφή όσων ανήκουν σ’ αυτόν τον κόσμο, ξεκινώντας –τι πιο πρακτικό– από του εαυτούς τους. Όσοι χάνονται στο περιθώριο είναι σαν τα δελφίνια ή της φάλαινες. Ενίοτε τα θαλάσσια θηλαστικά, για άγνωστη σε όλους αιτία, αυτοκτονούν, εξοκέλλοντας στην ακτή. Απ’ όλες τις «σανίδες σωτηρίας», για τις οποίες μιλήσαμε νωρίτερα στο παρόν κείμενο, αυτή εδώ, συνοδευόμενη από το δυσβάστακτο αίσθημα του πνιγμένου, σε εγκαταλείπει τάχιστα, εάν δεν την εγκαταλείψεις πρώτος.

Χάρτινα καράβια. Αν αυτοί οι λουόμενοι υψώνουν τείχη –ξύλινα τείχη; στη θάλασσα; δεν έχει σημασία;– εντός των οποίων περιχαρακώνονται, εξαπολύουν λυσσαλέα επίθεση, έναντι όποιου ασκεί κριτική, είναι επειδή πασχίζουν να υπεραμυνθούν βεβαιοτήτων· μιας πίστης βασισμένης σε σαθρά θεμέλια. Η οξύτητα της αντίδρασης είναι δηλωτική της ενυπάρχουσας, υφέρπουσας ανασφάλειας. Το εν λόγω οικοδόμημα λοιπόν αποτελεί το μόνο στέκι, όπου είναι ανοιχτό για όλες οι συνομοταξίες του «χώρου». Σε κάθε περίπτωση η παρεχόμενη φιλοξενία μέλλει να αποδειχθεί βραχεία, όπως σε όλα τα youth hostels. Έτοιμο να καταρρεύσει ανά πάσα στιγμή, είναι ένας πύργος από τραπουλόχαρτα. Αρκεί ένα από αυτά να μετατοπισθεί ελαφρώς και το οίκημα αυτοστιγμεί θα σωριαστεί, καταπλακώνοντας εκείνους ανάμεσα στους ενοίκους που δεν το εγκατέλειψαν εγκαίρως. Μια τρικυμία, ακόμη και αν ξεσπά σε ένα φλιτζάνι του τσαγιού, δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Μπορεί τα συγκεκριμένα συντρίμμια να μη φαντάζουν και τόσο φονικά, αλλά είναι δυνατό υπό το βάρος του υπαρξιακού κενού κανείς να μείνει συντετριμμένος εφ όρου ζωής, υποφέροντας από τα προξενηθέντα τραύματα του. Ένα τραυματικό περιστατικό είναι άλλωστε πραγματικό ως περιστατικό και φαντασιακό ως τραύμα.

Όταν, βέβαια, η φυσαλίδα, ερχόμενη σε επαφή με την πραγματικότητα, προσκρούοντας σε κάποια αιχμή της, σπάει, μεγαλύτερο είναι το πλήθος όσων αισθάνονται πλέον έτοιμοι, πρόθυμοι να εξερευνήσουν τον έξω κόσμο. Πρόκειται για όσους, εν αντιθέσει με τους ανήκοντες στην προηγούμενη κατηγορία, εξεδήλωσαν μια εμπλοκή καταφανώς επιφανειακή. Η θητεία τους στη νεολαιίστική υποκουλτούρα είναι σαν το πέρασμα από τους προσκόπους. Πηγαίνει κανείς κατασκήνωση –στα «εναλλακτικά» νησιά– διδάσκεται να δένει κόμπους… Και ύστερα κάθε δεσμός με το εν λόγω παρελθόν κόβεται – η αναπόληση του δεν φέρνει κόμπο στο λαιμό. Τα δεντρόσπιτα-καταλήψεις είναι προσβάσιμα μόνο σε παιδιά. Η μοίρα που επιφυλάσσεται στους εξεγερθέντες του Δεκεμβρίου ενδέχεται να είναι ανάλογη, καθώς ζητείται από αυτούς, προκειμένου να ενσωματωθούν, να αποκηρύξουν τα προτερήματα εκείνα που θα τους καθιστούσαν ικανούς να λύσουν το Γόρδιο δεσμό. Την εφευρετικότητα, τη φαντασία. Είναι αυτός ο δεσμός που κρατάει την κοινωνία ακινητοποιημένη. Οι πατέρες φέρνουν στο νου το θεό-τιμωρό της παλαιάς διαθήκης. Απαιτεί από τα δημιουργήματα του να είναι κατ’ εικόναν και καθ΄ ομοίωσιν του. Η όποια παρέκκλιση φέρει ως επίπτωση τη βύθιση των παραβατών στο αίμα. Όσοι αμφισβήτησαν την υφιστάμενη κοινωνική θέσμιση, καλούνται να δηλώσουν την υποταγή τους· να προσαρμοσθούν σε ένα status quo, το οποίο αρνείται πεισματικά να αλλάξει για να τους συμπεριλάβει, δίχως να τους συνθλίψει, να τους κατακρεουργήσει. Αυτή η πληγή, είναι προδιαγεγραμμένο, θα παραμείνει χαίνουσα· ή θα κακοφορμίσει. Παρότι το τραύμα, το είπαμε ήδη, είναι φαντασιακό, όπως με όλους τους ακρωτηριασμούς συμβαίνει, έτσι και στην προκειμένη περίπτωση, η πιθανή, φαινομενική, επούλωση όσων υπήρξαν συνέπειες μιας βίαιης εκρίζωσης, είναι δυνατό να επέλθει διαμέσου της δημιουργίας ενός νέου ιστού. Ιστού ουλώδους και, γι’ αυτό, διακρινόμενου από τη γνώριμη δυσκαμψία, ανελαστικότητα· τη μειωμένη ευαισθησία στο άγγιγμα.

Προσβλέποντας στη σωτηρία του διαμέσου της καθυπόταξης των ανθρώπων, το καθεστώς παραβλέπει, παραγνωρίζει τον κίνδυνο που ελλοχεύει. Αγνοεί ότι αυτοϋπονομεύεται, παράγοντας ανθρώπους που έχουν, προκειμένου να ενσωματωθούν, απονεκρωθεί, ενδώσει, παραδοθεί στον κυνισμό. Καθώς η «αφομοίωση» επιτυγχάνεται, παραπέμποντας στη χώνευση, το αποτρόπαιο πρόσωπο της «ορθολογικότητας» του καπιταλισμού κάνει την εμφάνιση του για μια φορά ακόμη. Είναι αυτή η ορθολογικότητα που ωθεί στην περιστολή της δημιουργικότητας των ανθρώπων, δίχως να λαμβάνεται υπόψιν πως η συνακόλουθη ατόνηση του δημιουργικού πάθους υποσκάπτει τα θεμέλια του καπιταλισμού –αλλά και της ίδιας της κοινωνίας κατ’ επέκτασιν–, ο οποίος αν έως τώρα επεβίωσε το οφείλει στην αντίσταση των ανθρώπων απέναντι στην τάση που επιδιώκει να τους αφαιρέσει κάθε πρωτοβουλία. Είναι η χίμαιρα του καθολικού ελέγχου που, όπως έχουμε σημειώσει επανειλημμένως, απορρέει σε καταστάσεις παντελώς ανεξέλεγκτες. Δεδομένης λοιπόν της αδυναμίας δημιουργίας νέων θεσμών, που ήδη εντοπίσαμε ως χαρακτηριστικό γνώρισμα των γεγονότων του Δεκεμβρίου, μιας έκρηξης κατά την εκδήλωση της οποίας κανείς θα ανέμενε την εκδίπλωση της δημιουργικής δραστηριότητας των συμμετεχόντων, ανακύπτει εύλογα το ερώτημα που αφορά στο κατά πόσο η τρώση που έχει υποστεί το ριζικό φαντασιακό, η δημιουργική δύναμη των ανθρώπων, είναι μη αναστρέψιμη, εάν η παρακμή είναι αμετάκλητη.

***

Η απάντηση μας στο προηγούμενο ερώτημα δίδεται, νομίζουμε, από το γεγονός ότι το θέτουμε. Δεν θα εξακολουθούσαμε να γράφουμε, εφόσον δεν κρίναμε πως μπορούμε να αποφύγουμε την παράδοση στη βαρβαρότητα. Αν εφιστούμε την προσοχή στην απειλή που εντοπίζουμε ότι υφίσταται για τη δημιουργική δύναμη των κοινωνιών, για το ριζικό φαντασιακό, το συλλογικό φαντασιακό, είναι επειδή διαπιστώνουμε το πλήγμα που έχει καταφερθεί έναντι της συλλογικότητας. Και η δημιουργία δεν μπορεί να εκδηλώνεται δίχως τη συλλογικότητα· την επικοινωνία, τη συναναστροφή, την τριβή ανάμεσα στους ανθρώπους. Η δημιουργία είναι συλλογική υπόθεση. Επομένως, από τη στιγμή όπου, όπως επιχειρήσαμε έως τώρα να δείξουμε, οι άνθρωποι μοιάζουν στις σημερινές δυτικές κοινωνίες να απέχουν ο ένας από τον άλλον όσο ποτέ άλλοτε, όπου ο καλπάζων ατομικισμός προσδίδει στην κοινωνία την εικόνα μιας ερήμου γεμάτης μοναχικούς cowboys με το άλογο τους, όπου οι συνέπειες του κατακερματισμού της κοινωνίας, της πολυδιάσπασής της σε ένα πλήθος από υποομάδες, ξεπερνούν κατά πολύ αυτές του τεταρτισμού, πρώτιστο μέλημα μας δεν μπορεί να είναι άλλο από την αντιμετώπιση αυτής της οικτρής κατάστασης.

Δεν πρόκειται να δρέψουμε καρπούς αν δεν καλλιεργήσουμε αυτά τα αυτοφυή δέντρα που αφέθηκαν να ρημάξουν, όπως τα οπωροφόρα σε κάποια παλιά αυλή, εγκαταλελειμμένη πια από τους γείτονες. Και η εργασία οφείλει, ασφαλώς, να είναι συνεχής και εντατική. Η συλλογική αντιμετώπιση, το ξανάσμιγμα των ανθρώπων, οφείλει να επιδιωχθεί όπου οι άνθρωποι συνευρίσκονται –ή θα έπρεπε να συνευρίσκονται– στην καθημερινή ζωή. Στους χώρους εργασίας, σε αυτούς της εκπαίδευσης, στις γειτονιές. Όπου ο καθένας έρχεται αντιμέτωπος και πασχίζει να ανταπεξέλθει μόνος του απέναντι σε όσα συνιστούν για όλους κοινή συνθήκη και θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν από κοινού μονάχα. Και βέβαια ορισμένοι θα αντιτάξουν ότι τέτοιου είδους εγχειρήματα, όπως αυτά που φαίνεται εδώ να προτείνουμε, ήδη υφίστανται. Επιτρέψατε μας να διαφωνήσουμε. Είναι εις γνώσιν μας η ύπαρξη κινήσεων γειτονιάς, κατειλημμένων χώρων κλπ, που όμως στην πλειονότητα των περιπτώσεων, αν και «ανοιχτά σε όλους», «ενάντια σε κάθε είδους διακρίσεις», απαιτούν, όπως κάθε εκκλησία, από τους εισερχόμενους, προτού διαβούν το κατώφλι να αποκαλυφθούν, να βγάλουν τα υποδήματα, να γνωρίζουν το σύμβολο της πίστεως. Πρόκειται για τις περιπτώσεις εκείνες, όπου, διαμέσου του πληθωρισμού των αναφορών στα «ζητήματα της καθημερινότητας», πασχίζεται να συγκαλυφθεί ότι όσοι τα επικαλούνται ποσώς κόπτονται γι’ αυτά, λαμβάνοντας τα μόνο ως πρόσχημα. Η αυταξία της καθημερινής ζωής κάθε άλλο παρά αναγνωρίζεται. Έχουμε εδώ να κάνουμε με τη συνήθη «υστεροβουλία». Το κοινωνικό γίγνεσθαι καθυποτάσσεται. Κάθε τι που λαμβάνει χώρα λογίζεται περίπου ως ένα «στάδιο». Τα πάντα ερμηνεύονται ως μια ακόμη σκηνή στο δράμα της εκτύλιξης του «σχεδίου». Όλα γίνονται «για να…». Για να έρθει η αναρχία, ο κομμουνισμός ή ότι άλλο. Καθώς όλη η ιστορία, γινόμενη «Ιστορία», θεωρείται υπό το πρίσμα της τελεολογίας, λογίζεται ως προετοιμασία της «Επανάστασης», η καθημερινότητα αντιμετωπίζεται ως αμελητέο μέγεθος. Το ίδιο και οι άνθρωποι. Το παρόν μπορεί κάλλιστα να θυσιαστεί, εμπρός στην έλευση της βασιλείας των ουρανών, όπως ισχύει για κάθε θρησκεία.

Ασφαλώς και όσα προηγήθησαν δεν θα πρέπει να εκληφθούν ως προτροπή απέκδυσης της πολιτικής ταυτότητας. Κάθε άλλο παρά παροτρύνουμε στην αποκήρυξη των πολιτικών θέσεων. Προκρίνουμε απλά, και εδώ εντοπίζεται η λεπτή διάκριση, την επιστράτευσης της πειθούς, απορρίπτοντας κάθε «υστερόβουλη» προσέγγιση. Απορρίπτουμε τις μεθοδεύσεις, τις απόπειρες χειραγώγησης, τη «συνωμοτική» λογική. Κάθε απόπειρα να προωθηθούν επιδιώξεις με πλάγιο τρόπο. Ας εγκαταλείψει η «πρωτοπορία», επιτέλους, το άγχος της «καθοδήγησης στον ίσιο δρόμο». Οι θέσεις όσων είναι πολιτικά «στρατευμένοι» θα πρέπει να εκφράζονται απερίφραστα, ανοιχτά, ευθέως. Και, το σημαντικότερο όλων, η γνώμη τους είναι αναγκαίο να αντιμετωπίζεται ως αυτό ακριβώς. Μια γνώμη που οφείλει να ληφθεί υπόψιν εξίσου σοβαρά με αυτή του κάθε συμμετέχοντα. Αυτό εφόσον υπάρχει όντως η βούληση να αποφευχθεί η επικράτηση της επιβεβλημένης αυθεντίας. Να εμπεδωθεί η αντίληψη ότι η πολιτική είναι το πεδίο της γνώμης, όπου οι γνώμες όλων βαραίνουν εξίσου. Εξυπακούεται, επομένως, πως θα πρέπει να είμαστε διατεθειμένοι να συνταχθούμε με την πλειοψηφία, ακόμη και αν αυτή δεν συμμερίζεται τις θέσεις μας· ακόμη και αν δεν κατορθώσαμε να πείσουμε για την ορθότητα τους. Και προϋποτίθεται ότι οι αναγκαίες διαδικασίες –διαδικασίες γι’ αυτό κάθε άλλο παρά «διαδικαστικές», τουναντίον βαθιά πολιτικές– θα έχουν θεσπιστεί, προκειμένου να εξασφαλίζεται σε εμάς και τον καθένα η δυνατότητα να πείσουμε. Οι κανόνες που θα υπηρετούν το διάλογο, αποτελώντας δικλείδες, οι οποίες θα διασφαλίζουν την ισοτιμία όλων, την ισηγορία, τη δημοκρατικότητα· που θα παρέχουν προστασία, ενθαρρύνοντας όλους, και κυρίως όσους στερούνται εμπειρίας, να εκφρασθούν ελεύθερα, με παρρησία. Καθίσταται εξ αυτών πρόδηλο, νομίζουμε, το ότι δεν επιζητούμε την «αποπολιτικοποίηση» των «κινήσεων γειτονιάς» ή όποιου άλλου εγχειρήματος φιλοδοξεί –ή ισχυρίζεται πως επιδιώκει– να επιτύχει τη συσπείρωση ανθρώπων πέρα από στεγανά. Υπερασπιζόμαστε την πολιτικοποίηση τους.

Αν οι προσπάθειες που εμείς έχουμε κατά το παρελθόν καταβάλει προς αυτήν την κατεύθυνση –και που εξακολουθούμε να καταβάλουμε, ενισχυμένοι από την όποια εν τω μεταξύ αποκτηθείσα πείρα– στέφθηκαν από περιορισμένη επιτυχία, δεν απέφεραν τα ποθούμενα αποτελέσματα, αυτό θα πρέπει, ασφαλώς, ως ένα βαθμό να αποδοθεί στις προφανείς αντιξοότητες, στα αλλεπάλληλα προσκόμματα που ανακύπτουν, τα σύμφυτα με τη σύγχρονη κατάσταση. Είναι αυτή στης οποίας το ζόφο επιχειρήσαμε να ρίξουμε φως, αφιερώνοντας σημαντικό μέρος του παρόντος κειμένου στην ανάλυση της. Αλλά τα αίτια της αδυναμίας να δρέψουμε καρπούς, της μη ευδοκίμησης προγενέστερων αποπειρών, οφείλουμε αναμφίβολα να τα αναζητήσουμε και αλλού, πέρα από τις εκ των προτέρων γνωστές δυσχέρειες, τις οποίες άλλωστε δεν εκλαμβάνουμε ως ανυπέρβλητες, ειδάλλως θα είχαμε καταθέσει τα όπλα προ πολλού. Βρίσκουμε, λοιπόν, ότι είναι αυτή η «πολιτική κουλτούρα», την οποία με δριμύτητα καταγγέλλουμε, οι πεπαλαιωμένες αδιέξοδες αντιλήψεις, την υιοθέτηση των οποίων στηλιτεύουμε, που εν πολλοίς απετέλεσαν και για εμάς τροχοπέδη. Γιατί, έχοντας στην πλειονότητα μας, όσοι απαρτίζουμε αυτή τη συλλογικότητα, «θητεύσει» στον «α/α χώρο», για ένα λιγότερο ή περισσότερο βραχύ χρονικό διάστημα, ήταν επόμενο να καταστούμε φορείς των πολυπληθών αγκυλώσεων, από τις οποίες αυτός μαστίζεται. Ένα σύντομο πέρασμα για ένα φεγγάρι αρκεί για να καταστεί κανείς έρμαιο στις αναταράξεις τις προξενούμενες από τον κύκλο της Σελήνης. Όπως τα ύδατα, όσοι τελούν υπό της επήρεια της, οι σεληνιασμένοι, ενίοτε υποκύπτουν. Η πανσέληνος τους βρίσκει μόνους να ουρλιάζουν στο ολόγιομο φεγγάρι.

Αλλά, ύστερα, εμείς δεν πιστεύουμε στα άστρα, ίσως θα το φανταστήκατε. Μαύρα ή άλλου χρώματος, έχουμε λάβει την απόφαση να αποτινάξουμε την επιρροή τους. Και συνιστά η αποδοχή του προβλήματος το πρώτο σημαντικό βήμα ανάμεσα στο ατέρμονο πλήθος όσων είναι αναγκαίο να επακολουθήσουν σε διαρκή εγρήγορση. Φιλοδοξούμε, λοιπόν, να απαλλαγούμε από τις προκαταλήψεις από τις οποίες εμφορούμεθα· να συνεχίσουμε να επιδιδόμαστε στο λυτρωτικό έργο της κατεδάφισης του τείχους του διανοητικού εγκλεισμού. Τα πολεμοφόδια δε, που προκύπτουν ως απόρροια της εν λόγω διαδικασίας, του γκρεμίσματος του άχαρου μαντρότοιχου της αυτοδικαίωσης, είναι εξόχως επωφελέστερα, βρίσκουμε, από τις κοινές πέτρες. Όλα αυτά επειδή, παρά το κοινώς λεγόμενο, οι τοίχοι δεν έχουν αυτιά. Και εμείς ευελπιστούμε να ακούσουμε την κριτική.

Στρέψτε το βλέμμα σας προς το κενό της απουσίας της τελευταίας, αν τύχει να έχετε την αίσθηση ότι υπάρχουν εδώ κι εκεί στοιχεία που δεν δικαιολογούν τον από πλευράς μας κομπασμό για τη διάρρηξη του πέπλου της ιδεολογίας. Για να συνειδητοποιήσουμε τις αδυναμίες μας βασιζόμαστε ο ένας στον άλλον. Παρότι προσβλέπουμε σε αυτήν, ακόμη και εάν χαρακτηρίζεται από την οξύτητα, τη δηκτικότητα, από την οποία είθισται η σφοδρή πολεμική που κι εμείς εξαπολύουμε να διέπεται, ουδέποτε τύχαμε αποδέκτες της. Ποτέ έως τώρα δεν απολάβαμε του προνομίου να μας ασκηθεί δημοσίως εποικοδομητική κριτική από κάποια από τις ομάδες που σίγουρα «θίγονται» από τις δικές μας επιθέσεις – ήρθαμε, ασφαλώς, αντιμέτωποι με τις ποικίλες ύβρεις που κατά καιρούς έχουν εκτοξευθεί εναντίον μας ανωνύμως μέσω διαδικτύου. Είναι βέβαιο. Ο υπερπληθωρισμός των αναφορών στην «αλληλεγγύη» μπορεί να εγγυηθεί μονάχα πως δεν δικαιολογούμεθα να προσβλέπουμε στην παραμικρή βοήθεια. Είναι άραγε αυτό το έλλειμμα το πλέον διευρυμένο ή μήπως εκείνο της παντελούς και πασίδηλης στέρησης μιας κουλτούρας διαλόγου; Ενός εκ των συστατικών άνευ των οποίων δεν νοείται ενασχόληση με την πολιτική; Αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με την προάσπιση κειμήλιων, με ταμπού και επομένως η απαξίωση και, γιατί όχι, η συκοφάντηση, επιστρατεύονται. Εμείς, λοιπόν, είμαστε: «φιλόλογοι», «επαναστάτες τους καναπέ», «οπαδοί του Καστοριάδη» ή ότι άλλο θέλετε. Έστω, λοιπόν, ότι εμείς είμαστε όλα αυτά και άλλα τόσα τρισχειρότερα μαζί. Αλλά κάτι λέμε. Ω, μα βέβαια! Αφού εμείς που τα λέμε αυτά είμαστε τόσο κακοί, αυτά που λέμε δεν χρήζουν αντίκρουσης· ούτε καν σχολιασμού. Ουφ! Οι αυτοαποκαλούμενοι αναρχικοί –self-styled anarchists, ναι, ναι– για μια ακόμη φορά συναντούν τα ΜΑΤ. Όχι, δεν επίκειται σύγκρουσις! Οι φίλοι μας μοιάζουν με τους αστυνομικούς στο σύνταγμα. Παρατεταγμένοι εκεί το Δεκέμβριο, υπεραμύνονταν των ιερών συμβόλων του καθεστώτος –του χριστουγεννιάτικου δέντρου συμπεριλαμβανομένου–, απέναντι στους διαδηλωτές που τους σημάδευαν με νεροπίστολα. Απέναντι στη χλεύη αντιπαρέθεταν το βλοσυρό τους ύφος, το ανεπαρκές όμως για να κρύψει την έκδηλη αμηχανία τους. Αυτό το πρόχειρο προκάλυμμα απετέλεσε τη μόνη άμυνα τους από κοινού με τις ασπίδες τους. Όμοια οι «α/α» οχυρώνονται πίσω από τις ασπίδες των αφελών βεβαιοτήτων τους – ο «χώρος» ως τέτοιος οφείλει να μεριμνεί πρωτίστως για την προάσπιση των συντεταγμένων του. Έϊ, την κρατάς ανάποδα…

Έτσι, για μια ακόμη φορά, περίτρανα αποδεικνύεται ότι το χιούμορ είναι απείρως επαναστατικότερο της βίας, καθότι δρα υπονομευτικά έναντι της σοβαροφάνειας της εξουσίας – αλλά και της «αντιεξουσίας», αν παραστεί ανάγκη. Βέβαια, επειδή εμείς, παρά τα περί του αντιθέτου θρυλούμενα, δεν είμεθα πασιφιστές, σκοπεύουμε να οξύνουμε τα πνεύματα έτι περεταίρω. Λέμε, λοιπόν: Είναι βέβαιο πως εξαιτίας του παρόντος κατάπτυστου κειμένου μας θα προκληθεί πληθώρα στομαχικών διαταραχών, κυρίως ανάμεσα στο πλήθος εκείνων οι οποίοι παρουσιάζουν εξαρτημένα ανακλαστικά, όχι αναντίστοιχα ως προς αυτά του ήρωα στο «Κουρδιστό πορτοκάλι» του Kubrick, κατόπιν της πλύσεως εγκεφάλου. Επί παραδείγματι, είμεθα βέβαιοι πως πλήθος αναγνωστών θα βρήκαν αποτρόπαιες τις προσεγγίσεις μας που δηλώνουν μια ροπή προς τη ψυχανάλυση. Αυτό αποτελεί ευτύχημα, καθώς ταιριάζει με αυτό το οποίο σκοπεύουμε να πούμε· η αντίδραση τους προσομοιάζει στην αντίσταση στην ψυχανάλυση.

Αντίσταση. Οι λίγοι που ηρωικά αντιστέκονται… Άρνηση. «Κάθε άρνηση είναι μια κατάφαση». Ένας ασθενής στην εντατική. Εξαιρετικά περιορισμένη η επαφή του με το περιβάλλον… Ένα κλείσιμο των βλεφάρων: «ναι». Δύο φορές κλείνουν τα μάτια: «όχι». Η σύγχυση είναι σχεδόν αναπόφευκτη και η επικοινωνία περιορισμένη ούτως ή άλλως. Τελετουργικός ακτιβισμός. Χορός γύρω από την πυρά. Κάτι να κρατάει το μυαλό απασχολημένο. Κάτι να κάνεις. Όπως οι νοικοκυρές βγάζουν το άχτι τους στις δουλειές του σπιτιού. Πρώτα μαγειρεύει φαϊ με ποντικοφάρμακο. Υπόθεση φαρμακείας. Ύστερα, μετά το μεσημεριανό τραπέζι –«βραστούς, βραστούς θα φάμε τους αστούς»– πλένει τα πιάτα σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Μπα… Απλά πλένει τα πιάτα και τις περνάν από το μυαλό ιδέες. «θάνατος στ’ αφεντικά». Ένα σύνθημα από το παρελθόν (ελαφρώς παραφρασμένο): «Η αναρχική η καλή καθαρίζει με ρολί». Νομίζουμε πως ξέρουμε μια συνταγή για μαλακτική μολότωφ με πράσινο σαπούνι… Καίει και απολυμαίνει, δίχως να γαριάζει τα ρούχα. Μολότωφ Kleenex. Αυτήν ξέρετε, αυτήν εμπιστεύεστε. Ένα σύνθημα από το παρόν: «Είμαστε εικόνα από το μέλλον». Όχι, όχι… Δεν θα το έλεγα… Έχετε έναν άλλο κόσμο, τον παλιό κόσμο, στις καρδιές σας.

You break my heart. Η καρδιά ραγίζει και σπάει στα δύο. Η αυθαίρετη διάκριση· η πράξη βιαίως αποσπάται από τη θεωρία. Καρδιακή προσβολή. Ώρα θανάτου… Οι σπασμωδικοί ακτιβισμοί των μικρών ωρών της νύχτας δεν συνιστούν πράξη. Η πράξη είναι απότοκο της «στάθμισης», της συνεχούς αναδιαπραγμάτευσης, του άοκνου αναστοχασμού, της διαρκούς διερώτησης αναφορικά με το σκοπό και τα μέσα. Τη μεταξύ τους σχέση, την αντιστοιχία ή «ασυμβατότητα». Η πράξη δεν είναι απόρροια της μακάριας βεβαιότητας, της ανόητης επανάπαυσης που ακολουθεί την αλαζονική πίστη ότι διακρίνεις διαμιάς το «καλό» από το «κακό». Η πράξη δεν έχει ησυχία, εφησυχασμό· συνεπάγεται την αυτοαμφισβήτηση. Η πράξη ευδοκιμεί εκεί όπου εκδηλώνεται η ταραχή που συνταράσσει το βυθό της σκέψης, αναμοχλεύοντας τις λησμονημένες παραδοχές. Εκεί όπου η όποια αναταραχή προξενείται από μερικά βότσαλα που πρόσκαιρα ταράζουν την επιφάνεια των υδάτων, το μόνο που ευδοκιμεί είναι η πρασινάδα επάνω στα πετραδάκια. Η πράξη προϋποθέτει τη διάθεση, τη θέληση να διαυγάσεις το κοινωνικο-ιστορικό. Η διαύγαση αυτή προϋποθέτει την πράξη. Η διαύγαση είναι πράξη. «Είμαστε εικόνα από το μέλλον»; Το μόνο πράγμα που ενδέχεται να διακρίνει κανείς, κοιτάζοντας σαγηνευμένος σε μια κρυστάλλινη σφαίρα, είναι το παραμορφωμένο είδωλο του. Η κοινωνική κίνηση δεν προβλέπεται. Και καθώς κινούμαστε, προχωρούμε, διανοίγοντας δρόμο μέσα στην πυκνή βλάστηση, παρίσταται η ανάγκη να κοντοσταθούμε· να στρέψουμε το βλέμμα πίσω. Να συλλάβουμε την απόσταση που έχει διανυθεί. Να επανεξετάσουμε την πορεία. Να αναθεωρήσουμε τα βήματα μας. Για να συνεχίσουμε ύστερα με νέο προσανατολισμό. Και για να βρεθούμε σε θέση να το πράξουμε οφείλουμε να μεριμνούμε, ούτως ώστε να αφήνουμε πίσω τα ίχνη μας. Τα ίχνη αυτά δεν μπορούν να είναι τα ψίχουλα του Χάνσελ και της Γκρέτελ. Τα ίχνη αυτά είναι η κριτική, ο λόγος που αρθρώνουμε. Από την τελευταία αυτή άποψη η απόσταση που έχει διανυθεί είναι περιορισμένη, όπως είδαμε. Αλλά είναι αυτή η μόνη παρακαταθήκη που θέτουμε για το μέλλον. Είμαστε εικόνα από το μέλλον; «Μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις». Μια εικόνα από το μέλλον δεν αξίζει τίποτε. Αυτή η φωτογραφία είναι καταδικασμένη. Θα βγει υποεκτεθειμένη, είναι σίγουρο. Άλλωστε η φωτογραφική αποτύπωση είναι συνδεδεμένη με το χιμαιρικό πόθο της αιωνιότητας. Και εμείς είμαστε θνητοί. Γι’ αυτό ας μη ξοδέψουμε το χρόνο που μας απομένει κάνοντας κύκλους. Ας μην οδηγηθούμε πάλι εκεί όπου ξεκινήσαμε. Αλλά αφήστε μας, επιτρέψατε μας να επαναλάβουμε ετούτο μόνο: πως η ιστορία δεν είναι μάθημα. Είναι κοινωνική δημιουργία.

Συνεχίζεται…

Γιατί στέκουμε μαρμαρωμένοι;

2009-04-04T18:39:00.001+03:00

Αφίσα

Γράμμα του Θ. Ηλιόπουλου από τις φυλακές Κορυδαλλού

2009-02-25T22:33:00.005+02:00

«Αυτές τις στιγμές η καρδιά μου χτυπά πιο δυνατά γιατί έχω συνείδηση πως υπάρχει»

Μπερνάρντο Σοάρες (Φερνάντο Πεσσόα)

Η οδύσσειά μου συνεχίζεται…

Ήταν 18 Δεκέμβρη απόγευμα Πέμπτης, όταν εγώ με την παρέα μου κατευθυνόμασταν προς το Κέντρο μέσα από την οδό Ακαδημίας. Η εικόνα γύρω μας ήταν η συνηθισμένη των τελευταίων ημερών, ενός τοπίου βομβαρδισμένου, με χημικά και δακρυγόνα στην ατμόσφαιρα που πρόδιναν ότι είχαν προηγηθεί επεισόδια, συχνό φαινόμενο της περιόδου, μετά την δολοφονία του δεκαπεντάχρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου.

Καθώς προχωράγαμε δυνάμεις των ΜΑΤ ξεπρόβαλαν μπροστά μας και βάλθηκαν να κυνηγούν τον κόσμο που βρισκόταν πάνω στην οδό Ακαδημίας. Ο κόσμος έτρεχε πέρα δώθε. Κάποιος μ’ έσπρωξε δυνατά , έπεσα κάτω και τότε άρχισε η γιορτή. Οι ματατζήδες άρχισαν να με βρίζουν με προσβλητικούς και σεξιστικούς χαρακτηρισμούς και να με κτυπάνε, κάποιος φίλος μου φώναζε. Ύστερα με πιάσανε, σταθήκανε ολόγυρα, με βρίζανε κι άρχισαν να με ψάχνουν. Κάποιος άρπαξε το μικρό σακίδιο που είχα στην πλάτη κι άρχισε να το ψάχνει «μη φοβάσαι μου είπε, δεν θα σου βάλουμε τίποτα μέσα». Το σακίδιο δεν είχε παρά προσωπικά μου πράγματα. Με σπρώξανε σε ένα παγκάκι, με ξάπλωσαν μπρούμυτα και με δέσανε με χειροπέδες, ύστερα με φόρτωσαν σε μια κλούβα και με πήγαν στην Ασφάλεια.

Εκεί μου λέγανε ότι πέταγα πέτρες . Όσο πέρναγε η ώρα, όμως, τα πράγματα χειροτέρευαν. Το κατηγορητήριο αυξήθηκε και συμπληρώθηκε με λογής κακουργήματα και πλημμελήματα. Οι πέτρες έγιναν μολότωφ. Παρότι δεν υπήρχε τίποτε που να με συνδέει μ’ αυτά. Αλλά αυτό δεν φαινόταν να απασχολεί.

Άρχισε το πήγαιν’ έλα στα δικαστήρια. Κι εκεί , μια και δεν υπήρχαν στοιχεία, φτιαχτήκανε. Οι αστυνομικοί που με συνέλαβαν, αλλάξανε τις καταθέσεις τους και καταθέσαν ότι επί τρεις ώρες τους πέταγα μολότωφ: με το πρόσωπο γυμνό, με τα χέρια καθαρά, με τα μάτια καθαρά, χωρίς μια στάχτη επάνω μου, χωρίς μια σκιά στα ρούχα μου . Και στις 22 του μήνα μου ανακοίνωσαν ότι κρίθηκα προφυλακιστέος. Μια μέρα μετά , με μετέφεραν στις φύλακες του Κορυδαλλού.

Εκεί βρίσκομαι μέχρι και σήμερα , δύο μήνες μετά την σύλληψη μου. Και τίποτε δεν κινείται. Οι μέρες περνάνε και εγώ μένω εδώ να περιμένω, δέσμιος της ακινησίας, δέσμιος μιας παράλογης και ασφυκτικής γραφειοκρατίας ή ίσως μιας εκδικητικής αδιαφορίας.

Όλο αυτό το διάστημα δεν τσάκισα. Με κράτησαν και με κρατάνε οι άνθρωποι που βρέθηκαν δίπλα μου να με στηρίξουν, φίλοι, γνωστοί είτε και άγνωστοι ως χτες, με κράτησε η αλληλεγγύη των ανθρώπων γνωστών και άγνωστων . Για χάρη τους δεν θα πέσω. Για χάρη τους θα κρατήσω. Γιατί όλη αυτή η περιπέτεια δυναμώνει τη θέλησή μου για μια κοινωνία δίκαιη, το πάθος μου για ελευθερία, το πείσμα μου να σταθώ όρθιος. Και θα σταθώ.

Μπορεί να με έπιασαν τυχαία, να μη συνδέομαι με τα γεγονότα που με κατηγορούν, απέναντι όμως στον γενικευμένο ωχαδερφισμό, το να «παίρνεις θέση», να μην κλείνεσαι στο εγώ σου, να βγαίνεις από την ατομική σου περίπτωση, είναι η υπεύθυνη στάση ενός συνειδητοποιημένου πολίτη.

Η δική μου θέση είναι από τη μεριά του κομματιού της κοινωνίας που θέλει να βγει από την απάθεια, που θέλει πραγματικά να αρχίσει, μέσα από αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες, να αποφασίζει για τη ζωή του.

Θοδωρής Ηλιόπουλος

Ένας αντιαμερικανός βρικόλακας στην Αθήνα

2009-01-22T19:42:00.003+02:00

Μπορείτε να προμηθευτείτε τη νέα μας αφίσα έναντι 10 ευρώ για την κανονική έκδοση, έναντι 5ο ευρώ για τη συλλεκτική που φέρει αφιέρωση δια χειρός του μοντέλου. Τα έσοδα θα διατεθούν δια τους σκοπούς της Επανάστασης.

Για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τους Ισραηλινούς αντιρρησίες συνείδησης

2009-01-05T14:43:00.003+02:00

Πολλά μπορούν να ειπωθούν για τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα στη Μέση Ανατολή. Στα πλαίσια της παρούσας ανακοίνωσης θα περιοριστούμε σε μάλλον φευγαλέες νύξεις, καθότι στην τρέχουσα συγκυρία κρίνουμε ότι προέχει η ενασχόληση με τα όσα συμβαίνουν στα καθ’ ημάς και αυτό επειδή θεωρούμε πως κατ’ αυτόν τον τρόπο οι όποιες ενέργειες μας διατηρούν περισσότερες πιθανότητες να έχουν κάποιον αντίκτυπό. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν αναγνωρίζουμε την ανάγκη να αρθρωθεί ένας λόγος που θα εναντιώνεται πραγματικά στον πόλεμο. Ένας λόγος, δηλαδή, που δεν θα αυτοαναιρείται επικαλούμενος τα ανθρωπιστικά ιδεώδη, την ίδια στιγμή που υιοθετεί τη μισαλλόδοξη, ρατσιστική ρητορική φονταμενταλιστικών κύκλων.

Βλέπετε, είναι ακριβώς αυτό που συμβαίνει στην περίπτωση της ευρύτερης ελληνικής αριστεράς που ενώ επικαλείται την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συστρατεύεται –ενίοτε δε εντελώς απροκάλυπτα– με τη Χαμάς που ως στόχο της έχει την εγκαθίδρυση ισλαμικού καθεστώτος – και εμείς οι αφελείς είχαμε μείνει με την εντύπωση ότι η εφαρμογή της σαρία δεν συνάδει με τα ανθρώπινα δικαιώματα… Καταδικάζει τη βία, παίρνοντας το μέρος όσων ως διακηρυγμένο στόχο έχουν την εξάλειψη με κάθε μέσο του Ισραήλ και βέβαια μαζί με αυτό του εβραϊκού στοιχείου από την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ασφαλώς, όλα αυτά «δικαιολογούνται» με την επίκληση του ισχυρισμού ότι οι Παλαιστίνιοι είναι οι ανίσχυροι, οι εξαθλιωμένοι και η τυφλή βία είναι το μόνο μέσο το οποίο διαθέτουν. Και έστω ότι αντιπαρερχόμαστε τις πολυπληθείς, εξόφθαλμες αντιφάσεις που και πάλι προκύπτουν αμείλικτες με την προβολή του εν λόγω «επιχειρήματος»· συμπεριλαμβανομένης της αδιαφορίας για το γεγονός ότι η Χαμάς και οι υπόλοιπες ισλαμιστικές οργανώσεις εκμεταλλεύονται ανερυθρίαστα ακριβώς αυτήν την εξαιρετικά δυσχερή θέση, στην οποία ο Παλαιστινιακός πληθυσμός βρίσκεται, προκειμένου να εδραιώσουν την εξουσία τους. Δεν μπορούμε, όμως, να μη σημειώσουμε πως είναι τα ενοχικά σύνδρομα από τα οποία οι «αντιιμπεριαλιστές» διέπονται εκείνα που κατευθύνουν τις κρίσεις τους, κάνοντας τους να απαλλάσσουν τους Παλαιστινίους από τις ευθύνες που και οι ίδιοι φέρουν. Γιατί για τη θεοκρατία, τον αλληλοσπαραγμό των φατριών με αντικείμενο τη νομή της εξουσίας, για τη θέση της γυναίκας στο Ισλάμ δεν νομίζουμε πως είναι η Δύση ή το Ισραήλ που ευθύνονται.

Σε όλα αυτά έχουμε αναφερθεί ξανά, ενώ επιφυλασσόμαστε για το ενδεχόμενο να επανέλθουμε προσεχώς. Προς το παρόν με απλά λόγια: η Ισραηλινή επίθεση πρέπει να καταδικαστεί ως ενέργεια της ισραηλινής ηγεσίας και όχι να αποτελεί το προκάλυμμα για το ξεσάλωμα και τις ανυπόστατες γενικεύσεις των αντισημιτικών κύκλων. Η εναντίωση στον εθνικισμό, το ρατσισμό, το μιλιταρισμό, τον φονταμενταλισμό οφείλει να μην κάνει διακρίσεις. Είναι εξίσου κακά είτε είναι ισραηλινά, είτε παλαιστινιακά. Χρειάζεται να πάρουμε θέση. Ή είμαστε με τους «αδυνάτους» ή απορρίπτουμε το ρατσιστικό μίσος και τη μισαλλοδοξία, τασσόμενοι με τις εκατέρωθεν φωνές που προτάσσουν την ειρηνική συνύπαρξη. Φωνές όπως αυτές των Ισραηλινών αντιρρησιών συνείδησης. Νέων ανθρώπων που είναι διατεθειμένοι –και διατεθειμένες– να στερηθούν την ελευθερία τους, προκειμένου να προασπιστούν την ειρήνη ανάμεσα στα έθνη. Εδώ και κάποιο διάστημα εκτυλίσσεται η καμπάνια της «18^ης Δεκεμβρίου» που αποσκοπεί στη δημοσιοποίηση του ζητήματος, την απελευθέρωση και την παύση των διώξεων σε βάρος των αντιρρησιών, την προώθηση της ειρήνης στη Μέση Ανατολή. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στη διεύθυνση http://december18th.org/, όπου και θα σας δοθεί η δυνατότητα να υπογράψετε στηρίζοντας τους αντιρρησίες, απαιτώντας την απελευθέρωση τους και την ικανοποίηση των αιτημάτων τους.

Να κάνουμε τον καινούριο χρόνο χρόνο του καινούριου

2009-01-03T18:44:00.003+02:00

Αυτοκόλλητο πρωτοχρονιάτικο...

Από την άμεση δράση (100) να περάσουμε στην άμεση δημοκρατία (10.000.000)

2008-12-29T20:09:00.012+02:00

Πάντοτε, όταν οι κοινωνίες εισέβαλαν στο προσκήνιο της ιστορίας, συνέβαινε αυτό απροσδόκητα, δίχως κάποιου είδους «προαναγγελία». Τέτοιου τύπου καταιγίδες κανένα προγνωστικό σύστημα δεν είναι σε θέση να προβλέψει – ούτε, βέβαια, εκείνοι οι οποίοι μετά το ξέσπασμα του ακραίου φαινομένου σπεύδουν να υπολογίσουν τη διάρκεια του, προσβλέποντας στην ταχεία «εκτόνωση» του. Η μαζική κινητοποίηση που ακολούθησε τη δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου δεν απετέλεσε εξαίρεση. Ενώ η ελληνική κοινωνία έμοιαζε να τελεί υπό το καθεστώς ύπνωσης, ένα όχι αμελητέο τμήμα της –επί της ουσίας ένα σεβαστό τμήμα της νεολαίας της– εξερράγη. Εκείνο το στοιχείο που είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικό, έγκειται στο ότι νέοι άνθρωποι, που στην πλειονότητα τους δεν είχαν προηγούμενη ενασχόληση με την πολιτική, ενεργοποιήθηκαν, βγήκαν στους δρόμους, συζήτησαν, εκφράζοντας τη βούληση τους για ριζική, εκτεταμένη αλλαγή της κοινωνίας – πρόκειται για ανθρώπους που ανάμεσα τους μέχρι πρότινος πολλοί θα αντιμετώπιζαν αυτό το ενδεχόμενο με δυσπιστία ή θυμηδία, ως ανεδαφικό. Είναι εξαιρετικά αμφίβολο το εάν οι ταγοί του καθεστώτος αφουγκράζονται το παραμικρό από αυτήν την κινητικότητα, αφού οι αντιδράσεις τους είναι δηλωτικές μιας ασυνάρτητης, ολότελα επιπόλαιης αντιμετώπισης. Και η δική τους προσμονή, ελπίδα ότι όλα θα καταλαγιάσουν δεν είναι, δυστυχώς, καθόλου ανεδαφική. Κάθε άλλο, μπορεί να αποδειχθεί καθόλα βάσιμη, καθότι ακόμη και στις μεγάλες επαναστάσεις οι κοινωνίες κατελάμβαναν τη θέση που δικαιωματικά τους ανήκει για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, για να βυθιστούν εν συνεχεία εκ νέου στο τέλμα της απάθειας. Επομένως, το μέλημα μας εν προκειμένω οφείλει να είναι το πώς θα αποφευχθεί η εξανέμιση αυτής της ξαφνικής ζωτικότητας.

Ας κάνουμε κατ΄αρχήν μια νύξη αναφορικά με τα αίτια του ξεσπάσματος. Αυτά, προφανώς, ξεπερνούν το γεγονός της δολοφονίας, το οποίο δεν στάθηκε παρά η αφορμή. Μιλήσαμε πριν για την επιπολαιότητα, με την οποία το φαινόμενο αντιμετωπίζεται και, αναμφίβολα, η «ερμηνεία» των γεγονότων που επιχειρείται από τους διάφορους πάνσοφους «αναλυτές» προδίδει μια αφέλεια απαράμιλλη. Όταν, στην «καλύτερη» των περιπτώσεων, αποδίδουν τα όσα συμβαίνουν στην οικονομική κρίση, οι τελευταίοι το μόνο που «εξηγούν» είναι το γιατί οι αναταραχές θα έχουν συνέχεια και θα κλιμακώνονται – χάρη, βέβαια, και στη δική τους αδυναμία να κατανοήσουν οτιδήποτε, προϋπόθεση απαραίτητη για να «αποσοβήσουν» το όποιο ξέσπασμα. Μας λένε, λοιπόν, όλοι αυτοί πως το γεγονός ότι οι νέοι εξεγείρονται έχει ως αφετηρία την «έλλειψη ευκαιριών» την οφειλόμενη στις «στρεβλώσεις» του συστήματος· ισχυρίζονται επί της ουσίας ότι η εύρυθμη λειτουργία του καπιταλισμού είναι εκείνο το οποίο οι εξεγερμένοι επιζητούν – προσεύχονται να είναι έτσι. Ε λοιπόν, έχουμε νέα για τους αγαπητούς φίλους! Όχι, φίλτατοι, δεν εξεγειρόμεθα επειδή οι δείκτες ανεργίας είναι υψηλοί – και το ίδιο διακρίνουμε ότι ισχύει για τους περισσότερους· μας ενοχλεί που υπάρχουν τέτοιοι δείκτες! Έχουμε αυτό το βίτσιο, ετούτη τη μικρή παραξενιά: μας πειράζει να μας αντιμετωπίζουν ως αριθμούς. Βέβαια, είναι αναμενόμενο από τέτοιες ευαισθησίες να μη διακατέχονται όσοι προ πολλού –και ως φυσικό παρεπόμενο της από μέρους τους εγκόλπωσης της σύμφυτης με τον οικονομισμό λατρείας των αριθμών– έχουν γίνει νούμερα. Η εξουσία σήμερα είναι ευάλωτη, καθότι οι υπηρέτες της δεν υπηρετούν τίποτα πέρα από τον εαυτό τους· είναι προϊόντα, γνήσια τέκνα της εποχής της πλήρους πραγμάτωσης του καπιταλισμού. Του καιρού εκείνου κατά τον οποίο η διαβρωτική του δράση έχει αχρηστεύσει κάθε αξία που θα μπορούσε να υπηρετηθεί. Υπό το πρίσμα αυτό ο αδιαλείπτως αποδιδόμενος χαρακτηρισμός –που θα ήταν υπό άλλες συνθήκες κωμικός– «γενιά των 700 ευρώ» οφείλει να αναγνωσθεί ως κάτι παραπάνω από ένα απλό σχήμα λόγου. Πρόκειται στην κυριολεξία για την αποτίμηση της αξίας της «νέας γενιάς»· το ύψος του μισθού είναι η μόνη προσφερόμενη προς υιοθέτηση ταυτότητα για τους νέους σε μια κοινωνία, όπου η παντοκρατορία της οικονομίας έχει συνθλίψει τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας ταύτισης. Ιδού τα αίτια της εξέγερσης. Εδώ εδράζονται, στην ασημαντότητα. Έτσι νομίζουμε εμείς…

Ασφαλώς, δεν μπορούμε να ισχυρισθούμε πως η «οικονομική κρίση» δεν διαδραματίζει υπολογίσιμο ρόλο στα όσα λαμβάνουν χώρα. Η δυσαρέσκεια για τα δυσμενή οικονομικά δεδομένα αναντίρρητα συνέβαλε, ώστε όλοι όσοι παρακολουθούν μουδιασμένοι από τους τηλεοπτικούς τους δέκτες τα διαδραματιζόμενα γεγονότα να μη σπεύσουν να οχυρωθούν πίσω από το εκτόπισμα του… πολιτικού ανδρός εκείνου που θα έκριναν ικανό να επιβάλλει την τάξη· να εγγυηθεί την επιστροφή στην κανονικότητα. Περισσότερο απ’ αυτό, όμως, είναι το τέλος της ιδεολογικής μονοκρατορίας του καπιταλισμού, η οποία διήρκεσε για μερικές δεκαετίες, ο κλονισμός της βεβαιότητας πως επρόκειτο για το βέλτιστο και συνάμα –πόσο οξύμωρο, αλήθεια!– αναπόφευκτο καθεστώς, το στοιχείο εκείνο που εισάγεται με τη φιλολογία περί κρίσης· το καίριο πλήγμα που επιφέρεται, η τρώση στο γόητρο του καθεστώτος. Τα παιδάκια είναι πλέον καιρός να πάψουν να πιστεύουν στον άγιο Βασίλη. Αλλά εφόσον θέλουμε να βγει από αυτήν την κατάσταση ρευστότητας κάτι θετικό, εάν πρόκειται αυτή η ρηγμάτωση του παλιού κόσμου να συνοδευτεί από νέες δημιουργίες, τότε η διατύπωση ενός θετικού προτάγματος ικανού να συσπειρώσει είναι αναγκαία.

Ας ανατρέξουμε για λίγο στο παρελθόν. Στην αρχαία Αθήνα ως αφετηρία όπου για πρώτη φορά έχουμε μια κοινότητα, η οποία αναγνωρίζει τους θεσμούς της και τους νόμους της ως δημιουργήματα δικά της. Έχουμε τη διάρρηξη της κλειστότητας, την ανάδυση της δημοκρατίας. Η άμεση δημοκρατία –η δημοκρατία σκέτο, μόνο άμεση μπορεί να είναι η δημοκρατία και οτιδήποτε άλλο αποτελεί απάτη– εν συνεχεία επανεμφανίζεται. Σπέρματα της συναντούμε στις κορυφαίες εκφάνσεις του εργατικού και επαναστατικού κινήματος. Από την κομμούνα των Παρισίων, στα σοβιέτ, προτού το οκτωβριανό πραξικόπημα των μπολσεβίκων τα καταστρέψει, ως την ισπανική επανάσταση. Πρόκειται για παραδείγματα που μπορούν να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης και, ασφαλώς, όχι πρότυπα προς αντιγραφή.

Όποτε γίνεται λόγος για δημοκρατία, το πάγιο «αντεπιχείρημα» συνοψίζεται στη φράση «καλά είναι αυτά, αλλά δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν στις σύγχρονες κοινωνίες». Το ότι ποτέ δεν διασαφηνίζεται το γιατί, δεν παρέχεται ουδεμία τεκμηρίωση του εν λόγω ισχυρισμού, καταδεικνύει ότι πρόκειται, πολύ απλά, για μία υπεκφυγή. Μπορούμε να δεχτούμε πως η δημοκρατία δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστεί επειδή ο κόσμος δεν τη θέλει· όχι επειδή είναι «ανέφικτη». Σήμερα, άλλωστε, υπάρχουν οι σύγχρονες τεχνολογίες που, αν εκτρέπονταν της καπιταλιστικής χρήσης τους, θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην εφαρμογή της άμεσης δημοκρατίας με ηλεκτρονικές ψηφοφορίες κλπ. Αλλά και δίχως τη συνδρομή τους τα παραδείγματα που προηγούμενα παραθέσαμε μάς διδάσκουν τις αρχές της ανακλητότητας, της περιοδικότητας και της λογοδοσίας. Σε αδρές γραμμές, θα μπορούσαν να υπάρχουν κατά τόπους συνελεύσεις με τη συμμετοχή όλων των πολιτών, οι οποίες θα εξέλεγαν –ή ακόμα καλύτερα θα ανεδείκνυαν κατόπιν κληρώσεως, μιας και οι εκλογές είναι συνυφασμένες με το ολιγαρχικό φαντασιακό της ανάδειξης των «αρίστων»– εκπροσώπους τους σε περιφερειακά συμβούλια, σε συμβούλια σε ομοσπονδιακό επίπεδο κλπ – την ακριβή διάρθρωση δεν έχουμε σκοπό να την προκαθορίσουμε εμείς εδώ. Εκπροσώπους οι οποίοι θα είναι επιφορτισμένοι με το καθήκον να μεταφέρουν αυστηρά τις θέσεις του σώματος που θα τους έχει αναδείξει· που θα λογοδοτούν σε αυτό για τα πεπραγμένα τους και αυτό θα μπορεί ανά πάσα στιγμή να τους ανακαλέσει, εφόσον κριθεί πως δεν ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους. Εκπροσώπους των οποίων, τέλος, η θητεία θα είναι εξαιρετικά βραχείας διάρκειας.

Γιατί όμως δημοκρατία; Επειδή εμείς έχουμε «φάει κόλλημα» μαζί της; Μπορούμε να σκεφθούμε πλήθος λόγων. Εδώ, στα πλαίσια μιας προκήρυξης θα περιοριστούμε στην παράθεση ορισμένων απτών, «πρακτικών» ανάμεσα τους. Η οικολογική κρίση θα αναχαιτιστεί, εφόσον υπάρξει ριζικός επαναπροσδιορισμός των προτεραιοτήτων των κοινωνιών. Η άμεση δημοκρατία θα διασφάλιζε την αποτροπή της καταλήστευσης των φυσικών πόρων με σκοπό τον πλουτισμό μιας ισχνής μειοψηφίας, προκρίνοντας το συλλογικό όφελος. Οι κοινωνικές ανάγκες θα ορίζονταν από την ίδια την κοινωνία ρητά. Συνελεύσεις παραγωγών-καταναλωτών θα λάμβαναν αποφάσεις για τα αναγκαία παραγόμενα αγαθά. Ο καταναλωτισμός θα εξαλειφόταν, αφού θα εξέλειπαν οι συνθήκες που τον γιγαντώνουν: η απουσία ουσιαστικής ανθρώπινης επικοινωνίας και ο αποκλεισμός μας από τη διαμόρφωση της καθημερινότητας μας. Η άμεση δημοκρατία θα επέφερε την οικονομική ισότητα. Ένα πρώτο, προσωρινό μέτρο θα ήταν η εξίσωση όλων των αμοιβών. Η διαχείριση των μέσων παραγωγής και των φυσικών πόρων θα τίθετο υπό κοινωνικό έλεγχο, μέσω των αμεσοδημοκρατικών οργάνων που θα μεριμνούσαν για την αξιοποίηση τους με γνώμονα το κοινό όφελος και τη φυσική ισορροπία. Και είναι η δημοκρατική κοινωνία η μόνη ικανή να προσδώσει ρητά νόημα στις προαναφερθείσες έννοιες. Οι εργαζόμενοι πλέον μέσω των συμβουλίων τους θα αποφασίζουν το τι παράγουν, πώς και με ποιο σκοπό. Η προώθηση της δραστικότατης μείωσης των ωρών εργασίας και η χαλάρωση των ρυθμών της θα απελευθέρωνε χρόνο για την ενασχόληση με τα κοινά και για την εκδίπλωση της ανθρώπινης δημιουργικής δύναμης. Η λειτουργία συνελεύσεων γειτονιάς θα επανανοηματοδοτούσε την έννοια του δημόσιου χώρου, του αναγκαίου για την εκτύλιξη όλων όσων εδώ περιγράψαμε. Η νομή του αστικού ιστού από ιδιωτικά συμφέροντα θα ανήκε στο παρελθόν.

Όλα τα προαναφερθέντα συνιστούν, όπως είπαμε, μόνο μερικά παραδείγματα στα πλαίσια μιας πρόχειρης απόπειρας σκιαγράφησης του προτάγματος της δημοκρατικής οργάνωσης της κοινωνίας. Ενδεχομένως να μοιάζουν με ωραίες ευχές εν όψει του νέου έτους… Ο σκοπός είναι να εξάψουν τη φαντασία. Μην ανησυχείτε, φίλοι, δεν την ακούσαμε από τα δακρυγόνα! Δεν λέμε ότι αυτά θα γίνουν αύριο. Αναγνωρίζουμε, όμως, την ανάγκη της σύστασης ενός κινήματος που θα διαπνέεται από αντίστοιχες δημοκρατικές αρχές· ενός κινήματος-μικρογραφίας της κοινωνίας που θα θέλει να δημιουργήσει, που θα ωθεί στην κατεύθυνση αντίστοιχων αλλαγών, λειτουργώντας παράλληλα ως παράδειγμα· διατρανώνοντας το εφικτό της επιδίωξης του ριζικού αυτομετασχηματισμού της κοινωνίας, επισημαίνοντας την αναγκαιότητα του· πετυχαίνοντας τον στους κόλπους του. Το κίνημα που ίσως κυοφορείται χρειάζεται να δημιουργήσει νέους θεσμούς. Είναι αυτό το σημείο όπου χωλαίνει. Διακρίναμε τις ημέρες αυτές την «αλλεργία», από την οποία πάσχουν ορισμένοι απέναντι στην οργάνωση και στους κανόνες, ταυτίζοντας τα με την ιεραρχία και τη γραφειοκρατία· νοώντας τα, όπως νοούνται σήμερα. Εμείς εντοπίζουμε πίσω από τη συγκεκριμένη αντιμετώπιση το διάχυτο στις μέρες μας ατομικισμό. Την απροθυμία να δεχτεί το Εγώ οποιονδήποτε περιορισμό από τη συλλογικότητα. Η δημοκρατία είναι ο μόνος τρόπος να συνδυαστεί η συλλογικότητα με την ισότητα. Η θέσπιση διαδικασιών που θα διασφαλίζουν το δικαίωμα της έκφρασης της γνώμης όλων θα εγγυάται την ισηγορία, προκειμένου να εμπεδώνεται η αίσθηση ότι η συζήτηση διεξάγεται επί ίσοις όροις, ώστε να συντάσσονται οι μειοψηφούντες με την πλειοψηφία, αφού θα τους έχει παρασχεθεί η δυνατότητα να εκφράσουν τη γνώμη τους – ενώ θα διατηρούν το δικαίωμα να εξακολουθούν να εκφράζουν τη διαφωνία τους.

Η ανάγκη της δημιουργίας νέων θεσμών είναι επιτακτική. Η ένδυα του καθεστώτος και των εκπροσώπων του, η αδυναμία τους να κατανοήσουν την κρισιμότητα της κατάστασης, μάλλον συρρικνώνει το ενδεχόμενο να προβούν σε υποχωρήσεις, σε δημιουργική σύνθεση, «αφομοίωση», προκειμένου να εγκαθιδρυθεί μια νέα ισορροπία. Η παρακμή του καθεστώτος έχει φτάσει σε σημείο τέτοιο, όπου έχει καταστεί πλέον ανίκανο ακόμη και να παράγει διαχειριστές του στοιχειωδώς διορατικούς και σώφρονες, ώστε να επιτύχουν τη συνέχιση του ως έχει. Επομένως, ακόμη και στο πιθανό ενδεχόμενο κατά το οποίο η παρούσα κινητικότητα ατονήσει, εξακολουθούμε να μένουμε με δύο επιλογές: μπορούμε είτε να αφεθούμε να συμπαρασυρθούμε από την επερχόμενη κατολίσθηση που θα προξενήσει η κατάρρευση της παρηκμασμένης υφιστάμενης κοινωνικής θέσμισης, η οποία επιδιώκοντας την επιβολή του «ορθολογικού ελέγχου», δημιουργεί καταστάσεις που διαφεύγουν από το στοιχειώδη έλεγχο (πχ οικονομική, οικολογική κρίση) ή να εργαστούμε στην κατεύθυνση μιας νέου είδους κοινωνικής θέσμισης. Τώρα, ναι, έχουμε κρίση…

Συλλογικά θαύματα: πως να κάνουμε τη νύχτα μέρα

2008-12-09T13:30:00.004+02:00

Συλλογικά θαύματα: πώς να κάνουμε τη νύχτα μέρα

Η ροή του προγράμματος διεκόπη. Σάββατο βράδυ, 6 Δεκεμβρίου και οι τηλεοπτικοί σταθμοί προέβαλαν καρτούνς, προκειμένου να εγκλιματιστούμε εν όψει των εορτών. Οι «λιλιπούτειοι καταναλωτές» –όλοι οι καταναλωτές, ως τέτοιοι, είμεθα «λιλιπούτειοι»– να ενημερωθούν στα περιθώρια τους, προτού συντάξουν τη λίστα τους, την προοριζόμενη για τον άγιο των Χριστουγέννων. Και ανάμεσα στα άκρως ενημερωτικά διαφημιστικά σποτάκια με τα νέα must παιχνίδια η μουδιασμένη αναγγελία μιας έκτακτης είδησης: 16χρονος νεκρός από σφαίρα αστυνομικού στην περιοχή των Εξαρχείων «κατά τη διάρκεια συμπλοκής». Αυτό. Και ύστερα επιστροφή στο κανονικό μας πρόγραμμα. Μια επιστροφή δηλωτική του ευσεβούς πόθου να διατηρηθεί η «ομαλότητα». Αλλά, πόσο κρίμα, αλήθεια! Η πραγματικότητα ενίοτε –σπάνια πλέον, είναι η αλήθεια– δεν ρυθμούται βάσει του ασθενούς σφυγμού που υπαγορεύει το τηλεοπτικό της είδωλο. Το βουντού δεν έπιασε… Οι εξοδούχοι του Σαββατοκύριακου έτυχαν του προνομίου να το διαπιστώσουν.

Trigger happy. Στα αγγλικά αυτός που αρέσκεται να πιέζει τη σκανδάλη στην πρώτη ευκαιρία, δίχως αναστολές. Ετούτο το στρατιωτάκι εκτός από «ακούνητο και αμίλητο» απεδείχθη και μολυβένιο… Ή μήπως είναι άνθρωπος; «νευρικό σύστημα» που, όμως, βραχυκύκλωσε, όπως τα χριστουγεννιάτικα λαμπιόνια. Σαν τη φονική μηχανή-αστυνομικό από το Ρόμποκοπ. Τρελαίνεται και αρχίζει να πυροβολεί αδιακρίτως… Trigger. Στα αγγλικά η σκανδάλη, όπως αυτή που τράβηξε ένας από τους «praetors urbanis» (σ.σ το copyright για τα ποιητικά παραθέματα ανήκει στο μεγάλο ποιητή και φιλόσοφο Byron Polydor), δολοφονώντας εν ψυχρώ έναν έφηβο. Αλλά και trigger, πυροδοτώ. Τι πυροδότησε ο «φύλακας της πόλεως»; Μα αυτήν την πυριτιδαποθήκη που του έχει ανατεθεί ως «ειδικός φρουρός» να φρουρεί. Αυτήν την κοινωνία της οποίας υπήρξε γέννημα-θρέμμα, ζώντας και αφήνοντας του άλλους να πεθάνουν. Συμβάλλοντας δε στην έλευση του θανάτου τους πότε-πότε. Βασανίζοντας οικονομικούς μετανάστες στην προνομιακή τιμή των 1000 ευρώ. Σαρξ εκ της σαρκός μιας κοινωνίας που τρώει τις σάρκες της, με ένα «νευρικό σύστημα» εκφυλισμένο – είναι αυτή η τιμωρία των κανιβάλων… Έναν κοινωνικό ιστό σε αποσάθρωση, περίπου την πραγμάτωση του οράματος της Μάργκαρετ Θάτσερ, η οποία διακήρυξε: δεν υπάρχει κοινωνία. Υπάρχουν τα άτομα και οι οικογένειες τους. Ο καθένας για τον εαυτό του και ο θεός εναντίον όλων. Αυτή η κοινωνία με την αποξένωση της, όπου ως μόνη «διέξοδος» για τους νέους προβάλλεται η καταφυγή στις νεολαιίστικες υποκουλτούρες, παρουσιάζει μια εικόνα θρυμματισμένη, προσομοιάζοντας στο θέαμα μιας ραγισμένης, ετοιμόρροπης βιτρίνας… Ένα χτύπημα ακόμα. Το χάος ήταν εδώ προ πολλού. Δεν είναι οι φλόγες. Είναι η παγωμάρα της μοναξιάς του τέλους της πόλης ως πολιτικής κοινότητας.

Και οι φλόγες ξεπροβάλλουν στο γυαλί της τηλεοπτικής οθόνης· στο μαγικό κουτί, στο ζωογυροσκόπιο, όπου τα θραύσματα επικολλούνται για να σχηματίσουν μιαν απατηλή εικόνα. Εκεί οι ομιλούσες κεφαλές, αφού θρηνήσουν για τις ολέθριες επιπτώσεις στην οικονομία, θα μας διαβεβαιώσουν πως, ασφαλώς, δεν γεννάται θέμα. Αυτό που προηγείται είναι η απώλεια της ανθρώπινης ζωής! Διαβεβαιώνουν επί της ουσίας για το αντίθετο, αφού δεν εξηγείται διαφορετικά η εμμονή τους να επαναλαμβάνουν περιοδικά, μονολογώντας αυτό που χαρακτηρίζουν ως «αυτονόητο», παρά μόνον ως αποδοχή του ότι αυτό το τελευταίο κάθε άλλο παρά τέτοιο είναι. Πρέπει, επομένως, η φράση τους να αναγνωσθεί ως εξής: αυτό που προηγείται είναι η απώλεια της ανθρώπινης ζωής. Η απώλεια της ανθρώπινης ζωής, ο αφανισμός της δημιουργικής δύναμης των ανθρώπων προηγείται –είναι πιο σωστά ταυτόσημη με αυτόν– του υποβιβασμού τους σε εμπορεύματα. Αυτό είναι αυτονόητο. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αρτηρίες του εμπορίου γίνονται στόχος συνειδητά ή ασυναίσθητα. Οι πόλεις δεν είναι πλέον πόλεις για ανθρώπους, αλλά πόλεις για εμπορεύματα. «Η ζωή μιας πόλης αναστατώνεται» θα πει: η μετακίνηση των καταναλωτών-παραγωγών παρεμποδίζεται· οι συναλλαγές παρακωλύονται. Θα πει πως οι άνθρωποι προβάλλουν αντίσταση στην αντιμετώπιση τους ως αντικείμενα. Το δέντρο στο Σύνταγμα δεν άναψε. Αυτό το χριστουγεννιάτικό δέντρο είναι ένα θλιβερό φάντασμα· ένας σκελετός με λαμπιόνια. Είναι θλιβερό, καθότι η τύχη του υπήρξε τέτοια. Κατάλοιπο της παγανιστικής λατρείας που επεβίωσε στο χριστιανισμό κατέληξε να είναι το μεταλλικό τοτέμ της θρησκείας των ημερών. Του καταναλωτισμού, της πρώτης ρηχής, επιφανειακής ανάμεσα σε όλες τις θρησκείες που ποτέ υπήρξαν. Αλλά δεν αρκεί να πριονίζουμε τον κορμό του δέντρου που συγκρατεί τον κόσμο του καπιταλισμού. Χρειάζεται να κλέψουμε και από το δέντρο της γνώσης.

Υπήρξαν οι θρησκευτικές αιρέσεις του 16^ου αι, οι αναβαπτιστές, ο Τόμας Μύντσερ και οι αγροτικές εξεγέρσεις της ίδιας περιόδου στη Γερμανία. Όλα αυτά τα ρεύματα για τα οποία ο Φρίντριχ Έγκελς ισχυρίστηκε πως απετέλεσαν κινήματα κοινωνικά που δεν διέθεταν επίγνωση του κοινωνικού τους χαρακτήρα. Σήμερα δεν μπορούμε να είμαστε μια αίρεση. Χρειάζεται να απαλλαγούμε από κάθε ένα από τα στοιχεία εκείνα όπου παραπέμπουν σε μια θρησκευτική θεώρηση του κοινωνικο-ιστορικού. Δεν ωφελεί να αρκεστούμε στην καταστροφή σαν να προσμένουμε μιαν «αποκάλυψη», η οποία θα έρθει να αντικαταστάσει αυτό που υπάρχει. Οφείλει να εγκαταλειφθεί η αντίληψη που παραπέμπει στην ακοσμική κοσμοθεώρηση των μονοθεϊστικών θρησκειών στην «αρχέγονη» μορφή τους, προτού, δηλαδή, καταστούν επίσημες κρατικές ιδεολογίες. Είναι αναγκαίο να δημιουργήσουμε θεσμούς δημοκρατικούς· να τους δημιουργήσει η κοινωνία – αυτό εννοούμε, λέγοντας «να δημιουργήσουμε»· η κοινωνία που αυτοαλλοιώνεται, σε μια διαδικασία όπου η καταστροφή των υφιστάμενων θεσμών είναι αλληλένδετη, ταυτόσημη με την κοινωνική αυτοθέσμιση. Η οργή που εκφράζεται είναι κατανοητή. Αλλά επιστούμε την προσοχή, λέγοντας πως πρέπει να αποφευχθεί το να ιδωθεί αυτό που συμβαίνει ως κάποιου είδους βεντέτα ανάμεσα σε οποιονδήποτε «χώρο» και την Αστυνομία. Και είναι επίσης ζωτικής σημασίας το να εγκαταλειφθεί η μανιχαϊκή προσέγγιση, μια ακόμη θρησκευτική δοξασία, βάσει της οποίας το απόλυτο καλό μάχεται εναντίον του απολύτου κακού. Χρειάζεται να λάβουμε υπόψιν μας το ότι η αστυνομία ενσαρκώνει σημασίες, «αξίες» αυτής της κοινωνίας. Και οφείλουμε να επιστρατεύσουμε έναντι των αξιών αυτών την πειθώ· να δώσουμε απάντηση πολιτική. Με μια νέα πραγματικά δημοκρατική πολιτική.

Είμαστε νέοι άνθρωποι. Φοιτητές, μαθητές, νέοι εργάτες. Να καταλάβουμε τα πανεπιστήμια, όπου αυτό δεν έχει ήδη συμβεί. Να τα μετατρέψουμε σε κέντρα συντονισμού, αντιπληροφόρησης. Να καλέσουμε τον κόσμο, τους εργαζόμενους να λάβουν ενεργό μέρος στις εν λόγω διεργασίες, ευελπιστώντας, προτρέποντας να διαχυθούν σε όλο το κοινωνικό σώμα. Όλα αυτά, ενδεχομένως, θα φαντάζουν ανεδαφικά. Είναι, όμως, απαραίτητο να κινηθούμε προς την κατεύθυνση αυτή, της κοινωνικής απεύθυνσης, προκειμένου να επιτευχθεί έστω το στοιχειώδες: να μην υπάρξει ποτέ άλλο περιστατικό, όπως αυτό της δολοφονίας του 16χρονου παιδιού ή όπως άλλα περιστατικά αστυνομικής βαναυσότητας που, είναι πλέον πρόδηλο, συνιστούν κάθε άλλο παρά «μεμονωμένα φαινόμενα». Ούτως ώστε ακόμα και αν οι προσδοκίες μας αποδειχθεί ότι απέχουν πολύ από την πλήρωση τους, να αφεθεί μια παρακαταθήκη για τη μελλοντική επιδίωξη και επίτευξη του στόχου του ριζικού κοινωνικού αυτομετασχηματισμού – που ως τέτοιος δεν σχετίζεται επ’ ουδενί με την εκπλήρωση κάποιας «προφητείας», για να συνεχίσουμε στο μοτίβο της αποτίναξης των θρησκευτικών προκαταλήψεων. Οι μεγάλες φωτεινές νύχτες ασκούν κάποια γοητεία. Ας φροντίσουμε να μην απομείνουμε με αυτές ως μακρινές αναμνήσεις για το τέλος των μικρών, σκιασμένων από την θυσία τους στην οικονομία, ζωών μας…

Το πορτρέτο του καλλιτέχνη σε νηπιακή ηλικία

2008-11-27T15:39:00.004+02:00

Πρόσφατα, ως γνωστόν, ανακοινώθηκε το νέο πρόγραμμα σπουδών του τμήματος μας. Όπως θα είναι μάλλον προφανές στον καθένα που το μελέτησε στοιχειωδώς –και όπως, άλλωστε, διαπιστώνεται από την απλή καθημερινή εμπειρία– το πλήθος των αναδιαρθρώσεων που με αυτό επιφέρονται ως κοινή συνισταμένη έχουν, πλάι στην ενίσχυση της τεχνοκρατικής πτυχής της σχολής, την περεταίρω εντατικοποίηση των ρυθμών φοίτησης. Όσο δε αφορά τον τρόπο λήψης των αποφάσεων, των αφορουσών τις εν λόγω ρυθμίσεις, αυτός χαρακτηρίστηκε από τη συνήθη αυθαιρεσία, με την οποία και οι προηγούμενες, συνεχείς ανακατατάξεις –που συνέβαλαν στην εμπέδωση ενός κλίματος αβεβαιότητας, αποσκοπούσας, θα έλεγε κανείς, στην καλλιέργεια της προσαρμοστικότητας μας, της αναγκαίας για την ανταπόκριση στα δεδομένα της διακρινόμενης από την επισφάλεια αγοράς εργασίας– επεβλήθησαν. Τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο έχει η αυτού μεγαλειότης, ο πρόεδρος, του οποίου οι, ούτως ή άλλως διευρυμένες, εξουσίες ενισχύονται συν τοις άλλοις από το εργασιακό καθεστώς του συμβασιούχου, στο οποίο το διδακτικό προσωπικό υπάγεται. Γεγονός που ως συνέπεια έχει, για λόγους ευνόητους, να δυσχεραίνεται η από πλευράς των διδασκόντων έκφραση, έστω, τυχών αντιρρήσεων.

Πολύ περισσότερο, για τις εκτεταμένες τροποποιήσεις δεν ζητήθηκε η γνώμη των άμεσα ενδιαφερόμενων, εκείνων… προς χάριν των οποίων όλα γίνονται, δηλαδή όλων εμάς, των φοιτητών και φοιτητριών του τμήματος. Ιδού, λοιπόν, το παράδοξο! Οι φοιτητές αντιμετωπίζονται ως ενήλικες όταν πρόκειται για τους εξουθενωτικούς ρυθμούς φοίτησης, στους οποίους καλούνται να ανταπεξέλθουν, αλλά δεν τους αναγνωρίζεται η ικανότητα να αποφασίζουν τι είναι καλό γι’ αυτούς, να επιλέξει τι χρειάζεται ο καθένας ξεχωριστά, βάσει των ιδιαίτερων ενδιαφερόντων και προβληματισμών του, να μάθει – θα αλλοίωνε, θα «έβλαπτε» κάτι τέτοιο τον χαρακτήρα του «προϊόντος» της σχολής. Δεν κρίνονται, φερειπέιν, τα προϊόντα –έ… οι φοιτητές θέλαμε να πούμε– αρκετά ώριμοι εάν πρόκειται να αντιπαραταχθούν με τη λογική του «λίγο απ’ όλα», της πολλαπλής εξειδίκευσης που κυριαρχεί στη σχολή· να αντιτάξουν, επί παραδείγματι, στην επιβεβλημένη παρακολούθηση πληθώρας αντικειμένων που ως απόρροια έχει την εκ των πραγμάτων πλημμελή ενασχόληση με το καθένα από αυτά, την επικέντρωση σε εκείνα που τους ενδιαφέρουν περισσότερο, ούτως ώστε να τους δοθεί η ευκαιρία μιας όντως επισταμένης μελέτης, όπως και της καλλιέργειας των κλίσεων τους· όταν αξιώνουν να διαθέτουν το χρόνο τους, όπως αυτοί κρίνουν, αρνούμενοι να αποδεχθούν τα όσα ορίζονται από το πρόγραμμα σπουδών ως αποκλειστικό αντικείμενο ενασχόλησης τους.

Καθίσταται, επομένως, πρόδηλο ότι ο ρόλος που μας επιφυλάσσεται δεν είναι άλλος από αυτόν του παθητικού αποδέκτη. Οφείλουμε να απορροφήσουμε τον εκπεμπόμενο κατά τη διάρκεια της παράδοσης όγκο των πληροφοριών, των οποίων γινόμαστε αποδέκτες, δίχως να μας παρέχεται ο χρόνος της στοιχειώδους επεξεργασίας τους, προκειμένου να εξετασθούμε εν συνεχεία, για να διαπιστωθεί ο βαθμός της αφομοίωσης τους, σε μια διαδικασία η οποία θυμίζει εργαστηριακό έλεγχο των ιδιοτήτων αδρανών υλικών. Αυτό είναι το καθήκον μας και όχι η κριτική αποτίμηση των όσων διδασκόμαστε. Ο διάλογος σπανίζει και αυτό με σημαντική ευθύνη των ίδιων των φοιτητών, που ως μόνο ελαφρυντικό φέρουν το ότι είναι γαλουχημένοι με την αντίληψη, σύμφωνα με την οποία το τι είναι καλό, το τι πρέπει να μάθουν, είναι άλλοι αρμόδιοι να το ορίσουν. Πρόκειται για τους ίδιους εκείνους που διαχειρίζονται το εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο άλλωστε επιφορτίζεται με το να φέρει εις πέρας το καθήκον της εμφύσησης της προαναφερθείσας αντίληψης· να μυήσει στη λογική της εναπόθεσης της μοίρας μας ση γραφειοκρατία. Ύστερα οι σεβάσμιοι ακαδημαϊκοί άρχοντες κατακεραυνώνουν τους φοιτητές για το χαμηλό τους επίπεδο ως «ακαδημαϊκοί πολίτες» – μομφή η οποία συνεχώς εναλλάσσεται με την ασύστολη κολακεία, για να συνθέσουν μαζί έναν λόγο που, όχι τυχαία, μοιάζει να απευθύνεται σε νήπια. Και αναρωτιέται εύλογα κανείς αν είναι όντως ο φαρισαϊσμός τους τόσο απροκάλυπτος ή αν στ’ αλήθεια είναι τόσο αφελείς, αν αδυνατούν να συνυπολογίσουν την ευθύνη που οι ίδιοι φέρουν για όσα καταγγέλλουν.

Με λίγα λόγια, χωρίς το διάλογο το πανεπιστήμιο δεν είναι τέτοιο, αλλά παιδικός σταθμός, όπου μόνο βαβίσματα θα αντηχούν. Δεν ενθαρρυνόμαστε να μιλάμε. Τουναντίον, έχουμε διδαχθεί στην έως τώρα εκπαιδευτική μας πορεία να αδιαφορούμε για ότι λέγεται και να προσποιούμαστε πεισματικά το αντίθετο – κάτι που όλοι καμώνονται πως δεν αντιλαμβάνονται. Να κάνουμε ερωτήσεις, όχι επειδή μας ενδιαφέρουν τα όσα λέγονται στο μάθημα, αλλά αναμένοντας την επιβράβευση για την πρόθυμη συμμετοχή μας. Και αν διαισθανόμαστε ότι κάτι δεν πάει καλά, έχουμε διδαχθεί να περιοριζόμαστε σε συζητήσεις στους διαδρόμους στην καλύτερη περίπτωση, ξορκίζοντας την κακιά μας μοίρα, οικτίροντας τους εαυτούς μας. Το να μοιραστούμε ανοιχτά τον προβληματισμό μας, προσβλέποντας σε μια συλλογική αντιμετώπιση των δυσχερειών, αποκλείεται ως επιλογή. Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι που δεν έχουν κανέναν προβληματισμό, καθότι υπήρξαν εξαιρετικοί μαθητές και φρόντισαν να προσαρμοστούν. Όλες οι απορίες τους λύθηκαν… Είναι και οι άλλοι που κάτι τους φταίει, αλλά δεν ξέρουν τι. Η έκδηλη μελαγχολία των τελευταίων στην περίπτωση της σχολής μας –όπου το μόνο που φαίνεται να επιβιώνει από το παρελθόν εν μέσω του καταιγισμού της ψηφιοποίησης και των «νέων τεχνολογιών» είναι τα στερεότυπα– αποδίδεται στην «ιδιοσυγκρασία του καλλιτέχνη». Αυτοί θα μιλήσουν μέσα από το έργο τους…

Ετούτη η δεξιότητα, η αποκτηθείσα κατόπιν τόσων κόπων, η ικανότητα να καταπνίγουμε όποια σκέψη, προτού καταφέρει να αρθρωθεί σε λόγο, μέλει να αποδειχθεί η πλέον πολύτιμη, όταν η ώρα της επιτέλεσης του έργου επιτέλους φτάσει· όταν οι μεγάλες προσδοκίες θα απέχουν μιαν ανάσα μόλις από την εκπλήρωση τους! Ανάμεσα στο πλήθος των προσόντων που θα μας έχουν εμφυτευθεί, έως ότου αποφοιτήσωμεν, συνιστά εκείνο, δίχως το οποίο διαθέτουμε ελάχιστες, μηδαμινές πιθανότητες να βρούμε αγοραστή στην αγορά εργασίας – αυτήν την αγορά η οποία απαρτίζεται από μουγγούς, βρισκόμενη σε αντιδιαστολή με την άλλη, την αγορά των ιδεών, την οποία έχει υποκαταστήσει. Όταν θα κληθούμε να υπηρετήσουμε τον τομέα της διαφήμισης ή κάποιαν άλλην από τις πολυπληθείς διακλαδώσεις της μαζικής κουλτούρας που, εκδιπλωνόμενες όπως αυτές ενός παρασιτικού φυτού, απομυζούν συστηματικά τον ξενιστή από κάθε ρανίδα ενέργειας. Τότε όπου θα κληθούμε να ανταποκριθούμε σε μια διαδικασία, η οποία αποτελεί το αντίστοιχο του να φέρει κανείς εις πέρας μια εργασία σε ένα μάθημα, παρόλο που δεν τον ενδιαφέρει, απλά και μόνο επειδή του ανετέθη. Και συντρίβει η διαδικασία αυτή κάθε αυταπάτη, προδίδοντας πως η «αποδοτικότητα», η αποτελεσματικότητα προκρίνεται εις βάρος –και τι ειρωνεία! Όλα αυτά σε μια σχολή «τεχνών»– της δημιουργικότητας. Γιατί η δημιουργικότητα δεν συνάδει με την παραγωγικότητα και τα προϊόντα της βιομηχανίας της κουλτούρας, την οποία προοριζόμεθα να επανδρώσουμε.

Όταν τύχεις της μεγίστης τιμής να διοριστείς διεκπεραιωτής, υπάρχουν τρεις τρόποι να επιβιώσεις α. προσαρμόζεσαι και δεν σε νοιάζει η δεν καταλαβαίνεις β. καταφεύγεις στον κυνισμό που λαμβάνει διαστάσεις επιδημίας γ. παίρνεις αντικαταθλιπτικά. Υπάρχει και μια τέταρτη διέξοδος. Να πάψουμε να είμαστε διεκπεραιωτές, αγωνιζόμενοι για να αλλάξει η κοινωνία η βασιζόμενη σε αυτή τη διαίρεση ανάμεσα σε αυτούς που λαμβάνουν τις αποφάσεις και σε αυτούς που εκτελούν τις εντολές. Ποιος είπε ότι οι αλλεπάλληλες αλλαγές στο πρόγραμμα σπουδών δεν υπακούουν σε καμία λογική; Είναι η λογική, οι αξίες αυτής της κοινωνίας της διαιρεμένης σε αυτούς που σκέπτονται και σε αυτούς που εκτελούν το σημείο εκκίνησης τους. Από αυτές υπαγορεύεται η αντιμετώπιση μας ως ανήκοντες σε ένα στάδιο ενδιάμεσο του ενήλικα και του νηπίου. Το ότι αξιολογούμαστε για τις επιδώσεις μας, τη συνέπεια μας στην τήρηση κανόνων και διαδικασιών, στη διαμόρφωση των οποίων δεν μας επιτρέπεται να έχουμε λόγο.

Έχουμε, λοιπόν, εμπεδώσει το μάθημα μας. Τώρα πια τα αναρίθμητα κελεύσματα των οποίων έχουμε υπάρξει αποδέκτες και τα οποία κυμάνθηκαν –ανάλογα με την «κοσμιότητα» του δασκάλου– από το «παρακαλώ, μη μιλάτε», ως το «σκάστε!», μοιάζουν να συνθέτουν μια ευρύτερη εικόνα. Δεν μιλάμε και πολύ περισσότερο δεν είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε κάτι για όλα τα προαναφερθέντα, παρότι η δυσαρέσκεια για τις «μεταρρυθμίσεις» είναι διάχυτη και αφορά το μεγαλύτερο μέρος των φοιτητών, αν κρίνει κανείς από τους ψίθυρους που ανταλλάσσονται δεξιά κι αριστερά. Δεν θα ήταν δύσκολο αυτή η κοινότητα, που μετά βίας αριθμεί 300 μέλη, να διαβουλευθεί, να διαπιστώσει ποια είναι η θέληση της και να φροντίσει να την επιβάλει. Όμως η γενική συνέλευση έχει απαξιωθεί και οι μηχανορραφίες και δημαγωγίες των παρατάξεων έχουν συμβάλλει σε αυτό τα μέγιστα. Αναντίρρητα είναι απεχθείς οι συνδικαλιστικές γραφειοκρατίες. Συνιστούν, όσο και αν ενίοτε φαινομενικά αντιπαρατίθενται μαζί του, τα γνήσια τέκνα του εκπαιδευτικού συστήματος. Όμως, για το ότι νέμονται ό, τι έχει απομείνει από το δημόσιο χώρο, λυμαίνονται τη γενική συνέλευση που θα μπορούσε υπό άλλες συνθήκες να αποτελέσει χώρο δημοκρατικού διαλόγου επί ίσοις όροις και από κοινού λήψης αποφάσεων, η ευθύνη βαραίνει εμάς που αφήνουμε σε αυτούς τους νεοσσούς τη γραφειοκρατίας το πεδίο ελεύθερο, όπως και στις «μεγάλες» γραφειοκρατίες που είναι η μήτρα απ΄ όπου ξεπήδησαν. Μπορούμε να δώσουμε ένα τέλος. Προτείνουμε να συγκαλέσουμε γενική συνέλευση, στην οποία η μαζική συμμετοχή είναι αναγκαία, να συναποφασίσουμε τα αιτήματα μας, να τα διατυπώσουμε, να τα υποβάλλουμε προς έγκριση και, εφόσον δεν γίνουν αποδεκτά, να επιβάλλουμε την εξουσία της δημοκρατικής γενική συνέλευσης, της δίχως εκπροσώπους που να μην είναι διαρκώς υπόλογοι σε αυτήν, όντας ανά πάσα στιγμή ανακλητοί, διαμέσου κινητοποιήσεων –η μορφή των οποίων θα αποφασιστεί τότε– ως της μόνης εξουσίας στο πανεπιστήμιο.

Καλούμε σε γενική συνέλευση την Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου στις 15:00

Φοιτητές/τριες του ΤΗΧΕΙ, μέλη και φίλοι/ες της Πρωτοβουλίας Αυτόνομων Κέρκυρας

Ταινία καταστροφής ή Τα ζόμπι προσμένουν την ημέρα της κρίσεως

2008-11-14T19:35:00.002+02:00

Δεν θα πρωτοτυπούσαμε, λέγοντας πως τα ελληνικά ηλεκτρονικά –και όχι μόνο– ΜΜΕ ομφαλοσκοπούν. Σε πλείστες όσες περιπτώσεις έχει στηλιτευθεί η αδιαφορία την οποία τα εγχώρια media επιδεικνύουν για τα τεκταινόμενα στη «διεθνή σκηνή», κριτική που ενίοτε ασκείται από τους ίδιους τους θαμώνες των φιλόξενων τηλεοπτικών συχνοτήτων. Οπότε, τις φορές εκείνες όπου οι διεθνείς εξελίξεις καταλαμβάνουν την τιμητική θέση του πρώτου θέματος στα δελτία ειδήσεων, προσλαμβάνουν ταυτοχρόνως τη χροιά ενός ακραίου καιρικού φαινομένου, ενός καταστροφικού τυφώνα που, εκκινούμενος άγνωστο από πού, εισβάλει στην –τηλεοπτική– επικράτεια μας, απειλώντας να διαταράξει βιαίως την τόσο οικεία μονοτονία της, τη διακρινόμενη από την περιοδικότητα της εναλλαγής των συνταρακτικών αποκαλύψεων τη συγκρινόμενη μονάχα με τη διαδοχή των εποχών του χρόνου – αν και αυτή η τελευταία έχει πλέον με τη σειρά της, πέραν πάσης αμφιβολίας, διασαλευθεί. Και βέβαια η «θεομηνία», εκτός από ανησυχητική και αναπόφευκτη, είναι, επίσης, ανεξήγητη. Όταν δε μιλάμε για τη «χρηματοπιστωτική κρίση», τα πράγματα καθίστανται έτι περεταίρω δυσνόητα. Οι «ειδικοί αναλυτές» μπορούν να καμώνονται πως εξηγούν για τα στεγαστικά δάνεια, τα «golden boys», τα «τοξικά ομόλογα», μετερχόμενοι όλους τους ανόητους νεολογισμούς της ημέρας, όσο η σύγχυση, που με τον τρόπο αυτό ενισχύεται, εντείνει ταυτοχρόνως την αίσθηση ότι επίκειται ο όλεθρος, στοιχείο αναπόσπαστο κάθε ταινίας καταστροφής. Όμως κάπου το σενάριο κάνει κοιλιά, ξεφουσκώνει, το σασπένς χάνεται και μαζί με αυτό η προσοχή του τηλεθεατή.

Έτσι είναι. Ακόμη και ενώπιον της επαπειλούμενης «κατάρρευσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος», της «μετάδοσης της κρίσης στην πραγματική οικονομία» κανείς μπορεί να αποβλέπει στο κέρδος. Τα ΜΜΕ εξακολουθούν να έχουν ως μέλημα τους τους δείκτες τηλεθέασης, την κερδοσκοπία, τη στιγμή που αυτή η τελευταία ευθύνεται για την καταστροφή, τον κίνδυνο της οποίας, υποτίθεται, επισείουν. Άλλωστε οι συνεχείς καταστροφές μπορούν να αποβούν επωφελείς, είναι μάλιστα αναγκαίες για την «πρόοδο», καθώς διακηρύττει το δόγμα του ακραιφνούς οικονομικού φιλελευθερισμού. Επομένως, δεν αποτελεί έκπληξη το ότι η λειτουργία της οικονομίας δεν γίνεται κατανοητή από τους πολίτες, όταν η οικονομία έχει ουσιαστικά αυτονομηθεί, έχει τεθεί στο επίκεντρο της κοινωνικής ζωής, καταλήγοντας να ορίζει κάθε άλλη πτυχή της. Στο σημείο αυτό έγκειται η ιστορική καινοτομία της καπιταλιστικής θέσμισης, καθότι για πρώτη φορά έχουμε μια κοινωνία, στην οποία η οικονομική σφαίρα δεν επιδέχεται ελέγχου, δεν καθορίζεται από οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα, αλλά αντιθέτως έχει πλήρως αποχαλινωθεί. Εντός αυτού του πλαισίου είναι που οφείλει να θεωρηθεί η «οικονομική κρίση», η οποία, όπως θα επιχειρήσουμε να καταδείξουμε στη συνέχεια, δεν είναι «οικονομική», ενώ διατηρούμε τις αμφιβολίες μας, για λόγους που επίσης εν συνεχεία θα αποσαφηνιστούν, για το κατά πόσο συνιστά «κρίση».

Θεωρούμε, λοιπόν, πως τα φαινόμενα των τελευταίων μηνών αποτελούν απόρροια της προαναφερθείσας αυτονόμησης της οικονομίας, της παντοκρατορίας των οικονομικών κριτηρίων. Είναι η μοίρα μιας κοινωνίας προσανατολισμένης στη «διαρκή ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων» –ανάπτυξη που δεν υπόκειται σε κανενός είδους περιορισμό, ούτε υπακούει στην εξυπηρέτηση κάποιου σκοπού καθιστάμενη η ίδια αυτοσκοπός– και η οποία κοινωνία για να λειτουργήσει οφείλει, όπως κάθε άλλη, να δημιουργήσει τον τύπο ατόμου που εξυπηρετεί την προσδοκώμενη διαιώνιση της. Η «ανάπτυξη» δεν μπορεί να επιτευχθεί δίχως την προώθηση του ανταγωνισμού και του ατομικισμού. Ο ανθρωπολογικός τύπος που ο καπιταλισμός προάγει είναι, κοντολογίς, αυτός του ανθρώπου-ιδιώτη, ο οποίος κόπτεται αποκλειστικά για το δικό του συμφέρον. Δεν χρειάζεται πολύ μυαλό για να καταλάβει κανείς ότι καμιά κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργήσει, όταν τα μέλη της έχουν ως αποκλειστικό μέλημα τους την αποκόμιση οικονομικού οφέλους. Όταν διακρίνονται από τον κυνισμό, τον ατομικισμό, το ναρκισσισμό, από την αδιαφορία για τις συνέπειες των ενεργειών τους, της οποίας ενδεικτική είναι η μακαριότητα, με την οποία αντιμετωπίζεται η διαρκώς εντεινόμενη περιβαλλοντική κρίση, συνέπεια με τη σειρά της, της ανευθυνότητας που οι άνθρωποι επιδεικνύουν.

Αν ο καπιταλισμός επιβίωσε ως τώρα δεν το οφείλει σε αυτόν το τύπο ατόμου που «παράγει». Το χρωστά σε τύπους ατόμων που «κληρονόμησε» από προγενέστερες κοινωνικο-ιστορικές θεσμίσεις, στων οποίων, όμως, τη διάβρωση συστηματικά επιδίδεται. Στον δικαστή που πιστεύει στην απόδοση δικαιοσύνης, στον εκπαιδευτικό που διαθέτει την αίσθηση του καθήκοντος απέναντι στην κοινωνία, στον ευσυνείδητο δημόσιο υπάλληλο που θέλει να κρατάει τους τύπους, στον εργάτη που, παρά την εκμετάλλευση την οποία υφίσταται, επιδιώκει από φιλότιμο να κάνει σωστά τη δουλειά του. Σήμερα είναι αυξημένες οι πιθανότητες ένας εκπαιδευτικός, φερ’ ειπείν, να μην κόπτεται να μεταδώσει οποιαδήποτε θετική αξία στους μαθητές του, ενδιαφερόμενος μονάχα για τα μισθολογικά του, τα ιδιαίτερα του κλπ. Και σε αυτήν του την αντιμετώπιση ενθαρρύνεται επιπροσθέτως από την επίγνωση του γεγονότος ότι οι μαθητές του θα είναι κατά πάσα πιθανότητα γαλουχημένοι με μια λογική του τύπου, «άντε να τελειώνουμε, να πάρουμε το πτυχίο μας, να κάνουμε καριέρα, να έχουμε αυτοκίνητο και σπίτι με πισίνα», αφού ο καταναλωτισμός αποθεώνεται, όντας ο περισπασμός για τα υπαρξιακά ερωτήματα, στα οποία είναι αδύνατο να δοθεί η όποια απάντηση από μια κοινωνία που νοσεί από την απουσία νοήματος, ως επακόλουθο της καταστρεπτικής επίδρασης του οικονομισμού. Γίνεται επομένως προφανές πως το ζήτημα εδώ δεν είναι να κρίνουμε τις αξίες που οι προαναφερθέντες τύποι ατόμων πρεσβεύουν. Να πούμε, δηλαδή, αν η δικαιοσύνη που ο ευσυνείδητος δικαστής απένεμε υπήρξε όντως τέτοια. Το ουσιώδες εν προκειμένω είναι να διαπιστώσουμε ότι όλες οι αξίες που άλλοτε συνείχαν τις κοινωνίες –συμπεριλαμβανομένων ακόμη και όσων ενέπνεαν τους πιστούς της καπιταλιστικής θρησκείας και πλέον επίσης καταρρέουν, παραγκωνιζόμενες από τον καιροσκοπισμό και την κερδοσκοπία [1]– έχουν πλέον εκλείψει ή τείνουν να εκλείψουν, υποκαθιστάμενες από τη μία και μόνη «αξία» της εποχής μας. Την αξία του χρήματος.

Καθίσταται πρόδηλο ότι η διαβρωτική δράση του καπιταλισμού, καταστρέφοντας κάθε έννοια που τα άτομα θα μπορούσαν να επενδύσουν με νόημα, εκδηλώνεται σε βάρος του κοινωνικού ιστού καθεαυτού, πλήττοντας τον ανεπανόρθωτα, έχοντας ως αποτέλεσμα την αποσάθρωση του. Η ανάπτυξη και ο ανταγωνισμός δεν είναι δυνατό να συνυπάρξουν με την αλληλεγγύη και την κοινότητα. Ήταν εν μέσω ενός περιβάλλοντος, το οποίο διεπόταν από τα εν λόγω χαρακτηριστικά που κατέστη δυνατή και η ανάδυση του κλασσικού επαναστατικού εργατικού κινήματος. Αρεσκόμαστε να σημειώνουμε ότι το εργατικό κίνημα επανειλημμένα «έσωσε» τον καπιταλισμό άθελα του, αναγκάζοντας τον σε υποχωρήσεις, κατακτώντας ελευθερίες και δικαιώματα, ανακόπτοντας τον παραλογισμό του. Χαρακτηριστικά, εφόσον ο καπιταλισμός δεν είχε συναντήσει τη σθεναρή αντίσταση των εργαζομένων στην επιδίωξη του –με την οποία απέβλεπε στη μεγιστοποίηση του κέρδους– για διατήρηση του εξουθενωτικού ωραρίου, των εξίσου εξοντωτικών ρυθμών και το εξευτελιστικών αμοιβών, τότε θα πνιγόταν μέσα σε έναν ωκεανό από το πλεόνασμα των αδιάθετων προϊόντων της εργασίας αυτής, αφού η απόλυτη ένδεια των εργαζομένων δεν θα τους επέτρεπε να τα καταναλώσουν. Δεν υπάρχει τίποτα που να μας κάνει να πιστεύουμε ότι ο καπιταλισμός θα «παραχωρούσε ούτως ή άλλως» τα εν λόγω «προνόμια». Τουναντίον, κάθε αντίστοιχος ισχυρισμός είναι αστείος, αβάσιμος, μιας και δεν λαμβάνει υπόψη την «ορθολογικότητα» του καπιταλισμού, τις ασυναρτησίες όπως αυτές περί αυτορρύθμισης των αγορών κλπ. Εδώ και μια 35ετία περίπου –με αφετηρία, δηλαδή, οποία ειρωνεία, αλήθεια, την εποχή της μεσουράνησης των ταινιών καταστροφής που λέγαμε στην αρχή–, δεδομένης της ραγδαίας υπαναχώρησης των κοινωνικών κινημάτων, ο καπιταλισμός παίζει χωρίς αντίπαλο. Και έτσι η βλακεία επιδίδεται σε όργια…

Πως όμως οδηγηθήκαμε στην απάθεια, τη χαύνωση που μοιάζει να κυριαρχεί; Χάρη, βέβαια, σε αυτή τη βλακεία της καπιταλιστικής θέσμισης που κατά τα λοιπά αυτοπροβάλλεται ως «ορθολογική». Όπως φάνηκε και από την προηγούμενη αναφορά στο εργατικό κίνημα, ο καπιταλισμός έχει ανάγκη τη δημιουργικότητα των ανθρώπων. Δεν το γνωρίζει, όμως, και γι’ αυτό την καταστέλλει, έχοντας, ούτως ή άλλως, ως στόχο την «ορθολογική» κυριάρχηση επάνω στους ανθρώπους, όπως και σε βάρος της φύσης. Επιδιώκει να περιορίσει τη συμμετοχή τους σε ασφυκτικά πλαίσια. Αποζητά, επομένως, τη συμμετοχή τους στην παραγωγή, αλλά τους προορίζει για τη θέση του διεκπεραιωτή, του εκτελεστή εντολών, προερχόμενων από τη διοίκηση. Οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να έχουν λόγο πάνω στη διαδικασία της παραγωγής, να αποφασίζουν οι ίδιοι για το τι παράγουν, με ποιόν τρόπο, ποιο σκοπό εξυπηρετεί το προϊόν της εργασίας τους. Αντίστοιχα, στο πεδίο της πολιτικής οι άνθρωποι οφείλουν να περιοριστούν στο ρόλο του ψηφοφόρου, να αναθέτουν σε επαγγελματίες αντιπροσώπους τη διαχείριση των υποθέσεων τους.

Σε αυτήν την τάση του καπιταλισμού να επιβάλλει τον έλεγχό επάνω τους, σε αυτήν την από μέρους του επιζητούμενη «πραγμοποίηση» που από τη στιγμή που θα επιτυγχανόταν, θα σήμαινε αυτομάτως την κατάρρευση της κοινωνίας, οι άνθρωποι αντιστάθηκαν διαχρονικά, διεκδικώντας να έχουν λόγο για κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής. Η επιδίωξη τους αυτή εκφράστηκε ρητά διαμέσου των κοινωνικών κινημάτων που σημάδεψαν τη Δύση από το Διαφωτισμό και ύστερα. Πρόκειται για την έκφραση της μίας εκ των δύο αντινομικών πτυχών της διφυούς δυτικής παράδοσης, για το χειραφετισιακό πρόταγμα που συνυπάρχει με το κυριαρχικό σκέλος της σε μια σχέση διαρκούς αντιπαράθεσης, αλλά και αλληλοδιαπλοκής, εκατέρωθεν «μπολιάσματος». Καθώς η τάση του καπιταλισμού να «αξιοποιήσει» τη συμμετοχή των ανθρώπων κατ’ αποκλειστικότητα στους τομείς που κρίνεται σκόπιμο οδηγεί στην κατακρεούργηση της φαντασίας τους, η εξύψωση της παραγωγικότητας φέρει ως επακόλουθο την καταβαράθρωση της δημιουργικής τους δύναμης, η κυριαρχική πτυχή του δυτικού φαντασιακού λαμβάνει την πρωτοκαθεδρία, απειλόντας να επικρατήσει ολοκληρωτικά.

Αψηφώντας το βάθος αυτής της ανθρωπολογικής κρίσης, δεν είναι λίγοι όσοι εν μέσω αυτής επιμένουν να επικεντρώνονται στα επιφαινόμενα, στην οικονομία και σπεύδουν, βάσει αυτής τους της θεώρησης, ως προφήτες που διαβάζουν την κίνηση των νεφών να προδικάσουν την τροπή που τα πράγματα πρόκειται να λάβουν. Είτε προεξοφλούν την κατάρρευση του καπιταλισμού, επιχαίροντας γι’ αυτήν, είτε αναμένουν το ξέσπασμα εξεγέρσεων που «αναπόφευκτα» συνοδεύουν μια οικονομική κρίση, είτε ανακαλύπτουν συνομωσίες, είτε διαβεβαιώνουν πως ο καπιταλισμός «θα ανταπεξέλθει στις προκλήσεις, όπως πάντα έκανε», απορροφώντας τους «κραδασμούς» και επανακάμπτοντας δριμύτερος, όλοι έχουν ένα κοινό σημείο. Ανίκανοι να αποδράσουν από την παραδοσιακή λογική και οντολογία, αυτήν της καθοριστικότητας, αρνούνται τον χρόνο, την ιστορία ως πεδίο ανάδυσης της ριζικής ετερότητας, πεδίο δημιουργίας κοινωνικής, δημιουργίας μορφών ολοκληρωτικά νέων. Γι’ αυτούς οι ίδιες αιτίες έχουν πάντα τα αυτά αποτελέσματα. Ή τα πάντα «εξηγούνται», βάσει μιας απλής λογικής επαγωγής. Ή γίνονται προκειμένου να εξυπηρετηθεί ένας προκαθορισμένος σκοπός. Όμως η ιστορία δεν εκτυλίσσεται σύμφωνα με κάποιο σχέδιο, υπακούοντας στην «πανουργία του λόγου» και το κάθε ιστορικό γεγονός που λογίζεται σήμερα απλά ως «λογική συνέπεια» μιας α ενέργειας φαντάζει ως τέτοια, απλά και μόνον επειδή έχει ήδη συμβεί. Επειδή θεωρείται εκ των υστέρων υπό το πρίσμα των κρατουσών αντιλήψεων, ως εξέλιξη που υπήρξε αναπόδραστη. Αλλά οι πράξεις των ιστορικών υποκειμένων, ακόμα και όταν αυτά επιδιώκουν να επιτύχουν ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα, δεν έχουν απαραιτήτως την επιθυμητή κατάληξη, όπως καταδεικνύεται και από το παράδειγμα της αθέλητης «διάσωσης» του καπιταλισμού από το εργατικό κίνημα –το εργατικό κίνημα που αποσκοπούσε, ας μην το ξεχνάμε, στην ανατροπή του καπιταλισμού–, το οποίο προηγούμενα παραθέσαμε. Ή όπως υποδηλώνει το παράδειγμα ενός αυτοκράτορα μιας παραπαίουσας αυτοκρατορίας, ο οποίος, πασχίζοντας να επιτύχει τη διάσωση της, επιτείνει την έλευση της κατάρρευση της.

Σήμερα δίνεται η εντύπωση ότι οι άνθρωποι μετά από γενεές διαπνεόμενες από υπεραπλουστευτικές, μονοδιάστατες, «ορθολογικές» προσεγγίσεις του κοινωνικού και του ιστορικού έχουν τόσο εθιστεί σε αυτές, ώστε γίνονται οι ίδιοι, όντως, μονοδιάστατοι, κάτι που, εφόσον ισχύει, είναι ικανό να προξενήσει μόνο τη βαθιά ανησυχία για το τι πρόκειται να επακολουθήσει. Εμείς δεν φιλοδοξούμε να επιδοθούμε σε προφητείες – εικάζουμε δε ότι η «δημοφιλία» που αυτές σημειώνουν στις μέρες μας θα μπορούσε να ιδωθεί ως υπεραναπλήρωση, απόπειρα αντιστάθμισης της παροιμιώδους αδιαφορίας που οι κοινωνίες επιδεικνύουν για το μέλλον, του γεγονότος ότι φαίνεται οι άνθρωποι να βιώνουν ένα διαρκές παρόν, συνθήκη η οποία ερμηνεύει την απαράμιλλη ανευθυνότητα τους που προηγούμενα θίξαμε. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι παραιτούμεθα της εργασίας που ως στόχο έχει να διερευνήσει την πιθανή έκβαση των γεγονότων, αλλά ότι έχουμε συνείδηση των ορίων μιας τέτοιας απόπειρας. Του γεγονότος ότι αυτό που μέλει να επακολουθήσει εξαρτάται από εμάς – όχι εμάς την Πρωτοβουλία Αυτόνομων Κέρκυρας, εμάς την κοινωνία. Με άλλα λόγια, η όποια απόπειρα διαύγασης των τεκταινομένων δεν αποσκοπεί στο να μαντέψουμε τι θα γίνει, άλλα στο να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε μέσα σε αυτήν τη συγκυρία.

Έτσι, λοιπόν, ξεκινάμε διαπιστώνοντας πως δεν μπορούμε να μιλάμε για κρίση. Δεν το επιτρέπει αυτό η διττή σημασία του όρου που υποδηλώνει την εκτύλιξη μιας διαδικασίας φθοράς, παρακμής, στην οποία όμως κυοφορείται κάτι. Η κρισιμότητα έγκειται στο διακύβευμα που αφορά στην ανάδυση μιας άλλης κατάστασης. Έχει, επομένως, η κρίση επίσης την έννοια της απόφασης που ακολουθεί μια σύγκρουση. Χωρίς αυτήν η όποια «κρίση» δεν είναι τέτοια, όντας, αντίθετα, ένα ακόμη επεισόδιο, παροξυσμικό έστω, σε μια, ούτως ή άλλως λαμβάνουσα χώρα, διαδικασία παρακμής. Και μπορεί η σήψη κάλλιστα να συνεχιστεί ανεξάρτητα από τις παρεμβάσεις των ηγετών, του Γκόρντον Μπράουν ή του Νικολά Σαρκοζύ – ο οποίος μέχρι χθες ασχολούταν με την Κάρλα Μπρούνι και το image making. Αψηφώντας την εκλογή του Μπάρακ Ομπάμα και την επιχειρούμενη αναζωογόνηση του «αμερικάνικου ονείρου», την προσπάθεια διάδοσης μιας «αισιοδοξίας που θα τονώσει τις αγορές». Η επανάκαμψη της πίστης σε μεσσίες –με τα όσα προδίδει για τις κοινωνίες που την ενστερνίζονται– είναι κάθε άλλο παρά ενθαρρυντική, ενώ σίγουρα μια κινητοποίηση η οποία θα φτάνει μέχρι την κάλπη δεν είναι ικανή να επιφέρει καμία ουσιαστική αλλαγή. Πόσω μάλλον όταν αφορά η παρακμή, όπως προσπαθήσαμε να δίξουμε, όχι την οικονομία, αλλά τον ανθρώπινο πολιτισμό στο σύνολό του.

Φαίνεται, λοιπόν, πως υφίσταται εδώ μια ομαδική παράκρουση – και βιώνεται, ίσως, με μια κάποια ανακούφιση, καθότι πρόκειται για μια από τις εξαιρετικά σπάνιες στους καιρούς μας περιπτώσεις, όπου οτιδήποτε βιώνεται συλλογικά. Η αφειδής κινδυνολογία μοιάζει να μην απέχει ιδιαίτερα από την ευχή, την προσμονή μιας καταστροφής που θα θέσει στον παραλογισμό, στην ανομία ένα τέλος. Θα επέλθει ως λύτρωση, ως κάθαρση, ως τιμωρία της ύβρεως, του ξεπεράσματος κάθε ορίου[2]. Όμως, είπαμε, εδώ δεν μιλάμε για τραγωδία. Ορισμένοι μπορεί να αναζητούν τις ρίζες του αγγλοσαξονικού μοντέλου αφήγησης στον Αριστοτέλη, αλλά αγνοούν το σημαίνοντα ρόλο που η πρόσληψη διαδραματίζει και δη, το μεγάλο ταλέντο του καπιταλισμού να εκφυλίζει, να ευτελίζει ότι πιάνει στ χέρια του – ήδη του πλέξαμε το σχετικό εγκώμιο. Επομένως, όσο και αν οι φιγούρες στην ταινία καταστροφής είναι μοιραίες, καθώς ανήμπορες συμπαρασύρονται από τον κόσμο τους, τον οποίο βλέπουν να καταρρέει γύρω τους εν μέσω μιας προσχηματικής πλοκής που φαντάζει ως φάρσα, δεν παύουν να είναι απλοί κομπάρσοι. Extras. Εφόσον αρκούμεθα στο ρόλο του κομπάρσου, η μοίρα του αναλώσιμου μας καλύπτει, τότε δεν έχουμε –όπως αλλού έχουμε γράψει– παρά να περιμένουμε τον υπερήρωα να μας σώσει. Ή έναν μεσσία.

Η παρακμή όμως δεν πρόκειται να αναχαιτιστεί από «φωτισμένους ηγέτες», όπως αυτούς που φέρονται στο παρελθόν να αντιμετώπισαν με επιτυχία κρίσεις που, επειδή υπήρξαν όντως τέτοιες, τους παρείχαν τη δυνατότητα να υποχωρήσουν, υιοθετώντας ιδέες από το στρατόπεδο του αντιπάλου, επειδή τότε υπήρχαν αντίπαλοι –διαδικασία που ασφαλώς δεν υπονοούμε πως εκτυλίχθηκε «συνειδητά», κατόπιν υπολογισμού, το υπογραμμίζουμε προς αποφυγήν τυχών παρεξηγήσεων, άλλωστε, ήδη αποπειραθήκαμε να σκιαγραφήσουμε την πολυπλοκότητα του κοινωνικό-ιστορικού πεδίου. Αν ο καπιταλισμός προχώρησε έως τώρα μέσα από την καταστροφή και αν αυτοκαταστρέφεται ο ίδιος, συμπαρασύροντας στην καταστροφή την κοινωνία, το ζητούμενο είναι μια άλλου τύπου καταστροφή. Η καταστροφή των υπαρχόντων θεσμών της κοινωνίας από την ίδια την κοινωνία που οφείλει να επανακάμψει στο προσκήνιο. Τη θεσμίζουσα κοινωνία, την κοινωνία που αυτοαλλοιώνεται. Μια καταστροφή η οποία εξ ορισμού συνεπάγεται, συμβαδίζει με τη δημιουργία. Τη δημιουργία νέων θεσμών, την ανάδυση νέων μορφών κοινωνικής ζωής. Και σε αυτό το σκέλος έγκειται η δυσκολία, αφού οι υπάρχοντες θεσμοί είναι ούτως ή άλλως ετοιμόρροποι. Προσδοκούμε και εργαζόμαστε για ένα ξέσπασμα που δεν μπορεί να προβλεφθεί, όπως η παρισινή κομμούνα, ο Μάης του ΄68 δεν προβλέφθηκαν. Από πού θα προκύψει; Εκ του μηδενός. Απροσδόκητα, όπως απροσδόκητες υπήρξαν πάντα οι εναλλαγές της κοινωνίας από την αποχαύνωση στη δράση. Κάποια στιγμή μια νέα γενιά ανθρώπων θα απηυδήσει. Αν αυτό δεν γίνει, τότε δεν θα γίνει τίποτα. Η παρακολούθηση ταινιών καταστροφής, πάντως, δεν αρέσει σε όλους… ελπίζουμε σε μια κρίση.

[1] Για μια αναλυτικότερη προσέγγιση της εν λόγω διαδικασίας και της αποτύπωσης της στην τρέχουσα «κρίση», ανατρέξατε εδώ σε πρόσφατη ανάλυση της πολιτικής ομάδας «Αυτονομία ή Βαρβαρότητα».

[2] Για μια περεταίρω ανάπτυξη του εν λόγω σκεπτικού παραπέμπουμε στο προσωπικό κείμενο ενός εκ των μελών τη ομάδας, με τίτλο «Οι άνθρωποι της βροχής».

Η καύση των νεκρών

2008-10-19T22:45:00.007+03:00

Στις μέρες μας ενώπιον μιας πολιτικής ομάδας τίθεται αναπόφευκτα το εξής ερώτημα: σε ποιους απευθυνόμαστε εν μέσω της παρούσης συγκυρίας, όπου καθίσταται πρόδηλη η αδιαφορία των περισσοτέρων για τα κοινά και η αποκλειστική τους μέριμνα για τις ιδιωτικές τους υποθέσεις; Με τι είδους ζητήματα καταπιανόμαστε, όταν η δημόσια σφαίρα διαρκώς συρρικνώνεται προς όφελος της, διαμορφούμενης από τα Μέσα, «επικαιρότητας», βάσει της οποίας ορίζονται τα ζητήματα που «απασχολούν τον κόσμο»; Εμείς συνηθίζουμε είτε να λαμβάνουμε ως αφορμή γεγονότα από την επικαιρότητα, επιχειρώντας να εξετάσουμε πτυχές τους που παραμένουν ανέγγιχτες από αυτήν την τελευταία, ως αφετηρία για να χαρτογραφήσουμε ένα ευρύτερο, πολυσύνθετο τοπίο, είτε επιλέγουμε να αγνοούμε την «ειδησεογραφία των ημερών» εντελώς. Και αυτό επειδή βρίσκουμε πως η κοινωνία παραμένει αμέτοχη στη δημιουργία των εν λόγω «ειδήσεων», αδράνεια που αφορά τόσο καθ’ εαυτή την κοινωνική κίνηση, το σε πιο βαθμό αυτή υφίσταται και σε ποιάν ένταση καταγράφεται από τα «ειδησεογραφικά δελτία», τα φύλλα των εφημερίδων, όσο και τη «διήγηση» των γεγονότων. Γεγονότα που σε εποχές αλλοτινές, διακρινόμενες από την «ελλιπή πληροφόρηση» θα διαδίδονταν από στόμα σε στόμα –όταν κάτι τέτοιο ήταν ακόμη εφικτό, τότε όπου ήταν δεδομένη η ύπαρξη της κοινότητας, αναγκαίας προϋπόθεσης για την εκτύλιξη μιας τέτοιας διαδικασίας και όπου τα μάτια δεν είχαν ακόμη ρόλο ηγεμονικό–, προκειμένου να «αλλοιωθούν» στην πορεία οι ακριβείς τους διαστάσεις, να προσλάβουν εκείνες του θρύλου, οι πρωταγωνιστές τους να μυθοποιηθούν. Μια τέτοια διαδικασία προϋποθέτει τη δημιουργικότητα. Ακόμη και η δημιουργία φημών απαιτεί μια κάποια εμπλοκή με τα πρόσωπα και γεγονότα, στα οποία αυτές αναφέρονται. Μια τέτοια εμπλοκή, συναισθηματική και «φαντασιακή», σήμερα δεν είναι δυνατό να υπάρξει. Σήμερα που οι φήμες διαχέονται από τους ρολίστες των τηλεοπτικών παραθύρων και τα δημοσιεύματα των παραπολιτικών στηλών.

Σήμερα η «αλλοίωση» των γεγονότων είναι άλλης τάξεως, άλλης ποιότητας. Δεν σκοπεύουμε να ισχυριστούμε ότι οφείλεται στις μεθοδεύσεις όσων κινούν τα νήματα των μηντιακών κολοσσών. Κάτι τέτοιο θα ήταν υποτίμηση της πολυπλοκότητας του ζητήματος. Αλλά θα συνιστούσε και υπερτίμηση του ρόλου εκείνων που, επιβεβαιώνοντας την προαναφερθείσα περιπλοκότητα του ζητήματος που θίγουμε, βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα στα ίδια αυτά νήματα που φιλοδοξούν να κινήσουν. Όμως ο μόνος τρόπος, τελικά, με τον οποίο τα θέτουν σε κίνηση, ακόμα και αν τρέφουν την αυταπάτη ότι δύνανται να διατηρήσουν τον απόλυτο έλεγχο των πραγμάτων, να υπαγορεύσουν το ρυθμό της κοινωνικής κίνησης, δεν είναι παρά διαμέσου των σπασμωδικών και συνάμα μάταιων δικών τους κινήσεων, καθώς ταλαντεύονται στον ιστό της αράχνης, η οποία άλλωστε δεν μπορεί να αντισταθεί σε ένα γεύμα μετά τη συνουσία. Γεύμα που ως κύριο πιάτο, ως γνωστόν, έχει το «σύζυγο», τον έχοντα μόλις ολοκληρώσει τα γονιμοποιητικά του καθήκοντα. Έτσι υπενθυμίζουμε για τους ξεχασιάρηδες πως η διαπαιδαγώγηση από πλευράς του θεάματος δεν εξαιρεί κανέναν –στην προκειμένη περίπτωση η παιδεία είναι δωρεάν για όλους– πόσω μάλλον εκείνους που το υπηρετούν από θέσεις καίριες, «νευραλγικές», θέσεις - κλειδιά, όντως, που ανοίγουν τις κερκόπορτες του ολέθρου – συγχωρέστε μας, φίλτατοι αναγνώστες για το πομπώδες ύφος, αλλά κι εμείς είμαστε τέκνα της κοινωνίας του θεάματος…

Το ξεκλείδωμα της «έβδομης σφραγίδας», λοιπόν, συνίσταται, όχι στα ψεματάκια που εσκεμμένα διαδίδονται από τα δελτία ειδήσεων προς εξυπηρέτηση των συμφερόντων της κυρίαρχης τάξης, αλλά στην κατάλυση της χρονικότητας, την εισαγωγή της αίσθησης ότι τα προβαλλόμενα επί της οθόνης διεξάγονται σε ένα παράλληλο αχρονικό σύμπαν. Χαρακτηριστικά, εάν σας συμβεί η τρομερή ατυχία για όποιο λόγο να μην κατορθώσετε να παρακολουθήσετε δελτία ειδήσεων για 2 ή 3 μέρες, όταν επανέλθετε η συνδρομή σας θα έχει λήξει, θα έχετε πλέον απολέσει την επαφή σας με τον κόσμο. Αν για παράδειγμα μεταξύ 2 και 5 Οκτωβρίου δεν είχατε ανοίξει την τηλεόραση σας θα ψαχνόσασταν ύστερα να μάθετε ποιος είναι ο κος Δαϊλάκης. Ποιός είναι αυτός, ρωτάτε; Ε… ωχ! Δεν πολυθυμόμαστε τώρα… Τέλος πάντων. Αυτό ήταν ένα απλό, ίσως όχι εξαιρετικά επιτυχές παράδειγμα, μέσω του οποίου επιχειρούμε να καταδείξουμε τις επιπτώσεις της τάχιστης εναλλαγής των ειδήσεων με χρονικό ορίζοντα ολίγων ημερών. Όταν το σώμα της κοινωνίας παρακολουθεί, βρισκόμενο εν υπνώσει σχεδόν, ειδήσεις που αφειδώς, με ασύλληπτη αμετροέπεια διαφημίζονται ως συνταρακτικές, πρωτοφανείς, πρόσωπα και πράγματα ξάφνου αναφαίνονται στο προσκήνιο μόνο για να εξαφανιστούν εξίσου έξαφνα και κανείς να μη μιλά πλέον γι΄ αυτά, τότε έχει μεταμορφωθεί στο «σώμα των τηλεθεατών». Η στοιχειώδης διάκριση ανάμεσα σε αυτό που είναι σημαντικό και σε αυτό που είναι ασήμαντο έχει καταπέσει, όταν διαφορετικά πρόσωπα, διαφορετικά γεγονότα έρχονται στη θέση των προηγούμενων, για να ισοπεδωθούν όλα μαζί εν μέσω της ασημαντότητας. Ο συνακόλουθος κατακερματισμός της μνήμης θα φορεθεί πολύ αυτή τη σαιζόν του θρυμματισμού της κοινωνίας. Οι ενότητες με τα ρεπορτάζ μόδας στα δελτία ειδήσεων το υποδηλώνουν.

Ενδεικτικό της ιλαροτραγικής αυτής κατάστασης, της διακρινόμενης από τη συλλογική απώλεια μνήμης, που δεν ενθυμούμεθα καλώς, αλλά νομίζουμε πως παραπάνω περιγράψαμε, είναι το διασκεδαστικό παράδειγμα των «χρονικών» που προβάλλονται κατά τη ροή –στο νου έρχεται η διάρροια– των δελτίων ειδήσεων, των αφορούντων «πολύκροτες» υποθέσεις. Υποθέσεις οι οποίες, παρότι είναι τέτοιες –δηλαδή πολύκροτες–, χρήζουν υπενθύμισης προς το κοινό. Τα συγκεκριμένα «χρονικά» έχουν τη χροιά των τρέιλερς που προβάλλονται προ της ενάρξεως κάθε επεισοδίου των καθημερινών σαπουνόπερων, υπενθυμίζοντας μας τι συνέβη στο προηγούμενο. Κάλλιστα δε θα μπορούσαν να υιοθετηθούν από τα δελτία ειδήσεων και εκείνα τα άλλα που στο τέλος κάθε επεισοδίου διαλαλούν τα όσα συνταρακτικά μέλει να επακολουθήσουν, ευελπιστώντας να διατηρήσουν αμείωτη την αγωνία των τηλεθεατών. Και στην προκειμένη περίπτωση, άλλωστε, η συνέχεια εγγυημένα θα είναι εξίσου προβλέψιμη, αφού ο ευτελισμός των θεμάτων και ο καταιγιστικός ρυθμός εναλλαγής τους διασφαλίζουν παραδόξως (;) ένα πράγμα: ότι η εντύπωση εκείνη που θα αναδυθεί εν τέλει θα είναι πως η στασιμότητα επικρατεί.

Το μήνυμα είναι, πάντως, εύληπτο: «δεν χρειάζεται να κουράζεσθε. Ό, τι χρειάζεται να θυμάστε, εμείς θα σας το θυμίζουμε». Λοιπόν, όπως θα είναι γνωστό, ιδίως σε όσους τυχαίνει να έχουν στο περιβάλλον τους δύστυχους γέροντες που υποφέρουν από Αλτσχάιμερ –και όπως άλλωστε πρέπει να είναι ευνόητο– η απώλεια τη μνήμης συνεπάγεται την απώλεια της εαυτότητας, της αυτοσυνειδησίας. Το ίδιο συμβαίνει και στο επίπεδο της κοινωνίας. Εμείς ποτέ δεν είπαμε, τουναντίον, ότι δεν ζούμε σε έναν κόσμο γερασμένο. Ερμηνεύεται έτσι η ανοχή που επιφυλάσσεται απέναντι στον εμπαιγμό, το χλευασμό, τον εξευτελισμό που συχνά οι ειδήσεις επιφυλάσσουν στην κοινωνία. Αυτά φαντάζουν να απευθύνονται σε κάποιον άλλο. Η κοινωνία δεν αναγνωρίζει πλέον το είδωλο της. Tο διαστρεβλωμένο της είδωλο που προβάλλεται στον παραμορφωτικό καθρέπτη του θεάματος, για το οποίο άλλοτε θα λέγαμε πως ασκούσε μια απαράμιλλη γοητεία στην κοινωνία, η οποία το κοίταζε, άλλοτε βαυκαλιζόμενη, άλλες φορές τρομάζοντας. Τα παιδιά αρχίζουν να αναγνωρίζουν το είδωλο τους περί την ηλικία των 3 ετών. Ποιος είπε ότι ο –διάχυτος στην κοινωνία μας– παλιμπαιδισμός δεν συνάδει με τη γήρανση;

Όμως πως κανείς να συνδεθεί, να εμπλακεί συναισθηματικά, όπως είπαμε, να αναγνωρίσει τον εαυτό του σε όλο αυτό; Να ταυτιστεί με τις καρικατούρες των σήριαλ; Τους ανεπαρκώς δομημένους χαρακτήρες τους οποίους οι ανάγκες των χορηγών μορφοποιούν, όπως το πενάκι του γελοιογράφου τα έργα του, όπου μεμονωμένα χαρακτηριστικά ενός προσώπου υπερτονίζονται; Προξενεί τρόμο η ιδέα ότι ορισμένοι άνθρωποι πιθανόν να ταυτίζονται με τους εν λόγω χαρακτήρες, σύνδεση που όμως υφίσταται ως ένα βαθμό, αρκεί κανείς για να το διαπιστώσει να αναλογιστεί τα σλόγκανς, τα «catchphrases» που από τον κόσμο των σήριαλ περνούν στον πραγματικό, καθιστώντας τα μεταξύ τους όρια πλέον δυσδιάκριτα, επαναλαμβανόμενα μονότονα σε διαλόγους πραγματικών ανθρώπων που πασχίζουν να γίνουν καρικατούρες. Όπως αυτές που η επικαιρότητα προσπαθεί να τους κάνει με ή παρά τη θέληση τους, σε γνώση τους ή όχι. Τα παραδείγματα από τη σχετική «τυπολογία» των δελτίων ειδήσεων πάμπολλα. Ο συνταξιούχος που του ήρθε υπέρογκος λογαριασμός της ΔΕΗ, η «τραγική μάνα», η «γενιά των 700 ευρώ». Όλοι αυτοί είναι για την επικαιρότητα αυτό και μόνον αυτό που ο ρόλος τους ορίζει. Και τίποτε άλλο. Αυτά τα σημερινά παιδιά οφείλουν να αρκεστούν σε ετούτα τα παραμύθια. Κατά τι υποδεέστερα από του αλλοτινούς μύθους χάρη στους οποίους οι κοινωνίες συγκροτούσαν ένα «εμείς», μια ταυτότητα, την οποία οι σημερινές στερούνται. Τη συνοχή διαδέχεται η αποσάθρωση και οι σημερινοί «μύθοι» –που δεν είναι τέτοιοι, αλλά απλά ψεύδη– συμβάλλουν σε αυτό τα μέγιστα.

Σε μια κοινωνία όπου κάνει σημαία της την «αντικειμενική πληροφόρηση», αποδίδει στον εαυτό της ως ιδιότητες κενούς νεολογισμούς όπως «κοινωνία της πληροφορίας», έχουν τα ψεύδη διευρυμένες δυνατότητες για τη διάδοση τους και, όχι, αυτό δεν συνιστά οξύμωρο, δεν αποτελεί αντίφαση. Αυτή η κοινωνία μπορεί να κοιτάει αφ’ υψηλού, με αλαζονεία τις προγενέστερες που μετέδιδαν με «πρωτόγονα» μέσα τις πληροφορίες, αντιλαμβανόμενη μια διαδικασία συχνά δημιουργική, αυτή του «εμπλουτισμού» των απλών πληροφοριών ως φθορά και «υπανάπτυξη». Πολλές από τις κοινωνίες αυτές μπορεί να μην είχαν επίγνωση της ιστορικότητας τους – συναίσθηση του γεγονότος ότι αυτοαλλοιώνονταν, αυτομετασχηματίζονταν, ακόμη και στις περιπτώσεις εκείνες όπου επεδίωκαν το αντίθετο. Πάντοτε όμως είχαν μύθους. Σήμερα τείνουμε να μην έχουμε τίποτα από τα δύο. Οι «πρωτόγονοι» μετέδιδαν τα μηνύματα με σήματα καπνού. Οι σημερινές κοινωνίες, από την άλλη, μην έχοντας τίποτα άξιο λόγου να μεταδώσουν, εγείρουν ερωτηματικά αναφορικά με τη φύση και τη «φορά» του δικού τους αυτομετασχηματισμού, φαντάζοντας απλά να εκπέμπουν ένα απεγνωσμένο σήμα κινδύνου, να πέφτουν οι ίδιες στην πυρά, εξαϋλωνόμενες στο παραπέτασμα καπνού της «κοινής γνώμης».

Το μνήμα της μνήμης

2008-09-14T20:39:00.003+03:00

Ανακοίνωση για την υπόθεση του μνημείου της Ιταλικής μεραρχίας Aqui

Την περασμένη Δευτέρα 8 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε στον «κήπο του λαού», η τελετή των αποκαλυπτηρίων του μνημείου ελληνοϊταλικής φιλίας εις μνήμην των πεσόντων της ιταλικής στρατιωτικής μεραρχίας Aqui, η οποία έδρευε στην Κέρκυρα κατά το ΄Β παγκόσμιο πόλεμο. Η τοποθέτηση του μνημείου προξένησε αντιδράσεις, προερχόμενες από τον «πολιτικό κόσμο» του νησιού, ο… οποίος κόσμος επέλεξε στην πλειοψηφία του να μην παραστεί στην εκδήλωση, ενώ στο προηγηθέν διάστημα, προεξαρχόντων όλων ανεξαιρέτως των τοπικών βουλευτών, είχε επιδοθεί σε έναν άτυπο συναγωνισμό μεγαλόστομων δηλώσεων, οι οποίες λάμβαναν συχνά χαρακτήρα παραληρηματικό.

Ιδού ένα μικρό, αλλά χαρακτηριστικό απάνθισμα των προαναφερθεισών δηλώσεων: δεν θα μπορούσαμε ασφαλώς παρά να ξεκινήσουμε με το βουλευτή του ΚΚΕ κ. Μπάμπη Χαραλάμπους, ο οποίος ως γνωστών λόγω ιδεολογίας επιδεικνύει ιδιαίτερο ζήλο στα ζητήματα «πατριωτισμού». Διακρίθηκε επομένως και στην προκειμένη περίπτωση χάρη στην πανθομολογούμενη εφευρετικότητα που τον διέπει και την παραστατικότητα του λόγου του. Σε ένα ουρολαγνικό ντελίριο απεφάνθη πως αυτοί που στήνουν το μνημείο «προσκυνάνε τον κατακτητή» για να τους καταλογίσει εν συνεχεία ότι «φιλάνε κατουρημένες ποδιές». Έπεται ο κυβερνητικός βουλευτής κ. Νίκος Δένδιας, δια στόματος του οποίου μάθαμε πως όσοι συνηγορούν στην τοποθέτηση του μνημείου είναι απερίσκεπτοι που «ξύνουν πληγές του παρελθόντος». Τις ξύνουν ασφαλώς τις πληγές εκείνοι και όχι αυτός, μιας και είναι κατά πως φαίνεται επιβεβλημένη η εν λόγω αντιμετώπιση από μέρους του. Όχι, δεν έχει αυτός περιθώρια επιλογής. Δεν μπορεί παρά να κατακεραυνώσει με τη σειρά του τους κατακτητές. Μας καθησύχασε, λοιπόν, διαβεβαιώνοντας μας πως παρενέβη στον υπουργό εθνικής άμυνας Μειμαράκη, προκειμένου να μην παραστεί στην εκδήλωση αντιπροσωπεία των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων. Πήραν τα στρατιωτάκια τους και πήγαν να παίξουν αλλού. Τέλος το χάλκινο μετάλλιο επάξια κερδίζει ο κ. Χρυσόστομός Μπούκας, γραμματέας της νομαρχιακής επιτροπής του ΠΑΣΟΚ, ο οποίος συνέτεινε επί της ουσίας με τον ισχυρισμό του προαναφερθέντος πολιτικού ανδρός περί «ξυπνήματος παλαιών παθών», επισείοντας τον κίνδυνο της βεβήλωσης του μνημείου από κάποιο «θερμοκέφαλο». Πολύ σωστός, λογικότατος συλλογισμός! Επειδή μπορεί να βρεθούν ένας ή πέντε φασίστες δεν θα πρέπει να στηθεί το μνημείο. Μας εκπλήσσει η προθυμία των πολιτευτών μας να υποταχθούν στην τρομοκρατία μιας τόσο μικρής μειοψηφίας, ειδικά όταν σε πλείστες όσες περιπτώσεις διατρανώνουν τη βούληση τους να αντιταχθούν στις «οργανωμένες μειοψηφίες».

Η «πολιτική ζωή» του τόπου είναι γεμάτη αξιοπερίεργα και όλο μας αφήνει με την απορία. Διερωτώμεθα αφελώς για παράδειγμα: γιατί δεν έχουν όλοι αυτοί διαμαρτυρηθεί και για κανένα άλλο μνημείο ανάμεσα στα τόσα που κακώς «κοσμούν» τις πλατείες της πόλης; Για παράδειγμα να ζητήσουν να αφαιρεθεί η προτομή του Ιάκωβου Πολυλά από την πλατεία δημαρχείου, όπου δεσπόζει. Αυτή κι αν ξύνει πληγές. Πρόκειται για τον άνθρωπό που πρωτοστάτησε στο διωγμό του Εβραϊκού στοιχείου της πόλης μας το 1891, παροτρύνοντας με την πύρινη αρθρογραφία του στον τύπο της εποχής το όχλο να προβεί σε βιαιοπραγίες και λεηλασίες εναντίον της εβραϊκής κοινότητας. Οι προτροπές του ρατσιστή αντισημίτη έπιασαν τόπο. Τα χρόνια που ακολούθησαν το πογκρόμ, 3.000 από τους συνολικά πέντε χιλιάδες Εβραίους της πόλεως – το 1/5 του συνολικού πληθυσμού της – αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τον τόπο τους. Αλλά αυτοί δεν ήταν ελληνορθόδοξοι…

Το καθεστώς του Μεταξά δεν ήταν και πολύ καλύτερο από το ιταλικό καθεστώς. Δεν σημαίνει όμως ότι όλοι οι κάτοικοι αυτής της χώρας ήταν υποστηρικτές του. Με την ανοχή ή και παρότρυνση των τοπικών αρχών πολλοί κερκυραίοι λεηλάτησαν τα σπίτια των εβραίων, όταν οι τελευταίοι οδηγήθηκαν από τα στρατεύματα του Χίτλερ στα στρατόπεδα συγκέντρωσης – αυτές τις πτυχές του «κερκυραϊκού πολιτισμού» όλοι τις «ξεχνουν», παρεμπιπτόντως. Δεν σημαίνει πως όλοι οι Κερκυραίοι ήταν καθάρματα. Λοιπόν δεν ήταν όλοι οι Ιταλοί την εποχή του Μουσολίνι φασίστες. Βρέθηκαν εδώ στην πλειονότητα τους παρά τη θέληση τους, απλοί φαντάροι και ορισμένοι εξ αυτών δεν γύρισαν ποτέ. Η απόδοση συλλογικής ευθύνης υπήρξε ίδιον των ολοκληρωτικών καθεστώτων, το υπενθυμίζουμε για τους όψιμους μα ένθερμους «αντιφασίστες». Όσο για μας έχουμε αυτό το βίτσιο: βρίσκουμε πως οι ζωή ενός Ιταλού δεν αξίζει λιγότερο από αυτήν ενός Έλληνα. Είναι τόσο θλιβερό να πολεμά κανείς για τα «πάτρια εδάφη» – και να γίνεται τροφή για τα εδάφη αυτά που λιπαίνονται με αίμα.

Ο Άγις Στίνας (Σπύρος Πρίφτης) περιγράφει στις «Αναμνήσεις» του περιστατικά κατά τα οποία Ιταλοί και Γερμανοί στρατιώτες παραδόθηκαν οικειοθελώς στις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, ανεμίζοντας λευκές σημαίες, ενίοτε τραγουδώντας τη Διεθνή, κάποιες φορές εκφράζοντας την πρόθεση να πολεμήσουν στις τάξεις του. Η συνήθης τύχη τους; Αφέθηκαν να πεθάνουν από την πείνα και τις αρρώστιες, εκτελέστηκαν, πυροβολήθηκαν πισώπλατα για να τους πάρουν στη συνέχεια τα άρβυλα. Ιδού το «μεγαλείο» της τιμημένης εθνικής αντίστασης, του σωβινισμού. Ποιος Κερκυραίος σήμερα θυμάται τον συντοπίτη μας Στίνα; Τον επαναστατικό ντεφαιτισμό, το Διεθνισμό, την παγκόσμια προλεταριακή επανάσταση; Κανείς ή ελάχιστοι, αφού, βλέπετε, ο Στίνας με τους συναγωνιστές του έγραφαν προκηρύξεις στα γερμανικά, όπου καλούσαν του φαντάρους να συναδελφωθούν με το πλήθος, δεν έβαψαν τα χέρια τους με αίμα. Και η εθνική ιστορία το απαιτεί το αίμα, γιατί με αυτό γράφεται.

Το γελοίο, το οξύμωρο στην όλη υπόθεση, λοιπόν, έγκειται, –για λόγους που εκτενέστερα, για όποιον ενδιαφέρεται, αναλύονται στο παλαιότερο κείμενο μας «η λήθη ενίοτε γίνεται μνημειώδης»– στο ότι μιλάμε για μνημεία. Υπό αυτό το πρίσμα η παράταιρη δήλωση του δημάρχου – αν και ενδέχεται να πρόκειται για ένα από τα συνήθη σαρδάμ του κου Μικάλεφ, ο οποίος δεν φημίζεται για τη ρητορική του δεινότητα – επαληθεύεται. Να η βαρυσήμαντη δήλωση που απομόνωσαν τα Μέσα: «το μνημείο συμβάλλει στη λήθη μιας περιόδου καταστροφικής για την πόλη και το λαό μας». Επαληθεύεται είπαμε και στο νου έρχεται η πλατωνική σημασιοδότηση της αλήθειας. Α-λήθεια, μη-λήθη. Όντως λοιπόν. Επικρατεί η λήθη. Κάτι είχαμε καταλάβει… Όσα περισσότερα τα μνημεία που στήνει μια κοινωνία με συλλογική αμνησία, τόσο πυκνότερο υφαίνεται το πέπλο της λήθης. Μνημεία ταφικά. Επιτύμβιες πλάκες εις ανάμνησιν της μνήμης… Έτσι αποτελεί τραγέλαφο το να επικαλούνται οι πολιτευτές την «ιστορική μνήμη», εξυπηρετώντας μικροπολιτικές σκοπιμότητες, είτε πρόκειται για την άσκηση των πάσης φύσεως «αντιπολιτευτικών τους καθηκόντων», είτε για την απόπειρα να συσπειρώσουν τον σκληρό πυρήνα του κομματικού τους ακροατηρίου που είναι σε κάθε περίπτωση ιδιαίτερα ευσυγκίνητος, όταν πρόκειται για «εθνικά ζητήματα» – βλέπετε όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα είναι «πατριωτικά», δηλαδή εθνικιστικά. Αλλά δεν μπορεί να γίνεται λόγος για ιστορική μνήμη, όταν στο όλο πακέτο συμπεριλαμβάνονται δράκοι και λοιποί μπαμπούλες. Μιλάμε στην περίπτωση αυτή για παραμύθια. Ευχόμαστε λοιπόν στα μαγεμένα βασιλόπουλα και τις βασιλοπούλες – τους πολιτικούς άνδρες και γυναίκες του τόπου μας – να λυθούν τα μάγια γρήγορα και από βάτραχοι να γίνουν όλοι πρίγκιπες και πριγκίπισσες. Και έτσι θα απαλλαχθούν και από το άγχος της κάλπης…

Το απογυμνωμένο γεύμα

2008-09-08T20:50:00.003+03:00

*Τροφή για σκέψη*

Το φαγητό υπήρξε για όλες τις κοινωνίες μια ιεροτελεστία. Η ποικιλία των όσων έχουν κριθεί κατάλληλα προς βρώσιν στο πέρασμα των αιώνων, ή των όσων σήμερα τρώγονται στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, υποδηλώνει πως η τροφή, μακράν του να είναι απλά και μόνο μια ανάγκη βιολογική, συνιστά μιαν ανάγκη κοινωνικά θεσμισμένη, που, όπως με όλες τις κοινωνικές ανάγκες συμβαίνει, προϋποτίθεται να υποστεί μια πολιτισμική επεξεργασία, μια φαντασιακή επένδυση, προκειμένου να καταστεί τέτοια. Σε αυτό συνηγορεί πληθώρα παραδειγμάτων από τον τοτεμισμό, τις «πρωτόγονες» φυλές που πιστεύουν πως έλκουν την καταγωγή τους από ένα ιερό ζώο, το οποίο απαγορεύεται να σκοτώσουν με μόνη εξαίρεση μια φορά το χρόνο, οπότε και το τρώνε, όπως επιτάσσει το αυστηρό τελετουργικό, ως το οικογενειακό τραπέζι, την επίκληση του θεού από τον οποίο ζητείται να ευλογήσει τη βρώση και την πόση. Το νέκταρ και η αμβροσία. Οι σπονδές, οι τελετουργικές θυσίες. Οι διονυσιακές γιορτές με την έκσταση που τις συνόδευε. Η επιταγή η απαράβατη για έναν ορθόδοξο Εβραίο να μην μοιράζεται το γεύμα του με έναν αλλόθρησκο. Το χοιρινό κρέας για τους Εβραίους πάλι ή τους Μουσουλμάνους. Οι ιερές αγελάδες των Ινδών. Η απέχθεια που προξενεί στον δυτικό το διαιτολόγιο των Κινέζων. Όλα καταμαρτυρούν πως ποτέ οι άνθρωποι δεν έτρωγαν, αποσκοπώντας μονάχα στο να γεμίσουν το στομάχι τους.

Όσα προαναφέρθηκαν αντιμετωπίζονται από την υφιστάμενη κοινωνική θέσμιση ως κατασκευάσματα της «παιδικής ηλικίας της ανθρωπότητας», ως δεισιδαιμονίες. Και ο χλευασμός που τους επιφυλάσσεται προδίδει την αλαζονεία, η οποία διέπει μιαν εποχή που –εφόσον θα έπρεπε να υιοθετήσουμε την προσέγγιση περί «περιόδων ανάπτυξης» της ανθρωπότητας, αντίστοιχων με τα ηλικιακά στάδια από τα οποία διέρχεται ένας άνθρωπος– μοιάζει να πρεσβεύει τη γεροντική ηλικία της ανθρωπότητας, να έπεται της απευθείας μετάβασης σε αυτήν με ένα άλμα και μόνο. Αρτηριοσκληρωτική όντας, αδυνατεί να συλλάβει πως η δική της δεισιδαιμονία έχει πολύ πιο δυσμενείς –ολέθριες θα έλεγε κανείς– συνέπειες. Πρόκειται βέβαια για την «ορθολογικότητα» του καπιταλισμού. Μια ψευδο-ορθολογικότητα, μια ορθολογικότητα εργαλειακή που αφορά στην επιλογή των μέσων, των οποίων οφείλει κανείς να μετέλθει για την επίτευξη ενός σκοπού. Όμως αυτός ο (αυτό)σκοπός, η οικονομική αύξηση, διαφεύγει οποιουδήποτε ορθολογικού ή άλλου ελέγχου. Και ως συνέπεια όλων αυτών ο άνθρωπος ταυτίζεται με μια μηχανή, επιφορτισμένη με το καθήκον να φέρει εις πέρας την δίχως τέλος –δίχως πέρας, δίχως σκοπό– ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Για ποιόν όμως αυτή η ανάπτυξη; Και γιατί; Έχουμε ενώπιον μας μια κατάσταση, η οποία προσομοιάζει στη βουλιμία. Τη διατροφική διαταραχή που συνίσταται στο να τρώει κανείς με λαιμαργία, να καταβροχθίζει χωρίς σταματημό μόνο και μόνο για να ξεράσει εν συνεχεία.

Επομένως, υπό αυτό το πρίσμα, βάσει των προαναφερθέντων φαντάζει λιγότερο παράδοξο, παρέχεται μια κάποια εξήγηση στο γιατί κυκλοφόρησε προσφάτως στην αγορά λάδι φυτικό σε πρόσμιξη με ορυκτέλαιο, μιας και, προφανώς, με την κατανάλωση του θα επιτυγχάνεται η πλέον εύρυθμη λειτουργία της μηχανής, της οποίας τα γρανάζια έχουν, όπως είναι ευνόητο, ανάγκη από τακτικό λάδωμα. Αυτό επιτάσσει η αποδοτικότητα. Όπως επιτάσσει ταχύτητα. Φρενήρεις ρυθμούς εν μέσω των οποίων πασχίζεται να χωρέσει και η πρόσληψη τροφής, της απαραίτητης καύσιμης ύλης. Τροφές εμπλουτισμένες με όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά. Βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Γιαούρτια - πολέμιοι της δυσκοιλιότητας για ικανοποιημένους, παραγωγικούς εργαζόμενους. Παιδικά γιαούρτια και φρουτόκρεμες με «ειδικά μελετημένη σύνθεση», ούτως ώστε να εξοικειωνόμαστε παιδιόθεν με τα νέα διατροφικά ήθη. Με τη δίαιτα του αστροναύτη η οποία εκτός του ότι απαρτίζεται από τροφή που προσλαμβάνεται σε σκόνη, προοριζόμενη για μια κοινωνία κονιορτοποιημένη –μια κοινωνία σε σκόνη– είναι συμβεβλημένη με τις κανιβαλικές διατροφικές συνήθειες του καπιταλισμού – εντάξει, δεν κυριολεκτούμε, αναφερόμαστε στις γνωστές θυμοσοφίες του τύπου «το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό» κλπ, κλπ. Οφείλει κανείς όμως να αναγνωρίσει την αδηφαγία του καπιταλισμού. Την ακόρεστη πείνα του για κυριάρχηση επάνω στη φύση και τον άνθρωπο.

Αυτή η λειτουργιστική προσέγγιση που προηγούμενα περιγράφηκε έχει ως παρεπόμενο τη φτώχεια. Δεν πρόκειται για φτώχεια υλική. Όπως έχουμε πει αλλού –και όπως καταμαρτυρείται από το φαινόμενο της αυξανόμενης παχυσαρκίας που μαστίζει τις τάξεις της εργατικής τάξης– το πρόβλημα των σημερινών δυτικών κοινωνιών δεν είναι η απαθλίωση του προλεταριάτου. Ο καπιταλισμός καλύπτει τις ανάγκες στη «εφεύρεση» των οποίων βασίζεται, εξαρτάται δηλαδή από το φαντασιακό –οι ανάγκες της εκάστοτε κοινωνίας, όπως ήδη είπαμε, τίθενται από την ίδια–, το επισημαίνουμε για όσους ακόμη αρνούνται να αντικρύσουν τα συντρίμμια της «ορθολογικότητας» του. Είναι όμως αυτό ένα φαντασιακό αποστεωμένο, δίχως δική του υπόσταση. Μιλάμε, λοιπόν, για μια ένδεια φαντασιακή, η οποία διέπει μια κοινωνία πάσχουσα από μια ψύχωση που την ωθεί να ανακαλύψει την «πραγματική» φύση των πραγμάτων. Την «πραγματική» τους λειτουργία, πέρα από τα «επιφαινόμενα», από το «εποικοδόμημα». Και έχει πλέον φτάσει στο σημείο να αποκαλύψει τα οστά της «πραγματικότητας». Ξεχνώντας δε ότι η κάθε κοινωνία δημιουργεί εν πολλοίς τη δική της πραγματικότητα, η δική μας είναι ιδιαιτέρως απορροφημένη σε ετούτη τη δραστηριότητα, η οποία στο νου φέρνει τα μεγάλα πνεύματα της Αναγέννησης, το Λεονάρντο Ντα Βίντσι που προμηθευόταν λαθραία πτώματα καταδίκων, προκειμένου να προβεί σε νεκροτομή, ούτως ώστε να μελετήσει την ανθρώπινη ανατομία. Ενάντια στο σκοταδισμό της εκκλησίας ο Ορθός Λόγος όφειλε να θριαμβεύσει. Μόνον που σήμερα η ψευδοορθολογικότητα, έχοντας η ίδια εδραιωθεί ως θρησκεία των καιρών μας, διεξάγει τη δική της ιατροδικαστική εξέταση επάνω στο πτώμα, στο άμοιρο κουφάρι της κοινωνίας… Τα σαπροβόρα έχουν τρομερή όρεξη…

Ήταν κάποτε καλοκαιρινά μεσημέρια ή απογεύματα ή βράδια εν μέσω της ραστώνης, υπό τη συνοδεία των γεύσεων φρούτων εποχής. Καρπούζια, πεπόνια, ροδάκινα –ξέρουμε, άραγε, σήμερα ποια είναι τα φρούτα εποχής;– και ύστερα, καθώς το θέρος πλησίαζε στο τέλος του, τα σταφύλια, τα πρώτα σύκα που προανήγγελλαν την έλευση του Φθινοπώρου. Όπως αυτές τις μέρες. Μόνο που τις μέρες αυτές αν επιχειρήσει κανείς αδαής να αναβιώσει τέτοιες στιγμές, περασμένες ανεπιστρεπτί, θα μείνει με μια πικρή γεύση στο στόμα. Δεν θα ‘ναι από τα φρούτα. Αυτά πλέον δεν έχουν γεύση. Θα είναι η απογοήτευση εκείνη που θα έχει δοκιμάσει. Περσυνά ξινά σταφύλια… Οι γεύσεις των παιδικών μας χρόνων. Εξορισμένα αυτά τα τελευταία, πλάι στην «παιδική ηλικία της ανθρωπότητας». Όσοι είναι σήμερα παιδιά, στο μέλλον θα ανακαλούν ως τέτοιες γεύσεις τα χάμπουργκερς και τα τυρογαριδάκια – καημένα παιδιά! Φαίνεται πως πια στις φλέβες του σύγχρονου ανθρώπου κυλάει νερό – δύσμοιρα κουνούπια! Όπως αυτό που έχουν μέσα τους πια τα ροδάκινα. Δαγκώνεις και χύνεται στο πάτωμα. Κι όμως είναι οι άνθρωποι του καιρού μας, θα έλεγε κανείς, συναισθηματικά, ψυχικά αποξηραμένοι.

Ο Φρόυντ, μιας και μιλάμε για ψυχή, περιέγραψε τη libido, παραλληλίζοντας τη με το αίσθημα της πείνας. Η libido formandi είναι η επιθυμία για διαμόρφωση, το δημιουργικό πάθος που χαρακτηρίζει το ανθρώπινο ον – ή που το χαρακτήριζε άλλοτε. Σήμερα οι άνθρωποι πάσχουν, θα τολμούσαμε να πούμε, από δημιουργική ανορεξία. Απρόθυμοι, ανόρεκτοι και ίσως πλέον ανήμποροι να δημιουργήσουν, ακόμη και αν πρόκειται για μια δραστηριότητα, όπως το… μαγείρεμα, αρκούνται στο χυλό που μαγειρεύεται με τα υπολείμματα που έχουν περισσέψει από το φαγητό της προηγούμενης μέρας. Με ότι άλλοτε αποτελούσε βίωμα της κοινωνίας, ενώ σήμερα υποβιβάζεται σε «εξευγενισμένη» εικόνα. Συνηθισμένοι, εξοικειωμένοι με την απουσία νοήματος, αρκούνται επί παραδείγματι στις υποσχέσεις της διαφήμισης, της βιομηχανίας υγιεινής διατροφής, για «παραδοσιακές, αυθεντικές γεύσεις», υποσχέσεις καταδικασμένες να παραμένουν ανεκπλήρωτες, που έρχονται να υπενθυμίσουν ότι ζούμε σε έναν κόσμο, ο οποίος εκτός από α-νόητος είναι, κατά πως φαίνεται, και άγευστος. Καμία έκπληξη.

Ο φτωχός λαός

2008-07-25T14:10:00.002+03:00

Το λιμάνι της ανίας

2008-07-02T21:16:00.003+03:00

Το λιμάνι της ανίας

Το ταξίδι ανέκαθεν συνέβαλε στο μπόλιασμα πολιτισμών. Όποιος και να ήταν αυτός, πάντοτε υπήρχε ένας λόγος για τη μετακίνηση και ακόμη και όταν αυτός ήταν το εμπόριο, η τελικώς διενεργούμενη δοσοληψία ποτέ δεν ήταν αμιγώς οικονομική, καθώς πάντοτε το φορτίο του πλοίου περιελάμβανε επίσης άγνωστα στον τόπο προορισμού ήθη, κουλτούρα, ιδέες. Η πρόσμιξη τους με τα αντίστοιχα ντόπια όταν το πλοίο έδενε σε νέα λιμάνια, απέρρεε στην ανάδυση δημιουργιών ολοκληρωτικά νέων, μη αναγώγιμων στα στοιχεία εκ των οποίων συνετέθησαν, μη αποτελούντων απλό άθροισμα αυτών των τελευταίων. Αυτός ο καρπός της ευτυχούς συγκυρίας, το απροσδόκητο ευτύχημα υπήρξε σύμφυτο με την αλλοτινή φύση του ταξιδιού, τότε όπου το γεγονός ότι η πορεία ήταν συνήθως αποφασισμένη εκ των προτέρων, χαραγμένη επάνω σε ναυτικούς χάρτες, δεν απέκλειε μια ενδεχόμενη παρέκκλιση από αυτήν. Ο αστρολάβος θα μπορούσε να λαθέψει. Έτσι, ο προσανατολισμός ο βασιζόμενος στην τροχιά των ουράνιων σωμάτων, θα μπορούσε κάλλιστα να καταστήσει τους ίδιους τους ταξιδιώτες πλάνητες. Ούτε βέβαια ήταν ο σχεδιασμός του ταξιδιού ικανός να ξορκίσει το ενδεχόμενο να μην υπάρξει επιστροφή.

Ξέρουμε πλέον ότι στην άκρη του κόσμου δεν απλώνεται η άβυσσος. Η Γή δεν είναι επίπεδη. Μόνο η εποχή μας είναι μονοδιάστατη. Σήμερα όπου το ταξίδι έχει σχεδόν εκλείψει, υποκαθιστάμενο από τον τουρισμό, κάθε πτυχή της μετακίνησης είναι προγραμματισμένη σε κάθε της λεπτομέρεια και η όποια απόκλιση από το σχέδιο, όπως επί παραδείγματι μία καθυστέρηση στην αναχώρηση, εγείρει ζήτημα αποζημίωσης του καταναλωτή για την απώλεια του χρόνου του. Όσο για τις αποσκευές που είναι το μόνο –πέραν, βέβαια, του πολυπόθητου συναλλάγματος– που ο ταξιδιώτης κομίζει, πρέπει να τακτοποιηθούν επίσης με ιδιαίτερη μέριμνα, μεταξύ άλλων λόγων και για να χωρέσουν τα made in China σουβενίρ που θα είναι το μόνο που θα πάρει μαζί του επιστρέφοντας. Και βέβαια το ταξίδι δεν είναι πια πολύμηνο. Η τεχνική πρόοδος μεριμνεί, ούτως ώστε οι αποστάσεις να εκμηδενίζονται, ακόμη και οι πλέον απομακρυσμένες περιοχές να είναι προσβάσιμες. Τίποτα πλέον δεν απομένει ανεξερεύνητο. Καμιά γωνιά του κόσμου δεν μέλει να ανακαλυφθεί και μόνο οι διαφημιστικές καμπάνιες των τουριστικών πρακτορείων βρίθουν ισχυρισμών περί του αντιθέτου, με μόνους τους πελάτες τους να το πιστεύουν.

Το ανέξοδο των μετακινήσεων, η ευκολία αυτή που πλέον τις διέπει μοιάζει να υπεραναπληρώνει, να προωθείται μάταια ως αντιστάθμισμα για το γεγονός ότι κανείς πλέον, ακόμη και αν φτάσει ως την άκρη του κόσμου, δεν μπορεί να πάει πουθενά αλλού. Για τη διαπίστωση ότι σήμερα η μετακίνηση δεν έχει καμία απολύτως συνέπεια για τον ταξιδιώτη, θετική ή αρνητική, καθώς ακόμα και στη σπάνια περίπτωση όπου αυτός αναζητεί κάτι άλλο, το μόνο που θα συναντήσει θα είναι μια φολκλόρ εκδοχή των προϊόντων της βιομηχανίας της κουλτούρας. Και αυτό για έναν επιπλέον λόγο. Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν ταξιδεύει με κάποιο σκοπό, υποκινούμενος έστω από μια «εσωτερική» ανάγκη. Το κάνει απλά επειδή μπορεί, επειδή η συνθήκες το επιτρέπουν, επιδιδόμενος ενίοτε σε μια σαφώς μάταιη αναζήτηση στο χώρο, εκείνου που έχει εξοριστεί από το χρόνο μιας καθημερινότητας, διακρινόμενης από την κοινοτυπία και την κενότητα.

Έχουμε, λοιπόν, το οξύμωρο μιας κοινωνίας, όπου, ενώ διαμέσου της μαζικής κουλτούρας στην οποία προαναφερθήκαμε, φαντασιώνεται το ταξίδι στο χρόνο ή την κατάκτηση του διαστήματος, παραμένει τελικά καθηλωμένη, εβρισκόμενη στην πλήρη ακινησία. Εν τέλει είναι το μέσο –η τεχνική πρόοδος– που εξυμνείται, όντας διαχωρισμένο από το σκοπό. Το σημείο καμπής σε αυτήν τη διαδικασία αποτυπώνεται στο έργο του Ιουλίου Βερν «ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες». Η ταχύτητα είναι που μετράει. Τελικά εν μέσω αυτής της δίνης, της ζάλης ποιός είναι, αλήθεια, ο σκοπός – πέραν, ίσως, του να επιβεβαιώσει ο άνθρωπος την εικόνα του ως κυρίου του κόσμου; Τι αξία μπορεί να έχει ο στίχος του ποιητή «σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη να εύχεσαι να ΄ναι μακρύς ο δρόμος»; Αλλά, όπως είπε ένας άλλος ποιητής, η εποχή μας δεν είναι εποχή για ποίηση. Είναι εποχή για σουβλάκια. Και τέτοια οι τουρίστες που θα επιλέξουν να «ζήσουν το μύθο τους στην Ελλάδα» θα έχουν την ευκαιρία να γευθούν πολλά. Τους λωτούς τους έχουν, προφανώς, ήδη καταβροχθίσει.

Καθώς η ιλιγγιώδης ταχύτητα σκορπίζει στη λήθη κάθε αίσθηση του χώρου και του χρόνου, αναπόφευκτα ο εαυτός ξεμένει πίσω, αδυνατώντας να ακολουθήσει στην ξέφρενη κούρσα. Άλλωστε αυτός είναι και ο στόχος. Να αφεθούν οι έννοιες να σκορπίσουν, ο τουρίστας να «γεμίσει τις μπαταρίες του» απερίσπαστος. Γι’ αυτό οι σύγχρονες ενσαρκώσεις του Φιλέα Φογκ μεριμνούν να τεκμηριώσουν την παρουσία τους στο «μοναδικό» μέρος που επισκέπτονται. Να εξασφαλίσουν πειστήρια, όπου θα αποδεικνύουν ότι «ήταν και αυτοί εκεί». Τεκμήρια προοριζόμενα να πείσουν πρωτίστως τους ίδιους. Έχουμε, ας μην το ξεχνάμε, προ πολλού εγκαταλείψει την εποχή, όπου οι εμπειρίες βιώνονταν, έχοντας εισέλθει σε αυτή, όπου τα βιώματα απλά καταγράφονται. Οι άνθρωποι «βιώνουν» πλέον τη ζωή στο σύνολο της ως τουρίστες, ζώντας σε ένα διαρκές παρόν. Η σχέση τους με το μέλλον είναι αυτή της κατάστρωσης σχεδίων για απόκτηση εμπορευμάτων, επιθυμίας για «μικρές αποδράσεις», διακοπές κλπ. Μια σχέση κατ’ εξοχήν καταναλωτική. Όπως, άλλωστε, και η σχέση με το παρελθόν, το οποίο υποβαθμίζεται, περιορίζεται σε άλμπουμ φωτογραφιών και ψηφιακά home videos. Ο Γκυ Ντεμπόρ έλεγε –και εμείς δεν κουραζόμαστε να επαναλαμβάνουμε– πως το θέαμα είναι ο κατακερματισμός κάθε κοινωνικά βιωμένης εμπειρίας και η αυθαίρετη ανασύσταση της ως αναπαράσταση. Και η ψηφιοποίηση συνιστά την ιδανική αλληγορία για τη διαδικασία αυτή, καθώς ευαγγελίζεται την υψηλή πιστότητα, τη ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας, τη στιγμή που επαγγέλλεται το θρυμματισμό της σε αναρίθμητα ψηφία. Η εικόνα φαντάζει αψεγάδιαστη. Αλλά μια απλή μεγέθυνση είναι αρκετή για να συντρίψει κάθε ψευδαίσθηση.

Εξίσου επίπλαστη είναι η εικόνα της Κέρκυρας που ξεδιπλώνεται μπροστά στα έκπληκτα μάτια του επισκέπτη. Πλήθος διευκολύνσεων πασχίζεται να του παρασχεθούν, προκειμένου να την επιλέξει έναντι των ανταγωνιστικών τουριστικών προορισμών, όπως το υπό κατασκευή καταφύγιο τουριστικών σκαφών που αλλοιώνει την όψη της περιοχής της Σπηλιάς, ενώ ενδέχεται να αποτρέπει σε εμάς τους κατοίκους την ελεύθερη πρόσβαση. Σε αυτό το «μνημείο» το εβρισκόμενο υπό την προστασία της unesco –και το οποίο ολοένα και περισσότερο φέρνει στο νου τη Disneyland, κάνοντας μας να ανησυχούμε για το ενδεχόμενο να υποχρεωθούμε να φέρουμε παραδοσιακές φορεσιές, προκειμένου να μας επιτραπεί να εξακολουθούμε να ζούμε εδώ– μάταια κάνεις θα αναζητήσει οτιδήποτε το αυθεντικό. Και σε αυτόν τον τόπο που απετέλεσε άλλοτε χάρη στο ταξίδι το θέατρο πολιτιστικής ζύμωσης, με μόνα τα διάσπαρτα σκηνικά να έχουν απομείνει πια, τα ψηφιακά μέσα, οι κάμερες δεν πρόκειται να συλλάβουν τη νεκραναστημένη «πολιτιστική μας κληρονομιά», γιατί απλούστατα τα φαντάσματα, οι βρικόλακες δεν έχουν είδωλο ως γνωστόν. Είναι μόνο η κερκυραϊκή κοινωνία που βαυκαλίζεται κοιτώντας ναρκισσιστικά το στρεβλό είδωλο της που ανακλάται στην επιφάνεια ενός παραμορφωτικού καθρέφτη.

Οι μόνοι μάρτυρες της πραγματικής εικόνας της Κέρκυρας που θα μπορούσαν να αφηγηθούν την πολυκύμαντη διαδρομή, διαμέσου της οποίας συντελέστηκε ετούτη η παραμόρφωση, η μετάλλαξη των κατοίκων του νησιού, αλλά και του τοπίου, δεν είναι άλλοι από τις ελιές που στέκουν στη θέση τους για αιώνες. Και ίσως είναι η ασυνείδητη επίγνωση αυτού του ρόλου του τόσο χαρακτηριστικού για το νησί δέντρου εκείνη που ωθεί τους κατοίκους του στην αποψίλωση του, για να ανοικοδομηθούν εξοχικές κατοικίες και ενοικιαζόμενα δωμάτια. Οι ελιές στη συνέχεια θα πωληθούν ως καυσόξυλα στην Ιταλία, ούτως ώστε να εξαφανιστεί κάθε ίχνος. Βλέπετε, στο γνωστό παραμύθι, οπού ο νεαρός πιλοποιός ομολόγησε το φοβερό μυστικό, ότι δηλαδή ο βασιλιάς έχει γαϊδουρινά αφτιά, στην κουφάλα ενός δέντρου, το λαούτο που κατασκευάστηκε από το ξύλο του τραγούδησε και είπε τα πάντα. Τι θα έλεγε άραγε στην περίπτωση μας η κουφάλα μιας ελιάς; Ότι ο λαμπρός ήλιος που τόσα χρόνια εμπορευόμεθα έχει πλέον εξαντλήσει την ενέργεια του και πως όλοι όσοι έχουν τυφλωθεί από τη λάμψη του κοιτάζοντας τον απερίσκεπτα όλα αυτά τα χρόνια, αδυνατούν να δουν ότι δύει, νεκρός πια; Διαγράφοντας για τελευταία φορά την τροχιά του στον ουρανό; Ίσως απλά να έλεγε ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός…

Στο πεδίο βολής της διαλεκτικής

2008-06-22T20:58:00.010+03:00

Σε προηγούμενη μας ανάρτηση απαντήσαμε σε ορισμένες παρατηρήσεις που μας έγιναν από το βααλ αναφορικά με το κείμενο μας «Η πολιτική υπό την απειλή της βαρβαρότητας». Κατόπιν της εκ νέου τοποθέτησης μας υπήρξε ανταπάντηση από τον βααλ και εδώ ευελπιστούμε για μια ακόμα φορά να παράσχουμε ορισμένες σχετικές διευκρινήσεις. Ελπίζουμε να μην αρχίσουμε να επαναλαμβανόμαστε επικίνδυνα και το λέμε αυτό, μιας και κρίνουμε πως ορισμένα από τα ερωτήματα που τίθενται, καλύπτονται ως ένα βαθμό από τις τοποθετήσεις μας στο αρχικό κείμενο.

Ας ξεκινήσουμε λαμβάνοντας ως αφετηρία την εκπεφρασμένη πεποίθηση του βααλ, βάσει της οποίας τα αντικρουόμενα «συμφέροντα» των κοινωνικών τάξεων οφείλουν να λογίζονται περίπου ως ο κινητήριος μοχλός της ιστορίας –εάν άθελα μας διαστρεβλώνουμε την ουσία των λόγων του, ο βααλ μπορεί ασφαλώς να μας διορθώσει. Με τον όρο «συμφέροντα» και για κάποιον ακατανόητο σε εμάς λόγο ο βααλ εννοεί, κατά τα λεγόμενα του, «επιθυμίες, ιδέες, στάσεις, συμπεριφορές δραστηριότητες αλλά φυσικά και πολιτικές ιδέες και απόψεις», πέρα από τα συμφέροντα εκείνα που συνειρμικά έρχονται στο μυαλό το δικό μας –και υποθέτουμε του καθενός. Όταν προσδίδουμε στις λέξεις άλλη σημασία από τη δεδομένη η συνεννόηση δυσκολεύει κάπως, οφείλουμε να ομολογήσουμε. Τέλος πάντων εμείς, για να μην το κουράζουμε, όπως αντιλαμβανόμαστε τον όρο συμφέροντα, αδυνατούμε να εντοπίσουμε στον ανταγωνισμό συμφερόντων την αιτία ανάδυσης των διαφόρων κοινωνικοϊστορικών μορφωμάτων. Η απόπειρα για μια τέτοια αναγωγή υποτιμά κατάφορα, νομίζουμε, τη δημιουργική φύση των ανθρώπων, παραβλέπει τον σημαίνοντα ρόλο που διαδραματίζει η φαντασία. Σε εμάς φαντάζει αδιανόητη μια απόπειρα να «εξηγηθεί» η ανάδυση της αρχαίας ελληνικής πόλης ή η δημιουργία των σοβιέτ με μια ανάλυση θεμελιωμένη στη σύγκρουση συμφερόντων.

Από εκεί κι ύστερα εύλογα ανακύπτουν μια σειρά από άλλα ερωτήματα. Άραγε η δράση των κοινωνικών τάξεων και των ιστορικών υποκειμένων εν γένει υπακούει σε κάποια «ορθολογικότητα»; Μπορούμε βάσιμα να ισχυρισθούμε ότι μέσα στον πυρετό των γεγονότων, οι πρωταγωνιστές τους έχουν πλήρη συναίσθηση του ρόλου τους και είναι σε θέση να προβλέψουν τις συνέπειες των πράξεων τους; Πολλώ δε μάλλον δύναται κάτι τέτοιο να ισχύει εν μέσω της έξαψης των επαναστατικών γεγονότων; Ύστερα, δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί κανείς, τι είναι αυτό που οδηγεί στην υπεράσπιση του τάδε συμφέροντος έναντι κάποιου άλλου; Γιατί με άλλα λόγια η προλετάριοι συνήθως προτιμούν να σφαγιασθούν μεταξύ τους, υιοθετώντας το εθνικό συμφέρον, το οποίο είναι το συμφέρον των αφεντικών κλπ, παρά να υπερασπιστούν τα «κοινά ταξικά τους συμφέροντα»; Ο βααλ μάλλον σε αυτό απαντά ότι η αιτία βρίσκεται στην ήττα των διεθνιστικών θέσεων. Μα ή ήττα αυτή δεν επήλθε εκ των υστέρων ακριβώς εξαιτίας της απόρριψης τους από την πλειοψηφία της εργατικής τάξης;

Εμείς έναντι του όρου «συμφέροντα», βέβαια, θα προκρίναμε τον όρο κίνητρα. Κίνητρα τα οποία, μαζί με τις νόρμες, τα όρια, τις αξίες μιας κοινωνίας, απαρτίζουν τον κόσμο κοινωνικών φαντασιακών σημασιών που η κοινωνία αυτή συγκροτεί, προσδίδοντας, ως οφείλει στον εαυτό της, στην ύπαρξη της στη ζωή και το θάνατο των ατόμων νόημα. Και αυτός ο κόσμος νοήματος συστήνεται εν μέσω του χάους. Νόημα εγγενές στον κόσμο δεν υπάρχει. Δεν υφίσταται κανένας απολύτως λόγος για τον οποίο βρισκόμαστε στον κόσμο αυτό, ούτε υπάρχει κανείς και τίποτα που να ενδιαφέρεται για τη συνέχιση της ύπαρξης μας ή τον αφανισμό μας. Αυτή η συνθήκη είναι δυσβάστακτη για την ανθρώπινη ψυχή, το ασυνείδητο που αδυνατεί να αποδεχτεί ή έστω να συλλάβει το γεγονός της θνητότητας. Το χαρακτηριστικό των ανθρωπίνων όντων δημιουργικό πάθος, η αμφισβήτηση της θεσμισμένης κοινωνίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτή την αναπόδραστη συνθήκη. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η ιστορική περίοδος την οποία διανύουμε διακρίνεται από την παντελή στειρότητα, την ανικανότητα της να εμπνεύσει νέες δημιουργίες και ταυτόχρονα την κυριαρχία του νηπενθούς, την αποφυγή κάθε νύξης για το θάνατο και την επιδίωξη με κάθε τρόπο της αιώνιας νεότητας. Επειδή, λοιπόν, έχουμε την αίσθηση πως έχει προκύψει μια σημαντική παρανοήση: αφενός δεν μιλάμε σε καμία περίπτωση για «αναπαραγωγή ενός συγκεκριμένου νοήματος», αλλά, όπως, νομίζουμε, κατέστη σαφές, για το ακριβώς αντίθετο. Μιλάμε επίσης για συλλογικό φαντασιακό. Η κοινωνικές φαντασιακές σημασίες δεν είναι αποκυήματα της ζωηρής φαντασίας, απότοκα της γραφίδας κάποιου διανοούμενου, αλλά καρπός αυτού του ριζικού φαντασιακού, της ίδιας της κοινωνίας.

Ευκαιρίας δοθείσης ας σημειώσουμε πως ασφαλώς και οι φιλόσοφοι, οι καλλιτέχνες κλπ οφείλουν αυτό που είναι στην εποχή και στην εκάστοτε κοινωνία που τους αναδεικνύει. Αυτή η αυτονόητη για εμάς παραδοχή σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συνεπάγεται την υποτίμηση του ρόλου τους –ο ρόλος των ατόμων, όπως δεν πρέπει να υπερτιμάται, δεν πρέπει και να υποτιμάται. Σήμερα αυτό που συνοδεύει την έλλειψη των μεγάλων θεωρητικών δεν είναι η «κολεκτιβοποίηση της επαναστατικής θεωρίας» που θα επιθυμούσε ο βααλ κατά παλαιότερη δήλωση του. Είναι μάλλον η κονιορτοποίηση της η συνακόλουθη της εξαφάνισης του επαναστατικού κινήματος, η συνοδευόμενη από τη γενικότερη παρακμή των δυτικών κοινωνιών, η οποία βρίσκει έκφραση σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης δημιουργίας. Καταλήγοντας, είναι η επιβεβλημένη αυθεντία και όχι η αυθεντία εν γένει αυτή εναντίον της οποίας πρέπει να βάλλουμε.

Το κοινωνικό πράττειν προηγείται αναμφισβήτητα της θεωρίας, η οποία αποτελεί μέρος του. Η συγκρότηση της εργατικής τάξης δεν συντελέστηκε προφανώς μέσα στο κεφάλι του Μαρξ. Αντίθετα υπήρξε, όπως τονίζουμε και στο «η πολιτική…», μια διαδικασία αυτοδημιουργίας, η οποία επηρεάστηκε από, αλλά και διαμόρφωσε παράλληλα, τις ανθρωπολογικές και κοινωνιολογικές συνθήκες, εν μέσω των οποίων έλαβε χώρα. Είναι γνωστό το παράδειγμα των πρώτων εργατικών ενώσεων στη Βρετανία, το πώς μέσα από αυτές ξεπήδησαν θεσμοί αυτομόρφωσης, αλληλοβοήθειας κλπ. Η ισότητα, η αλληλεγγύη, η ελευθερία και όλες οι αξίες από τις οποίες διαπνεόταν το κλασσικό εργατικό κίνημα δεν υπήρξαν πάντοτε αυτονόητες επιδιώξεις. Τουναντίον, η διερώτηση για το κατά πόσο οι θεσμοί και οι νόμοι της κοινωνίας είναι δίκαιοι υπήρξε ίδιον πολύ συγκεκριμένων ιστορικών περιόδων και ανεπτύχθη σε καθορισμένα γεωγραφικά μήκη και πλάτη. Η εξαθλίωση, η στυγνή εκμετάλλευση, η κατάφωρη αδικία που χαρακτηρίζουν το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας των ανθρώπινων κοινωνιών, το γεγονός ότι αυτές οι τελευταίες υπήρξαν διαχρονικά θεμελιωμένες στη βάση των αρχών των προνομίων και της αποκλειστικότητας δεν απετέλεσε ποτέ ικανή συνθήκη για την άρθρωση ενός προτάγματος επαναθέσμισης, μετασχηματισμού της κοινωνίας. Τα κοινά συμφέροντα των σκλάβων που πέθαναν σαν τις μύγες στις πυραμίδες δεν στάθηκαν αρκετά να αποτελέσουν τη μήτρα επαναστάσεων. Ιδού λοιπόν, νομίζουμε πως διαφαίνεται σε τη συνίσταται η διαφορά ανάμεσα στην ύπαρξη κοινών συμφερόντων και στην πεποίθηση ότι τέτοια υφίστανται.

Τι είναι άραγε εκείνο που οδηγεί στην ανάδυση αξιών όπως οι προαναφερθείσες; Η εμφάνιση τους δεν μπορεί να «εξηγηθεί». Δεν μπορεί να αναχθεί σε συγκεκριμένες «αντικειμενικές συνθήκες». Ασφαλώς αυτές οφείλεται να ληφθούν υπόψη στη αναγκαία απόπειρα διαύγασης της ιστορίας, αλλά ο ρόλος τους είναι κάθε άλλο παρά καθοριστικός. Είναι απαραίτητο να επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε την ανθρώπινη δημιουργία, αλλά είναι μάταιο να προσπαθήσουμε να την «εξηγήσουμε». Το εργατικό κίνημα χρειάζεται να θεωρηθεί εντασσόμενο εντός των πλαισίων μιας πραγματικότητας, η οποία διέπεται από μια σύγκρουση. Όχι όμως από μια απλή σύγκρουση συμφερόντων, αλλά μια σύγκρουση ανάμεσα στο καπιταλιστικό φαντασιακό που διακηρύττει πως οφείλουμε να γίνουμε κύριοι της φύσης από τη μία και από την άλλη του προτάγματος της αυτονομίας, του χειραφετησιακού προτάγματος. Αλλά και πάλι δεν πρόκειται απλά και μόνο για μια σύγκρουση. Τα δύο αντινομικά αυτά στοιχεία αλληλοεπικαλύπτονται. Καθώς αντιμάχονται το ένα το άλλο, αλληλεπιδρούν, εντός των ορίων μιας πραγματικότητας, της οποίας οι πτυχές διαμορφώνονται, η οποία μεταβάλλεται από αυτή τη σύγκρουση. Ένα αμφίδρομο μπόλιασμα συντελείται. Και στη διαδικασία αυτή, διαμέσου της οποίας τείνουμε να οδηγηθούμε στην τελική επικράτηση της πρώτης εκ των δύο πτυχών –εξέλιξη την οποία αγωνιζόμαστε να αποτρέψουμε–, πρέπει να αποδοθεί ο εκφυλισμός του επαναστατικού κινήματος.

Η αντινομία που περιγράφηκε προηγούμενα χαρακτηρίζει τη δυτική παράδοση. Κληροδότημα της ίδιας παράδοσης αποτελεί το πολιτικό φαντασιακό, βάσει του οποίου χαράσσεται μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην κοινωνία αφενός και τη θεσμισμένη εξουσία αφετέρου. Εάν όμως δεχτούμε πως υφίσταται αυτή η ρητή διάκριση αναμεταξύ των εκμεταλλευτών και των εκμεταλλευόμενων, των εξουσιαστών και των εξουσιαζόμενων, τότε είναι εντελώς ακατανόητο το πώς η μειοψηφία των πρώτων επιβάλει διαχρονικά την κυριαρχία της επί των δεύτερων δια της βίας, μέσω του καταναγκασμού. Και η συνθήκη αυτή θα εξακολουθεί να φαντάζει παράδοξη, εφόσον αδυνατούμε ή αρνούμαστε να συλλάβουμε ότι ακόμη και τα πλέον δεσποτικά καθεστώτα θα ήταν αδύνατο να μακροημερεύσουν δίχως την «εσωτερίκευση» των «αξιών» που πρεσβεύουν από την πλειοψηφία της κοινωνίας. Τότε δεν απομένει παρά να κατασκευάζει κανείς άλλοθι για την κοινωνία. Ο «απλός κόσμος» δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει, είναι καταδικασμένος στην αμάθεια, παραπλανείται από το θέαμα, αναγκάζεται να καταναλώνει, είναι έρμαιο στις ορέξεις της εξουσίας, διαφθείρεται από αυτήν, από τις… κοινωνικές υπερδομές του καπιταλισμού (sic). Είναι άμοιρος ευθυνών. Και ασφαλώς αυτή η αντιμετώπιση των ανθρώπων ως άμαθα μειράκια που κάνουν το πιπί τους όπου βρουν αποδεικνύεται εξόχως βολική, καθότι παρέχει τη δυνατότητα σε όσους την προβάλλουν να νομιμοποιήσουν την αυταρχική τους νοοτροπία. Να αυτοαναχθούν σε πατερούληδες που θα μεριμνήσουν για το καλό των άτακτων παιδιών, λαμβάνοντας έκτακτα μέτρα, αν αυτό κρίνουν σκόπιμο.

Και βέβαια εντοπίζεται και μια ακόμη σοβαρή ανακολουθία που εκπηγάζει από αυτήν τη θέση, βάσει της οποίας δεν πρέπει να τρέφουμε υπέρμετρες προσδοκίες, να έχουμε παράλογες απαιτήσεις από την κοινωνία. Γιατί ήταν ο «απλός κόσμος» –που ποτέ δεν είναι τόσο απλός, όσο απλοϊκή είναι η σκέψη εκείνων, οι οποίοι διακηρύττουν κάτι αντίστοιχο– αυτός που δημιούργησε τα σοβιέτ, τα εργοστασιακά συμβούλια, εκείνος πού διαμόρφωσε δημοκρατικούς θεσμούς όπου κάνουν την εμφάνιση του οι αρχές της ανακλητότητας, της περιοδικότητας, της λογοδοσίας των εκπροσώπων. Όλα αυτά δεν έγιναν από μια κοινωνία διαφορετική από τη σημερινή. Σήμερα, όπως έχουμε επανειλημμένα αποπειραθεί να το δείξουμε, ζούμε σε μια άλλη κοινωνία. Οι άνθρωποι που την απαρτίζουν είναι άλλοι.

Είπαμε και προηγούμενα ότι το κοινωνικό πράττειν προηγείται της θεωρίας. Ως εκ τούτου μια επαναστατική πολιτική ομάδα οφείλει να συνδεθεί με την κοινωνική κίνηση της εποχής της. Τι συμβαίνει, όμως, όταν διαπιστώνουμε να επικρατεί η απόλυτη ακινησία; Ο κύκλος κατά τον οποίον οι κοινωνίες μετατοπίζονταν περιοδικά από την απάθεια στο προσκήνιο της ιστορίας, υπήρξε έως τώρα συνεχής. Αλλά σήμερα η περιρρέουσα αποχαύνωση διακρίνεται από χαρακτηριστικά καινοτόμα. Αυτό οφείλει να ληφθεί υπόψη για να διατηρηθούν οι ελπίδες να εξέλθουμε από την υφιστάμενη συγκυρία. Όπως επίσης είναι ζωτικής σημασίας το να κατανοήσουμε πως οδηγηθήκαμε ως εδώ. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί, ενόσω παραμένουμε, τρόπον τινά, θεματοφύλακες της επαναστατικής παράδοσης. Εμείς σε καμία περίπτωση δεν αναλωνόμαστε σε αφορισμούς, όπως μας καταλογίζει ο βααλ. Απλούστατα υπογραμμίζουμε αυτό που θα έπρεπε υπό κανονικές συνθήκες να αποτελεί αυτονόητο. Η επανάσταση, εάν ποτέ έρθει, δεν θα γίνει με το τίποτα, δεν θα συντελεστεί εν κενώ, αλλά θα προκύψει από το πουθενά, καθότι δεν θα ανάγεται σε οτιδήποτε έχει προϋπάρξει, κάτι που άλλωστε θα συνιστούσε οξύμωρο.

Οφείλουμε λοιπόν να εγκαινιάσουμε με την παράδοση μια σχέση δημιουργική. Διεπόμενη από το διαρκή αναστοχασμό. Εάν παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε παραδοσιακές, παρωχημένες κατηγορίες, εάν δεν αντιλαμβανόμαστε τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στο πέρασμα του χρόνου, μην έχοντας συναίσθηση της πραγματικότητας, τότε κινδυνεύουμε να καταντήσουμε γραφικοί και να εντοπίζουμε κοινωνικές συγκρούσεις εκεί, οπού κάθε τι άλλο παρά αυτές λαμβάνει χώρα. Να περνάμε τους πόθους μας για πραγματικότητα, να αναζητούμε θαύματα που θα αναζωογονήσουν, θα ενδυναμώσουν την πίστη μας στην επανάσταση. Αυτό συνέβη στην περίπτωση της Λευκίμμης, οπού ορισμένοι, διασπείροντας τη σύγχυση που τους διακατέχει, βαφτίζουν μια σύγκρουση που έχει ως αντικείμενο τα σκουπίδια που κανείς δεν θέλει στην πόρτα του, αλλά θέλει να τα εναποθέσει στο κατώφλι του διπλανού του, κοινωνική εξέγερση. Εμείς, προφανώς, έχοντας αποκομίσει τη συγκεκριμένη εικόνα κατόπιν στενής παρακολούθησης των τεκταινόμενων από τον περασμένο Νοέμβριο, δεν βρίσκουμε κανένα… προνομιακό πεδίο δράσης εν μέσω αυτής της κατάστασης, μιας και δεν είμαστε διατεθειμένοι να κοροϊδέψουμε κανέναν με πρώτον απ΄ όλους τον εαυτό μας.

Στο ζήτημα αυτό ενδεχομένως να επανέλθουμε εκτενέστερα στο προσεχές μέλλον, αλλά τη φορά αυτή όχι απαντώντας στο βααλ, ο οποίος στη νέα του συνεισφορά στο διάλογο που έχουμε ανοίξει –και η οποία υπέπεσε στην αντίληψη μας, ενώ είχαμε ήδη γράψει πέραν του ημίσεως της παρούσας απάντησης– καταφέρθηκε εναντίον μας, επ΄ αφορμή της θέσης που λάβαμε στην πρόσφατη ανακοίνωση μας για τα γεγονότα με τον εύγλωττο τίτλο «τρία πουλάκια κάθονταν». Δεν κρίνουμε σκόπιμο να συνεχίσουμε έναν διάλογο, όπου ο συνομιλητής ως μόνο μέλημα του κατά τα φαινόμενα έχει να μας επαναφέρει στο «ορθό δρόμο» της επανάστασης, –είναι, άλλωστε, πλέον γνωστό τοις πάσοι ότι παρεκκλίνουμε– προσγειώνοντας μας στην πραγματικότητα με την οποία ο ίδιος προφανώς έχει εγκαινιάσει μια προνομιακή σχέση, διαμέσου της οποίας καθίσταται διάμεσος της, medium, ούτως ώστε διαμέσου των χειλών του –και εν προκειμένω του πληκτρολογίου του– να ομιλεί η ίδια αυτοπροσώπως! Εμείς νομίζαμε ότι σε ένα διάλογο αντιπαρατίθενται γνώμες και όχι θέσφατα. Αλλά, όπως θα σας είναι ήδη γνωστό, αγαπητοί σύντροφοι και συντρόφισσες, η επίκληση της πραγματικότητας ως άλλης κολυμπήθρας του Σιλωάμ δεν αντιφάσκει καθόλου, κάθε άλλο μάλιστα, με το να είναι κανείς βυθισμένος έως τα ρουθούνια στην ιδεολογία. Άλλωστε σε τι μπορεί να ωφεληθεί από έναν διάλογο μαζί μας ο βααλ κατόπιν όλων αυτών, όταν είναι πρόδηλο πως ημείς ευρισκόμεθα εκτός τόπου και χρόνου και είμεθα ηλίθιοι. Δηλώνουμε ευθαρσώς ένοχοι για αμφότερες τις κατηγορίες. Είμαστε εκτός τόπου και χρόνου, όταν οι δύο τελευταίοι συγκροτούν τον ιδιόκοσμο του «χώρου» που ασφαλώς είναι άλλος από αυτόν στον οποίον εμείς ζούμε. Είμαστε επίσης, αν όχι ηλίθιοι, τουλάχιστον αφελείς, αφού πιστέψαμε ειλικρινώς πως ήταν δυνατή η διεξαγωγή ενός διαλόγου με το βααλ, παραβλέποντας το συχνά πατερναλιστικό ύφος του. Και τουλάχιστον να ήταν σε κατάλληλη ηλικία να γίνει ο πατερούλης μας… Ας περίμενε τουλάχιστον να ασπρίσουν πρώτα τα μαλλιά του, ώστε να πείθει περισσότερο ως σοφός. Τέλος πάντων εμείς δεν σκοπεύουμε να ανεχθούμε περαιτέρω ηθικοδιδακτισμούς. Έχουμε άλλωστε καταστεί αποδέκτες πληθώρας τέτοιων τελευταίως… Κλείνοντας, δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε με το βααλ σε ένα πράγμα: δεν υπάρχει αισιοδοξία ή απαισιοδοξία. Υπάρχει από τη μία η διάθεση να δεις κατάματα την πραγματικότητα και να αποπειραθείς να την ερμηνεύσεις και από την άλλη η ονειροπόληση.

Υ.Γ: Κάνουμε γνωστό ότι κάνουμε ό,τι κάνουμε επειδή δεν μας αρέσει το ποδόσφαιρο και βρήκαμε τις συνελεύσεις για να γεμίζουμε τις Κυριακές μας. Άλλωστε, ως γνωστόν, ο ελεύθερος χρόνος είναι καταναλώσιμος χρόνος - εμπόρευμα, προέκταση του χρόνου παραγωγής και τα συναφή.

Τρία πουλάκια κάθονταν

2008-06-11T19:56:00.006+03:00

Και ένα τέταρτο...

Τρία πουλάκια κάθονταν

Τα γεγονότα που προσφάτως έλαβαν χώρα στη Λευκίμμη είναι γνωστά – ή μήπως όχι και τόσο; Μήπως η αχλή, η γνωστή κερκυραϊκή υγρασία και η βλάστηση του νησιού που, παρά τις κοπιώδεις προσπάθειες των συμπατριωτών μας να επιτύχουν την αποψίλωση του, παραμένει οργιώδης απέτρεψαν ορισμένους από το να σχηματίσουν πλήρη άποψη για τα τεκταινόμενα, κόβοντας τους τη θέα; Μήπως η εικόνα που αποκόμισαν υπήρξε εξίσου μερική με εκείνη που συντίθεται μπροστά στις φωτογραφικές μηχανές των τουριστών στα πλαίσια μιας ξενάγησης στο νησί των Φαιάκων; Όπως για παράδειγμα ενώπιον του αγάλματος του «Σχολεμβούργου» (sic) έμπροσθεν του παλαιού φρουρίου τους γίνεται γνωστό πως ο τελευταίος διέσωσε την πόλη κατά το 18^ο αιώνα από την πολιορκία των Οθωμανών, δίχως όμως να αποκαλύπτεται πως αυτό επετεύχθη διαμέσου της εγκατάλειψης του αμάχου πληθυσμού εκτός των τειχών, για να μη σωθούν τα εφόδια.

Η μισή αλήθεια, η χειρότερη από ένα ψέμα που προβλήθηκε διαμέσου διαύλων όπως το “indymedia” ευθύνεται, εν μέρει μόνο, –και σε μικρό βαθμό– για την καλλιέργεια της αίσθησης ότι στη Λευκίμμη… ξεκινάει η επανάσταση. Ο βασικός όμως παράγοντας που συνετέλεσε στη διάδοση αυτής της… κάπως υπερβολικής αντιμετώπισης, ήταν η διάθεση ορισμένων να πιστέψουν στην εν λόγω εκδοχή. Είδαν τις μολότοφ και το μάτι τους γυάλισε. Εκστασιάστηκαν, θαμπώθηκαν όπως η κίσσα που συλλέγει φανταχτερά μπιχλιμπίδια με τα οποία στολίζει τη φωλιά της. Ότι λάμπει όμως, τι κρίμα, δεν είναι χρυσός… Θαυμάζουμε πάντως την ικανότητα ορισμένων να βρίσκουν την ομορφιά ακόμη και ανάμεσα στα σκουπίδια. Πρόκειται για ένα χάρισμα ιδιαιτέρως χρήσιμο όταν τα σκουπίδια μας περιβάλλουν, εφόσον κανείς επιζητά την απόδραση από την πραγματικότητα. Μάλλον ανώφελο όμως, όπως οφείλουμε να παρατηρήσουμε, όταν το ζητούμενο είναι να την αλλάξει.

Αυτήν την πραγματικότητα εμείς επιχειρήσαμε σε ένα πρώτο στάδιο να την ερμηνεύσουμε, με το κείμενο που εξεδόθη προ τετραμήνου υπό τον τίτλο «καρποί της παρθένας κερκυραϊκής γης». Είναι μάλλον άσκοπο να επαναλάβουμε εδώ τα όσα αναφέρονται σε αυτό. Τα όσα διαπιστώναμε –και στα οποία εμμένουμε– νομίζουμε ότι εξηγούν την απροθυμία μας να δηλώσουμε την «αμέριστη αλληλεγγύη» μας στους κατοίκους. Η δε μετέπειτα στάση τους δεν μας άφησε περιθώρια να αναθεωρήσουμε. Τουναντίον, μιας και αυτή διακρινόταν αφενός από την πάγια απάντηση τους στο ερώτημα που τους απευθυνόταν «τι αντιπροτείνετε;», η οποία συνοψιζόταν στα εξής: «δεν είναι δική μας αρμοδιότητα να προτείνουμε λύσεις. Εμείς αντιδρούμε ως απλοί πολίτες και οι αρμόδιοι οφείλουν να μεριμνήσουν, λαμβάνοντας υπόψη τους την αντίδρασή μας. Να προβούν σε εκ νέου χωροθέτηση». Αφετέρου από την άρνηση τους να συμμαχήσουν ακόμη και με τους κατοίκους του Τεμπλονίου – της περιοχής οπού φιλοξενείται ο υπάρχων ΧΥΤΑ. Στην περίπτωση αυτή η καχυποψία ήταν μάλλον αμοιβαία, με τους μεν να θεωρούν τους δε αντιπάλους.

Σε αυτά τα γεγονότα που από μόνα τους είναι, νομίζουμε, αρκετά για να δικαιολογήσουν τις επιφυλάξεις μας –και που προοιώνιζαν το αδιέξοδο στο οποίο έμελλε να οδηγήσουν με θλιβερές, δυστυχώς, συνέπειες– προστίθενται ορισμένες έντονες φημολογίες. Βάσει αυτών τα κίνητρα ορισμένων –ορισμένων το ποιόν των οποίων ασφαλώς δεν χαρακτηρίζει το σύνολο, όμως το γεγονός είναι ενδεικτικό και επ’ ουδενί δεν πρέπει να παραβλεφθεί– εξ όσων πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις, δεν διακρίνονταν και από την απόλυτη ανιδιοτέλεια. Οι φήμες αυτές, που κατά την κρίση μας δεν είναι ανυπόστατες, αφορούν τη δυσαρέσκεια ορισμένων που είδαν άλλες εκτάσεις γης από τις δικές τους –και συγκεκριμένα ιδιοκτησίας του υποψηφίου δημάρχου Λευκυμμαίων με την παράταξη του κκε– να πωλούνται έναντι αδράς αμοιβής, για να κατασκευαστεί σε αυτές ο ΧΥΤΑ – εκδοχή στην οποία, μεταξύ άλλων, συνηγορεί και ο χρόνος έναρξης των κινητοποιήσεων. Γιατί ως γνωστόν η υπόθεση της διαχείρισης των απορριμμάτων είναι μια κερδοφόρος επιχείρηση που παρέχει πληθώρα δυνατοτήτων στους καιροσκόπους να επωφεληθούν. Ο καθένας λοιπόν πασχίζει να εξασφαλίσει το κομμάτι που πιστεύει πως του αναλογεί, όπως οι γλάροι συσσωρεύονται στις χωματερές μην αφήνοντας καμία ευκαιρία για ένα γεύμα να μείνει ανεκμετάλλευτη.

Έτσι είναι ο καπιταλισμός, τους νόμους του οποίου οι «ιθαγενείς» έχουν εμπεδώσει, έστω και αν ορισμένοι εξ αυτών αυτοχρίζονται «πολέμιοι» του. Άλλος κερδίζει, άλλος χάνει. Ενίοτε δε είναι ζωές που χάνονται. Τότε οι γλάροι ξάφνου μεταμορφώνονται σε όρνεα. Τα σαπροβόρα πτηνά ερίζουν αγωνιζόμενα να αποσπάσουν το κομμάτι που τους αρέσει. Κρώζουν, υπερθεματίζουν καταγγέλλοντας με δριμύτητα την –αναμφίβολα βάρβαρη– κρατική καταστολή, τασσόμενοι στο πλευρό των κατοίκων, αναλωνόμενοι στη συνήθη συνθηματολογία. Επιδιδόμενοι ως είθισται στο λαϊκισμό, εντείνοντας τα «ψωμιαδικά», ας μας επιτραπεί η έκφραση, συμπλέγματα κατωτερότητας, ευελπιστούν να εισπράξουν αυτό που ο καθένας τους επιθυμεί, είτε πρόκειται για ψηφαλάκια, είτε για ότι άλλο. Και ασφαλώς η επιτυχία του εγχειρήματος τους απαιτεί να φανούν αδίστακτοι. Να απευθυνθούν στο θυμικό, πυροδοτώντας το, αδιαφορώντας για τις συνακόλουθες δυσμενείς συνέπειες – αρκεί μόνο να μη θίγουν τους ίδιους. Αλλά εδώ στην Κέρκυρα, οπού το μόνο που ανακυκλώνεται είναι οι τουριστικές σαιζόν, είμαστε όλοι λίγο - πολύ πτωματοφάγοι, έχοντας συνηθίσει να σιτιζόμαστε σε βάρος του κουφαριού της «πολιτιστικής μας κληρονομιάς», καλώντας τους τουρίστες να γευθούν ένα μεζεδάκι. Σιγά - σιγά τα κόκκαλα έχουν αρχίσει να ξεπροβάλουν και δεν μένει πια, παρά να αφεθούν γυμνά να ξασπρίσουν κάτω από τον ανελέητο ήλιο. Sea, sun, sex. Στους κατοίκους της νήσου του Πάσχα δεν μένει πια παρά να αρχίσουν να τρώνε τις σάρκες τους.